پرەزيدەنت • 19 قىركۇيەك، 2019

باقۋاتتى ەل – قۋاتتى مەملەكەت

42 رەتكورسەتىلدى

«...سەرپىندى ەكونوميكا مەن مىقتى الەۋمەتتىك ساياسات. مەنىڭ ماقساتىم – قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتىپ، تابىسىن ارتتىرۋ». سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا پرەزيدەنت توقاەۆ وسىلاي دەگەنى ەسىمىزدە. وسىلايشا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتتى ساباقتاستىرىپ قاتار جۇرگىزۋ بيلىكتىڭ كەيىنگى قادامدارىندا كورىنىس تاپتى.

مەملەكەت باسشىسى تاياۋدا جاريا­لا­عان جول­دا­ۋىندا بيزنەس­مەن­دەردى الاڭداتقان ماڭىزدى ءبىر ماسەلەگە نۇكتە قويعانى دا ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سەكتوردى تەڭ ۇستاۋدىڭ بەلگىسىندەي بولدى. بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك احۋالدى وڭالتۋ ءۇشىن زەيناتاقى تولەمدەرىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەسەبىنەن تاعى 5 پايىزعا ۇلعايتۋ تۋرالى ۇسىنىس اي­تى­­لىپ، ۇكىمەت تاراپىنان ونى قولدا­عان پىكىرلەر دە ەستىلە باستاعانى بەل­گى­لى. بىرقاتار باتىلداۋ كاسىپكەرلەر وعان اشىق قارسىلىق ءبىلدىرىپ، 5 پايىز­دىق  قوسىمشا تولەم بيزنەس سالاسى ءۇشىن اۋىرعا سوعاتىنىن، جابىلىپ قالۋ قاۋپى بار ەكەنىن ايتقان-دى.  پرەزيدەنتتىڭ: «ۇكىمەتكە 5 پايىزدىق قوسىمشا زەينەتاقى تولەمىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن 2023 جىلعا دەيىن شەگەرۋدى تاپسىرامىن. كەيىن بۇل ماسەلەگە قايتا ورالامىز» دەگەن سوزىنەن سوڭ اتالعان تاقىرىپقا ءبىرجولا نۇكتە قويىلدى.

كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك ماسە­لە­لەردى، ايتالىق تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردى جەرگىلىكتى بينەسمەندەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن باسپانامەن قامتۋ سىندى ۇدەرىستەردىڭ ۇيرەنشىكتى جايت­قا اينالا باستاعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل كا­سىپكەرلەردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن السى­رەتىپ، ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن كۇمان-كۇدىگىن كۇشەي­تەتىن، ينۆەس­تيتسيا سالۋعا دەگەن ىنتاسىن تومەن­دەتەتىن فاكتور ەكەنى تۇسىنىكتى. الايدا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتاردى كا­سىپكەرلەردىڭ موينىنا ارتىپ قويماي، مەم­لە­كەت­تىڭ ەسەبىنەن قامقورلىققا الۋدى كۇشەيتتى. تۇتاس كاسىپكەرلىك سالاسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىلا باستادى. شاعىن جانە ميكروبيزنەستى نەسيەلەۋگە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» اياسىندا 250 ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولدىرۋ، 3 جىلعا دەيىن تەكسەرىس جۇرگىزۋگە موراتوري جاريالاۋ، سالىقتىق جەڭىلدىكتەر... مۇنىڭ بارلىعى وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ەڭسە تىكتەپ، شارۋاسىن دوڭگەلەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزۋگە ءتيىس. ءبىر ايتا كەتەر­لى­گى، وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلەردىڭ سا­لى­عى ەسەبىنەن تۇسكەن قاراجات ەندىگى ۋاقىتتا سول وڭىرلەردىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمسالماق. بۇل جولداۋداعى «قۋاتتى وڭىرلەر –  قۋاتتى ەل» دەگەن تاراۋىندا ايتىلعانداي، جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تى قالىپتاستىرۋعا جانە كادەگە جاراتۋعا سول ءوڭىر حالقىنىڭ جۇمىلا قاتىسۋىنا اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز.

ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن ماڭىزدى تاپ­سىر­ما­لار­دىڭ ءبىرى – ۇلتتىق بيزنەس­كە حالىقارالىق نارىق­تا قولداۋ كور­سەتۋ. قازىر ۇكىمەت ەكسپورتقا ءونىم شىعاراتىن كومپانيالارعا مەم­لە­كەت­تىك قولداۋ تەتىك­تەرىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل ورتا بيزنەس وكىل­دەرىنە ونىمدەرىن شەتەلدەرگە شىعارۋعا جانە وتكىزۋگە كومەكتەسۋگە ءتيىس. بيزنەسكە جاسال­عان سالىقتىق، قارجىلىق جانە اكىمشىلىك قول­داۋ­لار ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن فاك­تورلاردىڭ ءبىرى.

بۇگىنگى تاڭدا ەكونوميكانىڭ تۇ­راق­تى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ناتيجەلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن ۇكىمەت ينۆەستيتسيالاردىڭ جاڭا تولقىنىن تارتۋعا ەرەكشە ماڭىز بەرىپ وتىر. مىندەت – جىل سايىن نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانى ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا ارتتىرۋ. 2025 جىلعا قاراي ينۆەستيتسيانىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن جەتۋگە ءتيىس دەگەن جوسپار بار. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 2025 جىلعا قاراي 34 ملرد-عا كوتەرىلۋگە ءتيىس.  بۇل ورايدا ۇكىمەت وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ، وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىنىڭ، كولىك جانە لو­گيس­تيكانىڭ، اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ جانە ءتۋريزم­­نىڭ الەۋەتىنە ارقا سۇيەپ وتىرعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.

جوسپار بويىنشا بيىل جۇمىسپەن قام­تۋ شارالارى، ونىڭ ىشىندە «باستاۋ بيزنەس» جانە «جاس كاسىپكەر» باع­دار­لا­مالارى اياسىندا قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋمەن قامتىلعان ازامات­تار­دىڭ قاتارى بىلتىرعىدان 4 ەسە كوبەيىپ،  300 مىڭنان استام ادامدى قۇراماق. جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىت­تال­عان گرانتتار كولەمى 37 مىڭنان استام ادامدى قامتيتىن بولادى.

ەلىمىزدە ازاماتتاردى كاسىپ­كەر­لىك­پەن اينا­لىسۋعا ىنتالاندىراتىن باعدارلامالار كوبە­يىپ كەلەدى. سولاردىڭ بىرقاتارىن تىلگە تيەك ەتەر بولساق، «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قو­­رى­نىڭ اياسىندا «باستاۋشى كاسىپكەرلەر ءۇشىن»، «كاسىپكەرلەر ءۇشىن»، «بيزنەستەگى ايەل­دەر ءۇشىن» ارنايى باعدارلامالارى قا­راستىرىلعان. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» قۇ­جا­تى، «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالا­­تا­سى­نىڭ ارنايى «باستاۋ»، «جاس كاسىپ­­كەر» باع­دار­­لامالارى.  ايتا بەرسەك، بيزنەسمەن بولامىن دەگەندەردىڭ بەتىن قاقپاي، بەلىن بۋاتىن باع­دار­لامالار بارشىلىق. قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى، ۇلتتىق تەحنولوگيالىق دامۋ اگەنتتىگى، «قازاگروقارجى» اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ قورى، «قازاق­ينۆەست» ۇلتتىق اگەنتتىگى سىندى ۇيىمدار بەرەتىن جەڭىلدەتىلگەن گرانتتاردىڭ ءوزى ءبىر توبە. دۇنيەجۇزىلىك بانك قارجىلاي دەمەۋشى بولعان «جاس پروجەكت»، ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ جوبالارى ءبىراز ازامات­تىڭ جولىن اشتى.

مەملەكەت باسشىسى جاستاردىڭ الەۋەتىن تۇتاس ەلدىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە، ونىڭ ىشىندە ەكونو­ميكالىق جوبالارعا جۇمىلدىرۋدى قولداي­دى. ۇلىقتاۋ راسىمىندە: «...جاستاردىڭ ستار­تاپ­تا­رىن قولدايمىز. مەنىڭ مىندەتىم – سىز­دەردىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتتارىڭىزدى جۇزەگە اسىرۋلارىڭىزعا، دەربەس «تابىس تاريحىن» جازۋلارىڭىزعا بارلىق مۇمكىندىكتى جاساۋ» دەگەنى بەلگىلى. بيىل باستاۋ العان «جاس كاسىپكەر» مەن ودان ەرتەرەك قولعا الىنعان «باستاۋ» سىندى باعدارلامالار بيزنەس يدەيا­لار­دىڭ جولىن اشاتىن بىرەگەي جوباعا اينالىپ كەلەدى.

پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك قارجى سەكتورىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جۇمىس­تا­رى مەن اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ اياسىندا بىر­قا­تار شارانى قولعا الدى. باس بانكتىڭ رەسمي دەرەگىنە سۇيسەنسەك، بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا بيىل ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ جال­پى نەسيە پورتفەلى بىلتىرعى كور­سەتكىشپەن سالىستىرعاندا 2،2 پايىزعا ۇلعايىپ، 12،8 ترلن تەڭگەگە ءوستى. بانكتەردىڭ جاڭادان بەرىلگەن نەسي­ەسى 14،2 پايىزعا ۇلعايدى. وعان نەسيە تالاپتارىنىڭ جەڭىلدەتىلگەنى ىقپال ەتتى دەۋگە بولادى. ماسەلەن، تەڭگە­مەن بەرىلەتىن نەسيە­نىڭ پايىزدىق مولشەر­لە­مەسى بىلتىر 12،5 پايىز بولسا، بيىل بۇل كورسەتكىش 11،9 پايىزعا دەيىن تومەن­دە­دى. ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىن جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسى­رىپ جاتقان ۇلتتىق بانك بانك­تەرگە 600 ملرد تەڭگە سوماعا ۇزاق مەر­زىم­دى قورلاندىرۋدى ۇسى­نىپ وتىر.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي، اۋىل شارۋاشىلىعى – ەلىمىزدىڭ نەگىزگى رەسۋرسى. ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس، شەت­ەلدە دە سۇرانىسقا يە ورگانيكالىق جانە ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەر بار.  ول ءۇشىن سۋارمالى جەر كولەمىن 3 ميلليون گەكتارعا ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. بۇل اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى دايىن ءونىم كولەمىن  4،5 ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار