قوعام • 24 قىركۇيەك، 2019

قايتكەندە زاڭدى بولادى؟

33 رەت كورسەتىلدى

بۇگىنگى وقىرماندار سۇراقتارىنا «زاڭ-كەڭەس» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى، زاڭگەر شولپان سەيسەمباەۆا جاۋاپ قايتارادى.

ساعات سەيىتوۆ، الماتى وبلىسى، قاراساي اۋدانى

– مەن زەينەتكەرمىن، زەينەت­اقىم تومەن، ءدارى-دارمەگىمنەن اس­پايدى. مەنشىگىمدە ەكى بول­مەلى پاتەر بار. سونىڭ ءبىر بول­مەسىن جالعا بەرىپ، ودان پايدا تاپ­­سام، سالىق ورگاندارى تا­را­پىنان قانداي سۇراقتار تۋىنداۋى مۇمكىن؟

– ارينە پاتەردى جالعا بەرۋ – شارۋاشىلىقتى جۇرگىزۋدىڭ ءبىر فورماسى. الايدا  پاتەردى جالعا بەرگەننەن تۇسكەن اقىنى العاندا سالىق دەكلاراتسياسىن تاپسىرۋدى ۇمىتپاۋ كەرەك. ياعني، سالىق كودەكسى بويىنشا پاتەردى جالعا بەرگەننەن سوڭ سالىق تۇرلەرىن قالاي تولەۋ كەرەك؟ ونداي جاعدايدا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلىپ، پاتەنت ارقىلى سالىق تولەۋگە بولادى. ەگەر جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەسەڭىز، وندا تاپقان تابىستى م ۇلىكتىك تابىس رەتىندە ەسەپتەپ، سالىق تولەۋگە رۇقسات ەتىلگەن. پاتەردى جالعا بەرۋدەن تۇسكەن پايدانى زاڭداستىرۋ ءۇشىن جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە مىندەتتى ەمەس­سىز. بىراق ول ءۇشىن، پاتەردى جالعا بەرۋدەن تۇسكەن پايدا 1 جىلدىق جالاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرىنەن 12 ەسە جوعارى بول­ماۋى ءتيىستى. 2019 جىلعى جا­لاقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى 42 500 تەڭگەنى قۇرايدى. ەستە ساق­­تاڭىز، ەگەر جالعا بەرۋشى سالىق تولەۋدەن باس تارتسا، ول اكىم­شىلىك جاۋاپكەرشىلىككە سوقتىرادى.

ەرجەڭىس قالي، تۇركىستان وبلىسى، ماقتاارال اۋدانى

– مەنىڭ كامەلەت جاسقا تولماعان بالامدى الىپ شە­تەل­گە كوشىپ كەتەمىن دەگەن ويىم بار. بىراق، ول ويىمدى ىس­كە اسىرۋعا بالانىڭ اكە­سى قار­سى، كوشۋگە رۇقساتىن بەر­مەيدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ جولدارى قا­لاي بولماق؟

– شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا شىعۋ ءۇشىن قۇجاتتاردى راسىمدەۋ ەرەجەلەرىنە سايكەس، ياعني شەتەلگە تۇراقتى تۇرۋعا كامەلەت جاسقا تولماعان بالالاردىڭ شىعۋىنا اتا-اناسىنىڭ بىرەۋىنىڭ كەلىسىمى بولماسا، وندا سوتقا جۇگىنىپ، سوت تارتىبىندە شەشۋىڭىزگە بولادى. مۇنداي جاعدايدا اڭگىمە، شەتەلگە بالامەن بارۋعا تالاپ-ارىز بەرگەن اتا-اناعا، ياعني ون­دا تۇراقتى تۇرۋعا ەكىنشى اتا-انانىڭ كەلىسىمىنسىز شىعۋعا رۇق­­سات بەرۋ تۋرالى بولادى. قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى كونس­تيتۋتسياسىنىڭ 21-بابىنىڭ 2-تارماعىندا ازاماتتاردىڭ شەكارادان ءوتۋ قۇقىعى كەپىل­دەندىرىلگەن. دەگەنمەن، سوت بارىسىندا شەتەلگە كەتەتىن اتا-انا، مۇمكىندىگىنشە، كامەلەت جاسقا تولماعان بالاعا تالاپقا ساي جاعداي جاساپ، دۇرىس تاربيە بەرە الاتىندىعىنا دالەل­دەمە كەلتىرۋى قاجەت بولادى. قان­داي جۇمىس اتقارادى، جاڭا تۇرعىلىقتى جەردە تۇرعىن ءۇي جاعدايى قالاي بولادى، مۇلكى بار ما، سونى دالەلدەيدى.

