مەملەكەت باسشىسى تاياۋدا جاريالاعان جولداۋىندا بيزنەسمەندەردى الاڭداتقان ماڭىزدى ءبىر ماسەلەگە نۇكتە قويعانى دا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سەكتوردى تەڭ ۇستاۋدىڭ بەلگىسىندەي بولدى. بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك احۋالدى وڭالتۋ ءۇشىن زەيناتاقى تولەمدەرىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەسەبىنەن تاعى 5 پايىزعا ۇلعايتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلىپ, ۇكىمەت تاراپىنان ونى قولداعان پىكىرلەر دە ەستىلە باستاعانى بەلگىلى. بىرقاتار باتىلداۋ كاسىپكەرلەر وعان اشىق قارسىلىق ءبىلدىرىپ, 5 پايىزدىق قوسىمشا تولەم بيزنەس سالاسى ءۇشىن اۋىرعا سوعاتىنىن, جابىلىپ قالۋ قاۋپى بار ەكەنىن ايتقان-دى. پرەزيدەنتتىڭ: «ۇكىمەتكە 5 پايىزدىق قوسىمشا زەينەتاقى تولەمىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن 2023 جىلعا دەيىن شەگەرۋدى تاپسىرامىن. كەيىن بۇل ماسەلەگە قايتا ورالامىز» دەگەن سوزىنەن سوڭ اتالعان تاقىرىپقا ءبىرجولا نۇكتە قويىلدى.
كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى, ايتالىق تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى جەرگىلىكتى بينەسمەندەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن باسپانامەن قامتۋ سىندى ۇدەرىستەردىڭ ۇيرەنشىكتى جايتقا اينالا باستاعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل كاسىپكەرلەردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن السىرەتىپ, ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن كۇمان-كۇدىگىن كۇشەيتەتىن, ينۆەستيتسيا سالۋعا دەگەن ىنتاسىن تومەندەتەتىن فاكتور ەكەنى تۇسىنىكتى. الايدا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاردى كاسىپكەرلەردىڭ موينىنا ارتىپ قويماي, مەملەكەتتىڭ ەسەبىنەن قامقورلىققا الۋدى كۇشەيتتى. تۇتاس كاسىپكەرلىك سالاسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلا باستادى. شاعىن جانە ميكروبيزنەستى نەسيەلەۋگە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» اياسىندا 250 ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولدىرۋ, 3 جىلعا دەيىن تەكسەرىس جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋ, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر... مۇنىڭ بارلىعى وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ەڭسە تىكتەپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزۋگە ءتيىس. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلەردىڭ سالىعى ەسەبىنەن تۇسكەن قاراجات ەندىگى ۋاقىتتا سول وڭىرلەردىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمسالماق. بۇل جولداۋداعى «قۋاتتى وڭىرلەر – قۋاتتى ەل» دەگەن تاراۋىندا ايتىلعانداي, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋعا جانە كادەگە جاراتۋعا سول ءوڭىر حالقىنىڭ جۇمىلا قاتىسۋىنا اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز.
ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن ماڭىزدى تاپسىرمالاردىڭ ءبىرى – ۇلتتىق بيزنەسكە حالىقارالىق نارىقتا قولداۋ كورسەتۋ. قازىر ۇكىمەت ەكسپورتقا ءونىم شىعاراتىن كومپانيالارعا مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە ونىمدەرىن شەتەلدەرگە شىعارۋعا جانە وتكىزۋگە كومەكتەسۋگە ءتيىس. بيزنەسكە جاسالعان سالىقتىق, قارجىلىق جانە اكىمشىلىك قولداۋلار ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى.
بۇگىنگى تاڭدا ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ناتيجەلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن ۇكىمەت ينۆەستيتسيالاردىڭ جاڭا تولقىنىن تارتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرىپ وتىر. مىندەت – جىل سايىن نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا ارتتىرۋ. 2025 جىلعا قاراي ينۆەستيتسيانىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن جەتۋگە ءتيىس دەگەن جوسپار بار. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 2025 جىلعا قاراي 34 ملرد-عا كوتەرىلۋگە ءتيىس. بۇل ورايدا ۇكىمەت وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ, وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىنىڭ, كولىك جانە لوگيستيكانىڭ, اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ جانە ءتۋريزمنىڭ الەۋەتىنە ارقا سۇيەپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
جوسپار بويىنشا بيىل جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى, ونىڭ ىشىندە «باستاۋ بيزنەس» جانە «جاس كاسىپكەر» باعدارلامالارى اياسىندا قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋمەن قامتىلعان ازاماتتاردىڭ قاتارى بىلتىرعىدان 4 ەسە كوبەيىپ, 300 مىڭنان استام ادامدى قۇراماق. جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان گرانتتار كولەمى 37 مىڭنان استام ادامدى قامتيتىن بولادى.
