زەرتتەۋشى پارك ستيۆەنسوننىڭ ايتۋىنشا, كەمەنىڭ ەڭ ب ۇلىنگەن جەرى وفيتسەرلەر كايۋتاسىنىڭ وڭ جاعى بولىپ وتىر. كەمە كاپيتانىنىڭ كايۋتاسى دا وسى تۇسقا جاقىن ورنالاسقان ەكەن. كەمەنىڭ جەدەل توزۋىنا اسەر ەتىپ وتىرعان كادىمگى باكتەريالار.
باكتەريا دەگەنىمىز – تابيعاتتا ەڭ كوپ تاراعان, نەگىزىنەن ءبىر عانا جاسۋشادان تۇراتىن, وقشاۋلانعان يادروسى جوق, وتە قاراپايىم زات. باكتەريالار قاراپايىم ءبولىنۋ ارقىلى كوبەيەدى. مىسالى, شامامەن 1 گرامم قارا توپىراقتا 2-3 ملرد, 1 گرامم قۇمدى توپىراقتا 150 مىڭ باكتەريا بولادى. ادام كوپ جينالعان بولمە اۋاسىنىڭ 1 تەكشە مەترىندە ون مىڭداي باكتەريالار تىرشىلىك ەتەدى. ولاردىڭ پىشىندەرى ءارتۇرلى. ونى تەك ميكروسكوپ ارقىلى بايقاۋعا بولادى. ءبىر زاتقا جابىسىپ العان باكتەريالار جيىنتىعى جۇمساق بولىپ كەلەدى.
زەرتتەۋشىلەر سۋ استىندا كەمەنىڭ جەدەل توزا باستاۋىنا ونىڭ مەتالل قۇرىلىمىنا جابىسىپ العان وسى باكتەريالار اسەر ەتىپ جاتقانىن حابارلادى. ال تيتانيكتىڭ مەتالل قۇرىلىمدارى سول كەزدىڭ ەڭ ساپالى دا بەرىك بولاتىنان قۇيىلعان بولاتىن.
سوندا بايقاساڭىز, قاتتىنى جۇمساق جەيدى ەكەن. جەر بەتىندەگى ەڭ قاتتى سانالاتىن تاۋدىڭ جاقپار تاستارىن جاڭبىر شايىپ, جەل توزدىرادى. سۋ استىنداعى تاستار ادەتتە مالتا تاستار بولىپ كەلەدى. بۇل دا قاتتىنى جۇمساق جەيتىندىگىنىڭ, مايدالايتىندىعىنىڭ بەلگىسى. جەردەگى كەز كەلگەن جانۋاردىڭ قاڭقاسىن, كوردەگى ادام سۇيەگىن اقىرىندا باكتەريالار جەپ قۇرتادى. قۇرت-قۇمىرسقالاردى قۇستار جەيدى, قۇستاردى اڭدار جەيدى, انداردىڭ سۇيەگىن قۇرت-قۇمىرسقالار جەيدى, اقىرىندا قۇرت-قۇمىرسقالاردىڭ وزىمەن قوسىپ وسى تسيكلدى جەر بەتىندە ەڭ كوپ تاراعان كوزگە كورىنبەيتىن زات باكتەريالار اياقتايدى. سوندا ەڭ كىشكەنتاي, ەڭ جۇمساق زات – بۇكىل تابيعاتتىڭ قوجايىنى.
قوعامنىڭ دامۋ زاڭدىلىقتارى دا وسىعان ۇقساس. ەڭ اۋەلگى كەزدە اڭ سەكىلدى جابايى بولعان ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناس عاسىرلار وتكەن سايىن جۇمسارىپ, ىزگىلەنىپ كەلەدى. ونى ءبىز مادەنيەت دەپ اتايمىز. وعان ءبىر جاعىنان وركەنيەت جەتىستىكتەرى اسەر ەتۋدە. وركەنيەت جەتىستىكتەرىنە ەرتەرەك قول جەتكىزگەن ەلدەر مادەنيەتتىرەك كورىنۋدە. بىراق وسى وركەنيەتتىك جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزبەي-اق قارىم-قاتىناستى جۇمساق اۋرادا قۇراتىن حالىقتار بار. ولار كوبىنەسە, شىعىس حالىقتارى. وسى ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى ءبىز مۇنى «شىعىستىق مەنتاليتەت» دەپ اتاپ جاتامىز. قازىر وسى شىعىس حالىقتارىنىڭ ويانۋ, ورلەۋ ءداۋىرى باستالدى.
