الايدا اپتا باسىندا دوللار نەبارى 1,94 تەڭگەگە ارزانداپ, الدىڭعى اپتا سوڭىنداعى 386,71 تەڭگەدەن 384,77 تەڭگەگە ءتۇستى. ونىڭ ۇستىنە اپتا بويى مۇناي ءسال ارزانداپ, بەيسەنبى كۇنى 64-65 دوللاردىڭ اينالاسىندا قۇبىلعاندا دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى قۇنى قايتادان 385,96 تەڭگەگە جەتتى. بۇل ءتىپتى مۇناي باعاسى 60 دوللار بولعان كەزدەگى كورسەتكىشتەن دە جوعارى. شيكىزاتتىڭ قىمباتتاۋى ءتول ۆاليۋتامىزعا ءتيىمدى بولۋى ءتيىس ەدى. بىراق ۇلتتىق بانك قازىر تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا مۇددەلى ەمەس سەكىلدى. ماسەلەن, اپتا باسىندا قازاقستان قور نارىعىنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانعان مالىمەتتە 23 قىركۇيەك پەن 15 قازانعا دەيىنگى دوللاردىڭ فيۋچەرستىك باعاسى جاريالاندى. وندا دوللار باعامى تيىسىنشە 387,17 جانە 389,17 تەڭگە دەپ كورسەتىلدى. KASE ساراپشىلارىنىڭ بۇل پەسسيميزمىنىڭ سەبەبى نە؟
ۇلتتىق بانكتىڭ پراگماتيكالىق شەشىمى
بىرىنشىدەن, ۇلتتىق بانك قازىر تولەم بالانسىنىڭ وڭ سالدوسىن قامتاماسىز ەتۋگە كىرىستى. ياعني, مەملەكەتتىڭ يمپورت تاۋارلارى ءۇشىن جۇمسالعان اقشاسىن ازايتىپ, ەكسپورتتان تۇسەتىن پايدانى كوبەيتۋگە جۇمىس ىستەۋدە. 2014 جىلعى شيكىزات داعدارىسى مەن دەۆالۆاتسيادان كەيىن ۇلتتىق بانكتىڭ تولەم بالانسى تۇراقتى تۇردە «مينۋستا» بولدى. تاپقان اقشادان گورى جۇمساعان اقشا كوپ ەدى. سول شىعىننىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان تۇراقتى قاراجات ءبولىنىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. ارينە ءبىرازدان بەرى ۇلتتىق قور رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ 20-30 پايىزىن جاۋىپ كەلەدى. بىراق سوڭعى بەس جىلدا ۇلتتىق قورعا سالىنعان اقشاعا قاراعاندا, ودان الىنعان قارجى كوبەيىپ كەتتى. تەك بيىل اقپان ايىندا عانا تولەم بالانسىنىڭ سالدوسى پروفيتسيتپەن قالىپتاستى. ياعني, بەس جىلدا العاش رەت مەملەكەتتىڭ تابىسى شىعىنىنان 0,9 ملرد دوللار استى. بۇل تۇرعىدا ۇلتتىق بانكتىڭ ۆاليۋتالىق فيلوسوفياسى وزگەرگەن سەكىلدى. بۇرىن ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنىن ءبىرىنشى كەزەككە قويعان باس بانك ەندى مەملەكەتتىڭ تابىسىن كوتەرۋگە كوڭىل بولۋدە.
جالپى, «ۆاليۋتا السىرەتۋ» ساياساتى قىتاي سەكىلدى تاۋار ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ءۇشىن ەڭ باستى ستراتەگيا ەكەنى بەلگىلى. ءبىر كەزدەرى ينتەرۆەنتسيا جاساپ ءتول ۆاليۋتانىڭ قۇنىن جاساندى جولمەن كوتەرىپ وتىرعان باس بانكتىڭ قازىر كەرىسىنشە دوللاردى دەمەۋى ۆاليۋتالىق بيلىكتىڭ پراگماتيكالىق شەشىمى دەر ەدىك. سەبەبى دوللار قىمبات بولسا, ەلدىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشى دوللارعا شاققاندا تومەندەگەنىمەن, مەملەكەتتىڭ ساۋدا بالانسىندا پروفيتسيت قالىپتاسادى. مەملەكەتتىڭ تابىسى كوبەيەدى.
بۇل ۋاقىتشا باعا
ۇلتتىق بانكتىڭ دوللاردىڭ تەڭگەگە شاققانداعى قۇنىن تومەندەتكىسى كەلمەۋىنىڭ ەكىنشى سەبەبى نارىقتاعى قازىرگى احۋالعا بايلانىستى بولۋى ىقتيمال. ساۋد ارابياسىنداعى ەكى نىساننىڭ جارىلعانى الەمدىك نارىققا اسەر ەتپەي قويمايتىنى انىق. ەكى نىساننىڭ ىستەن شىققانى بۇل ەلدىڭ مۇناي ەكسپورتىنا ايتارلىقتاي كەسىرىن تيگىزدى. بۇرىن تاۋلىگىنە 9,8 ملن باررەل وندىرگەن بولسا, ەندى ەلدىڭ ءوندىرىس قۋاتى بار بولعانى 5,7 ملن باررەل عانا. ساۋد ارابياسى وتكەن اپتادا 4,1 ملن باررەلدىڭ 2 ميلليونىن قالپىنا كەلتىرەتىنىن مالىمدەگەن ەدى. مۇناي باعاسىنىڭ اپتا ورتاسىندا قايتادان ارزانداپ 64 دوللارعا دەيىن تومەندەۋىنە وسى مالىمدەمە اسەر ەتكەندەي. ونىڭ ۇستىنە ەلدىڭ وندىرىستىك قۋاتى ايتارلىقتاي ازايعانىمەن, ەكسپورت كولەمى ازايعان جوق. سەبەبى مەملەكەت اتالعان 4,1 ملن باررەلدىڭ ورنىن مۇناي قورىنان جۇمساي باستادى.
ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنتتىگىنىڭ العاشقى كۇنىنەن بەرى مۇناي باعاسىمەن كۇرەسىپ كەلە جاتقان اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ اتالعان وقيعادان كەيىن بىردەن اقش مۇناي قورىنداعى شيكىزاتتى دەرەۋ نارىققا شىعارۋدى تاپسىردى. ونداعى ويى – قارا التىن قۇنىنىڭ شارىقتاپ كەتپەۋىنە جول بەرمەۋ. بۇل دا مۇناي باعاسىن تەجەپ قالعان بولۋى مۇمكىن.
جالپى, ساۋدياداعى جارىلىس نارىقتى تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن فاكتور ەمەس. نارىق ءۇشىن بەرىسى بىرەر كۇندە, ارىسى ءبىر-ەكى ايدا قالپىنا كەلىپ الاتىن وقيعا عانا. ماسەلەن, ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ساۋديا بيلىگى قىركۇيەكتىڭ سوڭىنا دەيىن ءوندىرىستى قايتا قالپىنا كەلتىرەدى. وسىنى بىلەتىن نارىق قاتىسۋشىلارى دا قىمباتشىلىقتىڭ كوپكە بارمايتىنىن ءتۇسىنىپ وتىر. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك تا كۇنى ەرتەڭ مۇناي باعاسى قايتا ارزانداسا, تەڭگەنى قايتا السىرەتۋگە تۋرا كەلەتىنىن ەسكەرىپ, دوللاردى ارزانداتپاي وتىرعان بولۋى ابدەن مۇمكىن.
فرج مەن ءرۋبلدىڭ تەكەتىرەسى
ۇشىنشىدەن, 19 قىركۇيەكتە اقش فەدەرالدى رەزەرۆ جۇيەسى دوللاردىڭ بازالىق مولشەرلەمەسىن 2,25 پايىزدان 2 پايىزعا تومەندەتتى. ادەتتە دوللاردىڭ مولشەرلەمەسى تومەندەگەندە دامۋشى نارىقتار قارقىن العانىمەن, بۇل جولى دامۋشى ەلدەر ءۇشىن بۇل جاڭالىق جاعىمدى بولا قويمادى. سەبەبى فرج باسشىلىعى جىل سوڭىنا دەيىن مولشەرلەمە ەندى تومەندەمەيتىنىن ايتتى. مۇنداي مالىمدەمەدەن كەيىن ينۆەستورلاردىڭ دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتاسىن ساتىپ المايتىنى انىق. ناتيجەسىندە, ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەيدىڭ ۆاليۋتاسىنا سۇرانىس بىردەن تومەندەپ, قارا التىن قىمباتتاپ جاتقاندا رۋبل السىرەپ كەتتى. وداقتاس ەلدىڭ ۆاليۋتاسىنىڭ ارزانداۋى ەڭ الدىمەن قازاقستان ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى بەلگىلى. تەڭگەنىڭ وسى اپتادا وتكەن اپتاداعىدان دا قىمباتتاپ كەتكەنى وسىدان بولۋى ىقتيمال.
