الەم • 19 قىركۇيەك، 2019

بەيبىتشىلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ورتاق الاڭى

19 رەتكورسەتىلدى

ەلوردادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزى حاتشىلىعىنىڭ XVIII وتىرىسى ءوتتى. الەم ەلدەرىنەن جينالعان ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىك­تىر­گەن الاڭدا نەگىزگى ءتورت ماسەلە قارالدى.

ونىڭ ىشىندە 2021 جىلعا جوس­پار­لانعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ 2021 جىلى VII سەزىن وتكىزۋ ماسەلەلەرى پىسىقتالدى. جيىندى جۇرگىزگەن قازاقستان پار­لا­مەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى، سەزد حات­شىلىعىنىڭ باسشىسى داريعا نازارباەۆا سەزد وتكىزۋ تۋرالى يدەيا­نىڭ اۆ­تورى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زي­­دەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكە­نىن اتاپ ءوتتى.

– بۇكىل الەم مويىنداعان بىتىم­گەر، قازاقستاننىڭ وراسان زور يادرولىق قا­رۋ ارسەنالىنان باس تارتۋىنا باستاما­شى بولعان، تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىن­دە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراق­تى­لىقتىڭ تىرەگىنە اينالعان ەلدىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىن بارلىق ەڭ ءىرى الەمدىك دىندەر مەن  كونفەسسيالاردىڭ باسشىلارى قولدادى. كۇردەلى كەزەڭدە جاڭا مىڭجىلدىق باسىندا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە كونفەسسياارالىق اشىق ديالوگ وتكىزۋدىڭ ءوزى ناعىز رەۆو­ليۋتسيالىق ءىس ەدى. سودان بەرى قازاق­ستانننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ سترا­­تەگيالىق سالماقتى باستامالارى ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتقان ەمەس، − دەدى سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى. د.نازار­باەۆا­نىڭ ايتۋىنشا، الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءى سەزى ءدىني قايشىلىقتاردى جامىلىپ ىسكە اسى­رىلعان بىرقاتار جوسىقسىز لاڭكەستىك ارەكەتتەردەن كەيىن ادامزات بۇكىل الەمدى جايلاپ العان كونفەسسياارالىق سەنىمنىڭ داعدارىسىن باستان كەشكەن ۋاقىتپەن تۇسپا-تۇس كەلدى.

− وكىنىشكە قاراي، ەكسترەميزم، تەررو­ريزم ماسەلەلەرى جانە زورلىق-زومبى­لىقتىڭ وزگە دە تۇرلەرى ءالى كۇنگە دەيىن كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. الايدا، بۇگىنگى كۇنى مۇنداي اكتىلەردى قوعامعا ىرىتكى سالۋدى كوزدەيتىن ماقساتىنا جەتە المايدى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز، − دەدى د.نازارباەۆا.

جيىندا ءسوز العان  ورىس پراۆوسلاۆيە شىركەۋى ماسكەۋ پاتريارحاتىنىڭ سىرتقى شىركەۋ بايلانىس ءبولىمىنىڭ دىنارالىق بايلانىس حاتشىسى، ءدىن قىزمەتشىسى ديميتري سافونوۆ قازاقستان ءدىني بىر­لەستىكتەر ءۇشىن ورتاق الاڭعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.

– سوڭعى ەكى جىلدىڭ ىشىندە سيريادا­عى قاقتىعىستاردى رەتتەۋدە قازاقستاننىڭ قوسقان ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. VI سەزدىڭ قاتىسۋشىسى رەتىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءارتۇرلى ءدىن وكىلدەرىمەن بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىرعانىن ايتقىم كەلەدى. ءدىني الاۋىزدىق ءورشىپ تۇرعان كەزەڭدە، وزگە ءدىن وكىلدەرى ءبىرىن-ءبىرى كەمسىتىپ، باسقانىڭ سەنىمىنەن قانداي دا ءبىر قاتەلىك ىزدەۋ سىندى ارەكەتتەرگە بوي الدىرىپ جاتادى. مۇنىڭ بارلىعى ءدىني ءبىلىمنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىنداپ وتىر، − دەدى د.سافونوۆ.

بەيبىتشىلىك دەيتىن ۇلى ۇعىمنىڭ اياسىنا توپتاسۋعا قازاق ەلىنىڭ باستاماشى بولىپ، الەمدەگى ءدىني كونفەسسيالاردىڭ ورتاق ديالوگ الاڭىنا اينالۋى جيىن بارىسىندا بىرنەشە رەت ايتىلدى. ساۋد ارابياسى كورولدىگىنەن كەلگەن دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسىنىڭ وكى­لى، ءابدۋلازيز احماد سارحان ورتاق الاڭ­داعى ءار كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا  ءدىني وكىل­دەردىڭ ىنتىماقتاستىق كوكجيەگى كەڭەيە تۇسەتىنىن جەتكىزدى.