جەر بەتىندەگى ەڭ وزىق وركەنيەت باسىندا تابيعاتى تاماشا, تۇرمىسقا جايلى جەرلەرگە كەلگەن ەدى. سوندىقتان باتىس ەلدەرىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە كوتەرىلۋىنىڭ وزىندىك تابيعي زاڭدىلىقتارى بار دەپ تۇسىنەمىز. ولار وسى وزىق جەتىستىكتەر ناتيجەسىندە قازىرگى زامانعى دامۋ تەحنولوگيالارىن ازىرلەدى. ەندى بۇل تەحنولوگيالار شىعىس حالىقتارىنا دا قولجەتىمدى بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە شىعىستىڭ ادام سانى ەڭ كوپ قىتاي مەن ءۇندى ەلدەرى جەدەل كوتەرىلۋدە. اتالعان حالىقتاردىڭ قولىندا وسى تەحنولوگيالاردان باسقا تاعى دا ءبىر ۇلكەن قارۋ بار. بۇل – شىعىستىڭ جۇمساق مەنتاليتەتى. ال وسى مەنتاليتەتتىڭ تۇپكى نەگىزى بۋددا دىنىندە جاتقان سەكىلدى. بۋددا ءدىنى ادەتتە ادامدى بۇل دۇنيەدەگى قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەردىڭ ءبارى قۇدايدىڭ جىبەرگەنى, سوندىقتان وعان قارسىلاسپاي كونۋ كەرەك, بۇل دۇنيەدە نەعۇرلىم ازاپ كورسەڭ, و دۇنيەدە سوعۇرلىم باقىتتى بولاسىڭ دەپ ۇيرەتەدى. بۋددا ءومىردى ازاپ, قاسىرەت دەپ, يسلام سىناق دەپ قابىلدايدى. كاتوليكتەر باقىت بۇل ومىردە, سوندىقتان ونى دۇرىستاپ قىزىقتاپ وتكىزۋ كەرەك دەيدى. باتىستاعى بۋرجۋازيالىق رەۆوليۋتسيانىڭ وركەن جايۋىنا دانەكەر بولعان پروتەستانتتىق اعىم (كاتوليك ءدىنى) جەكە ادامنىڭ مۇددەسىن قوعام مۇددەسىنەن جوعارى قويادى. وسى باعىت كاپيتاليزم زامانىندا جەكە ادامداردىڭ كۇرت بايۋىنا مورالدىق نەگىز قالادى.
دەگەنمەن, ءار نارسەنىڭ ءوز شەگى بار. ءار قۇبىلىستىڭ پايدا بولۋ, دامۋ جانە قۇلدىراۋ كەزەڭى بولادى. ۋاقىت قازىر شىعىستىق جۇمساق مەنتاليتەت جاعىنا جۇمىس ىستەپ تۇر. ءدىن مەن سول كەزدەگى جاعداي نەگىزىندە قالىپتاسقان بۇل مەنتاليتەت شىعىس حالىقتارىن عاسىرلارعا سوزىلعان كەدەيشىلىككە توزىمدىلىكپەن قاراۋعا ۇيرەتسە, ەندى وسى حالىقتار بايىعان سايىن ساياسات ساحناسىنا قاراي كوتەرىلىپ, تىنىش قانا الەمدى جاۋلاۋ قۇرالىنا اينالعاندىعىن كورىپ وتىرمىز.
ءيا, ءتۇپتىڭ تۇبىندە قاتتىنى جۇمساق جەيدى.