ەلىمىزدە ازاماتتاردى كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا ىنتالاندىراتىن باعدارلامالار كوبەيىپ كەلەدى. سولاردىڭ بىرقاتارىن تىلگە تيەك ەتەر بولساق, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قورىنىڭ اياسىندا «باستاۋشى كاسىپكەرلەر ءۇشىن», «كاسىپكەرلەر ءۇشىن», «بيزنەستەگى ايەلدەر ءۇشىن» ارنايى باعدارلامالارى قاراستىرىلعان. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» قۇجاتى, «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ارنايى «باستاۋ», «جاس كاسىپكەر» باعدارلامالارى. ايتا بەرسەك, بيزنەسمەن بولامىن دەگەندەردىڭ بەتىن قاقپاي, بەلىن بۋاتىن باعدارلامالار بارشىلىق. قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى, ۇلتتىق تەحنولوگيالىق دامۋ اگەنتتىگى, «قازاگروقارجى» اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى, «قازاقينۆەست» ۇلتتىق اگەنتتىگى سىندى ۇيىمدار بەرەتىن جەڭىلدەتىلگەن گرانتتاردىڭ ءوزى ءبىر توبە. دۇنيەجۇزىلىك بانك قارجىلاي دەمەۋشى بولعان «جاس پروجەكت», ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ جوبالارى ءبىراز ازاماتتىڭ جولىن اشتى.
مەملەكەت باسشىسى جاستاردىڭ الەۋەتىن تۇتاس ەلدىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق جوبالارعا جۇمىلدىرۋدى قولدايدى. ۇلىقتاۋ راسىمىندە: «...جاستاردىڭ ستارتاپتارىن قولدايمىز. مەنىڭ مىندەتىم – سىزدەردىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتتارىڭىزدى جۇزەگە اسىرۋلارىڭىزعا, دەربەس «تابىس تاريحىن» جازۋلارىڭىزعا بارلىق مۇمكىندىكتى جاساۋ» دەگەنى بەلگىلى. بيىل باستاۋ العان «جاس كاسىپكەر» مەن ودان ەرتەرەك قولعا الىنعان «باستاۋ» سىندى باعدارلامالار بيزنەس يدەيالاردىڭ جولىن اشاتىن بىرەگەي جوباعا اينالىپ كەلەدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك قارجى سەكتورىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جۇمىستارى مەن اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ اياسىندا بىرقاتار شارانى قولعا الدى. باس بانكتىڭ رەسمي دەرەگىنە سۇيسەنسەك, بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا بيىل ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جالپى نەسيە پورتفەلى بىلتىرعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 2,2 پايىزعا ۇلعايىپ, 12,8 ترلن تەڭگەگە ءوستى. بانكتەردىڭ جاڭادان بەرىلگەن نەسيەسى 14,2 پايىزعا ۇلعايدى. وعان نەسيە تالاپتارىنىڭ جەڭىلدەتىلگەنى ىقپال ەتتى دەۋگە بولادى. ماسەلەن, تەڭگەمەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى بىلتىر 12,5 پايىز بولسا, بيىل بۇل كورسەتكىش 11,9 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتقان ۇلتتىق بانك بانكتەرگە 600 ملرد تەڭگە سوماعا ۇزاق مەرزىمدى قورلاندىرۋدى ۇسىنىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, اۋىل شارۋاشىلىعى – ەلىمىزدىڭ نەگىزگى رەسۋرسى. ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, شەتەلدە دە سۇرانىسقا يە ورگانيكالىق جانە ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر بار. ول ءۇشىن سۋارمالى جەر كولەمىن 3 ميلليون گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. بۇل اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى دايىن ءونىم كولەمىن 4,5 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