سەرىك اسىلوۆ، اقتوبە وبلىسى، شالقار اۋدانى

– انامىز قايتىس بولعا­نىنا 4 اي بولدى. ءتىرى كەزىندە التىن بۇيىمدارى، باعالى زات­­تارى كوپ بولاتىن. ول مۇ­را­­عا جاتا ما، جاتسا سوڭىندا قال­­عان 3 بالاسى ونى قالاي بو­لى­سە الادى؟

– ءيا، مۇراعا تەك ءۇي، اۆتو­ماشينا عانا ەمەس، ودان باس­قا جيھاز، ىدىس-اياق، التىن، كۇمىس، قىمبات تاستار، باسقا دا بۇيىمدار مۇرا­گەرلىك مۇ­لىك­تىڭ قۇرامىنا كىرە­دى. انا­لارىڭىزدان مۇراعا قالعان اسىل زاتتار مۇراگەرلەر اراسىندا تەڭ ۇلەسپەن بولىنەدى. ول مۇ­لىكتى زاتتاي بولۋگە مۇمكىن­دىك بولماعاندا، زات تۇتاس ءبىر مۇرا­گەرگە ءبولىنىپ، قالعانىنا ۇلەس­تىڭ قۇ­نى تولەنەدى.

سالىمگەرەي قونقاقوۆ، باتىس قازاقستان وبلىسى، قازتالوۆ اۋدانى

– اكەمىز ءتىرى كەزىندە ولەڭ، كوركەم شىعارمالار جازاتىن. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى گازەت بەت­تەرىندە جاريالانسا، كوبى جا­­ريا­لانباعان. سول ولەڭدەردى قازىر شىعارماشىلىق سالاسىندا جۇرگەن ادامدار بىزگە بەر­سەڭىزدەر ءبىز وعان ءان جازىپ، اۆتور اتىن شىعارار ەدىك دەي­دى. ءبىز ول ولەڭدەردى تا­­­رات­ساق، كەيىن اۆتوردىڭ اتى ۇمى­تى­لىپ كەتە مە دەپ ۋا­يىم­داي­مىز.­ نە ىستەۋ كەرەك؟

– ەڭ الدىمەن اۆتورلىق قۇ­­­قىقتى زاڭداستىرۋ قاجەت. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اۆتور­لىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى» زاڭىنىڭ 30-بابىنا سايكەس، اۆتورلىق قۇ­قىق مۇراگەرلiك تارتiبiمەن زاڭ بويىنشا نەمەسە وسيەت بويىن­شا اۋىسادى. الايدا ءسىزدىڭ سۇ­را­عىڭىزدىڭ مازمۇنىنان بايقاعانىمداي، مارقۇمنىڭ شى­عار­مالارى ونىڭ اتىنا وت­پەگەن. دەمەك، اۆتورلىق قۇ­قىق­ زاڭداستىرىلماعان. بى­راق، شى­عار­مالاردىڭ اۆتورى ءسىز­دىڭ اكەڭىز بولعاندىقتان ونىڭ شىعار­مالارىن بىرەۋلەر يەمدەنىپ كەتپەۋ جاعىن مۇرا­گەرلەرى جۇزەگە اسىرادى. ول ءۇشىن، ءسىز نوتاريۋسقا بارىپ، ودان مۇراگەرلىككە قۇقىق تۋرالى كۋالىگىن بەرۋگە ارىز جازاسىز، سول كۋالىكپەن مارقۇمنىڭ ولەڭ­دەرىنە اۆتورلىق قۇقىقتى زاڭداستىرارسىز.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلىمىزدە كۇن قايتا سالقىندايدى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:53

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

بۇگىن ەلىمىزدە قاتتى ىستىق بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

بەكىرەگە قويىلعان بەلگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:45

«COVID-19» سپەكتاكلى قويىلدى

ونەر • بۇگىن، 07:43

ۇقساس جاڭالىقتار