رۋحانيات • 13 قىركۇيەك، 2019

قازاقتىڭ قانىشى

6010 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان عىلىمىنىڭ وركەن جايىپ ورلەۋىنە قاجىرلى قامقورلىق جاساعان الىپ تۇلعا قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆتىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولىپ وتىر. وسى ورايدا قولجازبالار مەن سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتالىعىندا وتكەن «ق.ساتباەۆ – عىلىم مەن مادەنيەتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعاسى» اتتى كورمەدە اكادەميكتىڭ ءومىرى مەن قىزمەت جولىنىڭ بەل-بەلەستەرى كورىنىس تاپتى.

جيىنعا قاتىسقان قوعام قاي­رات­كەرلەرى مەن عالىمدار، زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى قازاقستان گەولوگتارى عىلىمي مەكتەبىنىڭ جانە قازاقستاندىق مەتاللوگەنيا عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى تۇلعا تۋرالى تۇشىمدى ەستەلىكتەر ايتتى. «بويىنداعى قاجىر-قايراتىن وتان ءۇشىن جۇمساپ، عىلىمي جانە مەملە­كەت­تىك قىزمەتىنىڭ بار جە­مىسىن حالىق يگىلىگىنە ارناعان ۇلكەن عالىمنىڭ ءومىر جولى، ەڭ­بەگى تۇنعان تاعىلىم. حال­قى­نا ادال پەرزەنتتىڭ عيبراتى جىل وت­­كەن سايىن بيىكتەي تۇسكەن ءتا­رىزدى، بۇل – كەلەشەك ۇرپاققا ەلىن ءسۇيۋدىڭ، ايانباي قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسى»، دەگەن اكا­دەميك ق.ساتباەۆتىڭ باياناۋىل مە­مو­ريالدىق مۋزەيىنىڭ باسشىسى باقىت كەنجەقايىرقىزى عا­لىمنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرى جايلى سىر شەرتتى.

كورمەدە اكادەميكتىڭ تۋ­عان قىستاۋى، ازامات بولعان شا­عى­نان باستاپ قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ۇلتتىق عىلىم اكا­­دەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ ساي­لانعان ۋاقىتقا دەيىنگى، ودان كەيىنگى دە ءومىر جولدارىنان مول ماعلۇمات بەرىلدى. عالىمنىڭ ءوزى قولدانعان تۇمار شاناقتى دومبىراسى، كيگەن كيىمدەرى سىندى جەكە زاتتارى شەتەلدەرگە بار­عانداعى ساپارلارى جونىندەگى ارنايى ستەندتەر كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى.

باياناۋىل مەموريالدىق مۋزەي قو­رىنان اكەلىنگەن قۇندى جادىگەرلەردىڭ اراسىندا قانىش يمانتاي ۇلىنىڭ 1935 جىلى ۇلى­تاۋداعى التىنشوقىدان تاپ­­­­­قان ءامىر تەمىردىڭ جورىق كە­­­­­­زىندە قاشاپ قالدىرعان جازبا تاسىنىڭ فوتوسۋرەتى دە بار. تاس بەتىندە «تاريحتىڭ جەتى ءجۇز توق­­سان ەكىنشى قوي جىلى. جازدىڭ ءولارا ايى. تۇراننىڭ سۇلتانى تە­مىر­­بەك ءجۇز مىڭ اسكەرىمەن توق­تا­مىس حانعا سو­عىسپاققا جۇ­رەدى. بۇل جەردەن ءوتىپ ب­ا­را جاتىپ، بەل­گى بولسىن دەپ وسى جازۋدى قال­­دىردى. ءتاڭىر ءناسىپ بەرسىن» دەپ جازىلعان. قازىرگى كۇنى جاز­با تاس مەم­لەكەتتىك ەرميتاج (سانكت-پەتەربۋرگ) مۋ­زەيىندە ساق­­تاۋلى.

قانىشتانۋشى زەرتتەۋشى­لەر­دىڭ ايت­قانىنان اڭعار­عانى­مىزداي، قانىش يمان­تاي ۇلى – وقىمىستى گەولوگ قانا ەمەس، ونەرگە ايرىقشا قامقور بولعان جان. تۇسىندا ساتباەۆتىڭ اۋزىنان ا.ۆ. زاتاەۆيچ جازىپ العان 25 ءان 1931 جىلى ماسكەۋدە جا­رىق كورگەن «قازاقتىڭ 500 ءان مەن كۇيى» اتتى ىرگەلى ەڭبەككە ەنگەن. وسى اندەرگە بەرگەن تۇسىن­دىرمەسىندە ا.ۆ.زاتاەۆيچتىڭ «قا­نىش ساتباەۆ – تومسك تەح­نو­لوگيالىق ينستيتۋتىندا ءبى­لىم العان جاس قازاق ينجەنەرى. بۇل جي­ناققا اۋەن مەن ساز سالاسىندا ءبىر­سىپىرا وتە باعالى حابار­لاما جاساپ قانا قويماي، سونىمەن بىرگە ءان تەكستەرىن بە­رىپ، ولاردىڭ ورىسشا اۋدارما­سىن جاساعان تاماشا بىلگىر دە باياناۋىل اندەرىنىڭ جاقسى ورىن­داۋشىسى!» دەپ باعا بەرۋى قا­نىش يمانتاي ۇلىنىڭ قا­زاق ونەر­تانىمىنىڭ باستاۋىندا تۇر­­عانىن كورسەتسە كەرەك. ءيا، قا­زاق حال­قىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى ساتباەۆ ەسىمى حالىق جادىندا ماڭگى ساقتالماق. ونىڭ ەسىمى ءوزى ۇزاق جىلدار جەتەكشىلىك ەتكەن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتىنا، الماتى، بالقاش، سەمەي قالالارىنداعى كوشەلەرگە، كىشى پلانەتاعا بەرىلگەن. ق.يمان­تاي ۇلىنىڭ قۇرمەتىنە جوڭعار الاتاۋى جوتاسىنداعى مۇزداق پەن شىڭ، قاراتاۋداعى ۆانادي كەن ورنى رۋدالارىندا تا­بىلعان «ساتباەۆيت» مينەرالى، «اكادەميك ساتباەۆ» گلاديولۋس گ ۇلى اتالعان. عۇلاما عا­لىم تۋرالى الكەي مارعۇلان سوزى­مەن ايتساق، «قانىش – اياۋلى عالىمدىعىمەن بىرگە حالىق­تىڭ سۇيگەن ۇلى، بار ءومىرىن، ءبىلى­مىن ەل يگىلىگى ءۇشىن سارپ ەتكەن كىسى. سوندىقتان ونىڭ جارقىن بەي­نەسى ءبىزدىڭ جاس ۇرپاقتار ءۇشىن اسا قادىرلى، اسا قىمبات».

سوڭعى جاڭالىقتار

11 تامىزعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 09:40

ۇقساس جاڭالىقتار