− ءبىزدىڭ بارشامىزدى بىرىكتىرەتىن
ورتاق ءۇيىمىز – جەر شارى. بۇگىنگى باس­تاما ۇلكەن جۇمىستىڭ ىرگەتاسى. نە­گىز­گى ماقساتىمىز الەمدە بولىپ جات­قان ءتۇرلى ءدىني قاق­تى­عىستاردى ەڭسەرۋگە جۇ­دى­رىقتاي جۇمىلۋ بولماق. ءدىني قاق­تىعىستار مەن قاۋىپ-قاتەرلەر قارا بۇلتتاي ۇيىرىلگەن ەلدەردەگى تۇرعىنداردىڭ تى­نىشتىعى بۇزىلىپ، بەرەكەسى كەتتى. وسى­دان ءتورت اي بۇرىن دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسى مەككەدە كونفەرەنتسيا وتكى­زىپ، وعان  195 ەلدەن 1200-گە جۋىق يسلام ءدىنىنىڭ وكىلدەرى قاتىس­قان. بۇل باسقوسۋدا قابىلدانعان دەكلارا­تسيا بارشا مۇسىلمان قاۋىمعا جولدان­عان ۇندەۋمەن پارا-پار. وندا الەمدەگى بەي­بىت­شىلىكتى ساقتاۋ، ءتۇرلى سەنىم مەن كوز­قاراستاعى ادامداردىڭ ءوزارا بىتىمگەر­لىكتە بولۋى، تەرروريزمگە قارسى تۇرۋ جا­نە توتەپ بەرۋ ماسەلەلەرى قارالدى، − دەدى دۇنيەجۇزىلىك يسلام ليگاسىنىڭ وكىلى.

يسلام اتىن جامىلعانداردىڭ ارام پيعىلى تالاي قانتوگىستىڭ ورىن الىپ، جازىقسىز جانداردىڭ زارداپ شەگۋى­نە باستى سەبەپ. بۇل ويدى تەك يسلام ءدىنىنىڭ وكىلدەرى عانا ەمەس، وزگە ءدىني قاۋىم­داستىقتار دا اشىق ايتۋدا. دۇنيەجۇزىلىك ليۋتەران فەدەراتسياسىنىڭ وكىلى، قازاق­ستانداعى ءىنجىل-ليۋتەران شىركەۋىنىڭ ارحيەپيسكوپى يۋري نوۆگورودوۆ ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى يسلام دىنىمەن بايلانىس­تىرۋ ورنى تولماس ولقىلىق، وراسان زور قاتەلىك ەكەنىن ايتتى. 

− بارشامىزعا ايان، بەلگىلى ءبىر كۇش­تەردىڭ ىقپالىمەن يسلام ءدىنىن ارانداتۋ ماق­ساتىندا ءدىندى قۇرال رەتىندە پايدالانىپ وتىرعاندار بار. ولار وزدەرىنىڭ ارام پيعىلدارىن سول ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل ماسەلەنى ءاربىر ءدىن وكىلى جان-جاقتى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ، ساراپتاپ قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن دۇرىس ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ءتيىس­تىمىز، – دەدى  يۋ.نوۆگورودوۆ. ونىڭ اي­تۋىن­شا، ءاربىر ەلدەگى قوعامنىڭ جات اعىم­نىڭ جەتەگىنە ەرۋ فاكتىلەرى ءدىني ءبىلىم­نىڭ تايازدىعى، بىلمەستىككە بوي الدىرۋ­دىڭ سالدارى.

باسقوسۋ بارىسىندا جيىنعا قاتىسۋشى ءدىني قاۋىمداستىق وكىلدەرى تاراپىنان سان ءتۇرلى ۇسىنىس-تىلەك ايتىلدى. ونىڭ ىشىندە الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ ءانۇرانىن شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىس تا بار. بۇل ۇسىنىستى «سومايا باحاراتيا سانكريتي پيتام» ءۇندى مادەني ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى كالا دحاناندجەي اچاريا ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار سەزد حاتشىلىعىنىڭ مۇشەلەرىنە «ەرىكتى ەلشى» اتاعىن بەرۋ تۋرالى ءسوز بولدى.

جۇمىس توبىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى نازارباەۆ ورتالىعىمەن، سەرىكتەس ەلدەردەگى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن، ءىرى ءدىني ورتالىقتارمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعاي­تۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. بارلىق قارالعان ۇسىنىستار 2021 جىلدىڭ 15-16 ماۋسىم ارالىعىنا جوسپار­لانعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارىنىڭ ءVىى سەزىندە جۇزەگە اسپاق. وعان دەيىن  2020 جىلدىڭ 3 ماۋسىمىندا سەزد حاتشىلىعىنىڭ ءحىح وتىرىسىن وتكىزۋ بەكىتىلدى.

جيىن سوڭىندا سەز حاتشىلىعىنىڭ جۇمىس توبى ارنايى قۇجات بو­يىن­شا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگىن ماڭگى ەستە قالدىرۋدى ۇسىندى. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ءازىل­حانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، جۇمىس توبىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءبىر اۋىزدان سەزدىڭ بىرەگەي ەكەندىگىن جانە كەلەسى ءVىى سەزد 2021 جىلى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس وتەتىندىگىن، قازاقستاننىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ يدەيالارىنىڭ الەمدىك بەي­بىتشىلىكتى نىعايتۋداعى ۇلەسىن ايرىق­شا اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا، ۆيتسە-مي­نيستر اتالعان جۇمىس توبى تاراپىنان ەلبا­سىنىڭ سەزد جۇمىسىن ىلگەرى­لەتۋدەگى ەرەن ەڭبەگىن ارنايى قۇجات ارقى­لى ماڭگىگە ەستە قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىس بولعانىن ايتتى. اتالعان قۇجاتتى 2021 جىلى وتەتىن VII سەزدە قابىلداۋ جوس­پارلانۋدا.

سوڭعى جاڭالىقتار

ارىماس ابىروي

رۋحانيات • كەشە

كونەدەن كەلگەن كونەك

رۋحانيات • كەشە

شىمبۇلاق شاڭعى ماۋسىمىن اشتى

قىسقى سپورت • كەشە

اتباسار

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار