ءبىر تاۋلىكتە 20 پايىزعا قىمباتتاپ شىعا كەلگەن Brent ماركالى كومىرسۋتەگىنىڭ قۇنى باررەلىنە 71 دوللاردان اسىپ ءتۇستى. لوندون بيرجاسىندا WTI ماركالى مۇناي 15 پايىزعا كوتەرىلىپ, 63 دوللاردان ارتىققا باعالاندى. ساراپشىلار پارسى شىعاناعىنداعى احۋال 3 اپتانىڭ ىشىندە وڭالماسا, شيكىزات نارىعىنداعى ستسەناري قالاي وربيتىنىنە بولجام ايتا باستادى.
«قارا التىن» قۇنىنىڭ كوتەرىلگەنىنە قاتىستى قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ باسىم بولىگى وڭ كوزقاراسپەن قاراپ وتىرعانى بايقالادى. كوپشىلىگى شيكىزات ەكسپورتىنا يەك ارتقان ەل ءۇشىن بۇل ءتيىمدى دەپ سانايدى. كەرى اسەرى دە بولۋى مۇمكىن. ءبىز تانىمال ەكونوميست جاقسىبەك قۇلەكەەۆتىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
– مۇناي نارىعىنداعى سوڭعى ۋاقىتتا قالىپتاسقان جاعدايدى قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن جاقسى نەمەسە جامان دەپ كەسىپ ايتۋ قيىن. الدىمەن وڭ اسەرى قانداي بولاتىنىنا توقتالايىق. جالپى, ەكسپورتقا شىعاراتىن نەگىزگى تاۋارىمىزدىڭ دوللارعا شاققانداعى قۇنى كوتەرىلگەنى قازاقستان ءۇشىن ءتيىمدى دەۋگە بولادى. سەبەبى ەلگە كوبىرەك ۆاليۋتا كەلەدى. ەلگە كەلەتىن ۆاليۋتا كوبەيسە, ونىڭ باعاسى ارزاندايدى, سەبەبى ۆاليۋتانىڭ ءوزى – تاۋار. سايكەسىنشە تەڭگە نىعايىپ, دەۆالۆاتسيا قاۋپى تومەندەيدى,– دەدى ول.
سونىمەن قاتار جاقسىبەك قۇلەكەەۆ شيكىزات قۇنى قىمباتتاعانىنىڭ كەرى اسەرى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جوققا شىعارمادى.
– مۇناي – ەنەرگەتيكالىق رەسۋرس, قۋات كوزى. ەنەرگيانىڭ نەگىزگى كوزى كومىرسۋتەگى. ول قىمباتتاعان سايىن كوپتەگەن زاتتاردىڭ وزىندىك قۇنى بىرگە وسەدى. ياعني, ءوندىرىستىڭ وزگە سالالارىنداعى ونىمدەردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. بۇل – قازاقستانعا عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىنە قاتىستى. قازاقستان ىشكى قاجەتتىلىكتى كوپ جاعدايدا يمپورتتىڭ ەسەبىنەن وتەيدى, ەندى ونى قىمباتقا ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. ەكونوميكادا ءبارى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, دوللار قۇنسىزدانىپ, تەڭگە نىعايا باستاسا, سىرتتان تاۋار اكەلۋ ءبىز ءۇشىن ءتيىمدى بولادى. بۇل وتاندىق ءوندىرىستى قۇلدىراتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. ياعني, قازىرگى مۇناي نارىعىنداعى جاعدايدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالى دا, تەرىس اسەرى دە بار. ماسەلە مەملەكەتتىڭ ءتيىمدى ساياسات ۇستانىپ, دۇرىس شەشىمىن تابۋىنا بايلانىستى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك جاعدايدى جان-جاقتى تالداپ, ءار كەزەڭدە دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس,– دەدى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ.
تانىمال ەكونوميست ساۋد ارابياسى ءبىر-ەكى ايدىڭ ىشىندە بۇرىنعى كورسەتكىشتى قالپىنا كەلتىرە الماسا, الەمدىك نارىقتاعى شيكىزات باعاسى ءالى دە شارىقتاي بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, درونمەن اتقىلاعاننان كەيىن كەنىشتەردىڭ باسىنداعى تەحنيكالىق جاعدايى جاقىن كۇندەرى بەلگىلى بولۋعا ءتيىس. ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى بىرنەشە ايعا سوزىلىپ كەتسە, باررەل قازىرگى 69 دوللاردان 90-100 دوللارعا دەيىن كوتەرىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
«قارا التىن» قۇنىنىڭ كوتەرىلگەنى ءىرى شيكىزات ەكسپورتتاۋشى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرى تۋرالى پىكىرلەر ءجيى ايتىلا باستادى. ماسەلەن, JP Morgan & Co ساراپشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا, باررەل 80-85 دوللارعا دەيىن جەتسە, اقش-تىڭ قور نارىعىنا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. ساراپشىلار توبىنىڭ جەتەكشىسى ماركو كولانوۆيچ:
– باعا كوتەرىلگەن سايىن ەنەرگەتيكالىق كومپانيالاردىڭ تابىسى ۇلعايا بەرەدى. الايدا اقش ەكونوميكاسىندا شەشۋشى ءرول وينايتىن حالىقتىڭ شىعىنى ودان زارداپ شەگەتىنى ءسوزسىز. اتاپ ايتقاندا, كاپيتالى ەڭ كوپ 500 كومپانيانىڭ جاعدايى ناشارلايدى, – دەيدى Bloomberg-كە بەرگەن سۇحباتىندا.
