بۇل ءىستى ۋاقىت تالاپ ەتىپ وتىر. اۋىل تۋرالى مالىمەتتەر بۇگىندە ەشكىمنىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ تاستاي المايدى. «گۇلدەنسە اۋىل, گۇلدەنەمىز ءبارىمىز!» دەگەن بي-اعانىڭ ۇلتقا ۇران بولعان ءسوزىنىڭ ءمانى بۇرىنعىدان دا وزەكتى بولا تۇسكەندەي. بىراق ازىرگە گۇلدەنىپ كەتە قويعان اۋىل جوق. حالقىمىز ءوسىپ-ونگەن اۋىلدا تۇرۋ قازىر قازاققا جۇرتتا قالعانمەن بىردەي بولدى, قالاعا كوتەرىلە كوشۋ توقتاعان جوق. مۇندايدا اۋىل ايەلىنىڭ يىعىنا تۇسەر جۇك جەڭىلدەمەسى انىق.
– جىل سايىن وبلىس كارتاسىنان بىرنەشە اۋىل سىزىلىپ قالادى, سوڭعى بەس جىلدىڭ وزىندە وڭىردەگى بولاشاعى جوق دەگەن 50 اۋىلدىڭ جۇرتى عانا قالدى. اۋىل ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ بەسىگى, ۇلتتىق سانانىڭ ۋىزىن ەمگەن ۇرپاقتىڭ ۇياسىنداي ەدى. اۋىل بالالارى انا ءتىلىن جاقسى بىلۋىمەن, ۇلتتىق تاربيە مەن سالت-داستۇرلەردى بويىنا سىڭىرۋىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن. جىل باسىنان بەرى وبلىستا تىركەلگەن 14 سۋيتسيد وقيعاسىنىڭ تەڭ جارتىسى اۋىلدا بولعان. ەلدى مەكەندەردىڭ سۋى تارتىلعان كولدەي قۋسىرىلۋى تەك ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاعىنان عانا ەمەس, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرىنىڭ جۇتاڭدانۋىنا دا اپارادى. سولاي بولا تۇرا, قوستاناي وبلىسىندا حالىقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى ءالى دە اۋىلدا جوعارى. اۋىلدى كوركەيتۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن ءارى وندا اۋىل ايەلدەرىنىڭ ءرولى دە وراسان, – دەدى وبلىستاعى ساياساتكەر ايەلدەر كلۋبىنىڭ ءتورايىمى ريمما بەكتۇرعانوۆا.
فورۋم ماقساتى اۋىل ايەلدەرىنىڭ مەملەكەت تاراپىنان اي سايىن بەرگەن از-مۇز كومەگىنە تەلمىرمەي, ءوز ءىسى ارقىلى وتباسىنىڭ تۇرمىسىن تۇزەۋىنە كومەك قولىن بەرۋ بولاتىن. بۇل تەك ايەلدەردى جيناپ الىپ, ايتا بەرگەنمەن جۇزەگە اسپايدى, انىق جولدارىن كورسەتۋ كەرەك. بۇل ورايدا «جاسىل ەكونوميكا» جانە «G-Global-دى» دامىتۋ كواليتسياسى» زاڭدى تۇلعالار باسقارماسى, پرەزيدەنت جانىنداعى جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ جونىندەگى كەڭەس اتقارىپ وتىرعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى بار. Coca-Cola حالىقارالىق قورىنان بۇگىنگە دەيىن 61 ايەلگە قايتارىمسىز 250 مىڭ دوللار قارجى بەرىلگەن. قاراعاندى وبلىسىندا ەسىگىنىڭ الدىنا كىشكەنتاي كوكونىس ەگىپ باستاعان ايەل وسىنداي كومەكتى قايتالاپ الۋ ارقىلى جىلىجايىن ەكى ەسە كەڭەيتىپ, قازىر ەككەن ءونىمىن دە توننالاپ الا باستادى.
راسىندا, قازىر اۋىل ايەلى قولىنان تۇك كەلمەي, الاقان جايىپ قانا وتىرادى ما؟ جوق. ايەل ىشقىنسا, تاۋ قوپارادى. ونىڭ بۇگىنگى اۋىلداردا جارقىن مىسالى دا جوق ەمەس. فورۋمدا كاس كونسالتينگ ديرەكتورى يرينا سۋليمەنكو, بەيىمبەت مايلين اۋدانى «سارىباي» اق نەگىزىن قالاۋشى جانە قۇرىلتايشىسى سۆەتلانا ميحايليچەنكو, اۋليەكول اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى الميرا جانسۇگىروۆا, مەڭدىعارا اۋدانى الەشين اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى جانات بايبولاتوۆا, سارىكول اۋدانىنداعى «ۆەسەلىي پودول» قوعامدىق قورىنىڭ ءتورايىمى ايسۇلۋ كۇزەنباەۆا, جىتىقارا اۋداندىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ءدىلدا حايرات, قوستاناي اۋدانى «Besta» جشس ديرەكتورى گالينا شنايدەر ءوزىنىڭ تابىستى جۇمىسى مەن ونىڭ تاريحى تۋرالى اڭگىمەلەدى. بىراق ولاردىڭ تابىسى اۋىل ايەلدەرى تۇرمىسىنىڭ جالپى سيپاتىن بەرە المايدى. سوندىقتان «جىتىقارااستىقترەيد» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى, بىلتىرعى «مەنىڭ تابىسىمنىڭ تاريحى» اتتى بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى گۇلسارا جامانقۇلوۆانىڭ فورۋمدا تۇساۋكەسەرىن وتكىزگەن «مۇكاراما انا» اۋىل ايەلدەرىن دامىتۋ جانە قولداۋ قورى ەندىگى جەردە جۇمىستى باسقاشا جۇرگىزۋگە بەل بايلادى. ول ءباز-باياعى تولىپ جاتقان قورلار سەكىلدى قايىرىمدىلىق اكتسياسىن وتكىزىپ, ۇن-ءشاي تاراتپايدى, اۋىل ايەلدەرىن بيزنەسكە باعىتتاۋدى, ولارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, گۇلسارا مىرزابەكقىزىنىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا, وياتۋدى ويلاستىرىپ وتىر.
– اۋىل ايەلدەرىنە ەندى بالىق بەرۋگە بولمايدى, ولاردىڭ قولىنا قارماق ۇستاتۋ كەرەك. ايەلدەر ءىس باستامايىن دەمەيدى, ونى بىلمەيدى, اقپاراتتاردان تىم شەتكەرى قالعان. وسى قوردى قۇرار الدىندا وبلىستىڭ 4 اۋدانىن ارالادىق, اۋىلداعى ايەلدەرمەن اڭگىمەلەستىك. مەملەكەتتىك باعدارلامالاردان, بەرىلىپ جاتقان ءتۇرلى كومەكتەردەن حابارسىز. بيزنەستى قالاي باستاۋ كەرەكتىگىن, ەڭ باستىسى زاتىن قالاي وتكىزۋدى بىلمەگەن سوڭ ولاردىڭ سالى سۋعا كەتە بەرەدى. مىسالى, بەيىمبەت مايلين اۋدانىندا سومكە تىگەتىن ءبىر ايەلگە بۇيىمدارىن الەۋمەتتىك جەلىگە شىعارۋدى سول جەردە ءتۇسىندىرىپ ەدىك, كەيىن ءونىمى تەز ءوتىپ كەتكەنىن حابارلادى. ءبىز ولارعا وسى تۇرعىدان كومەك قولىن سوزىپ, وقىتامىز, زاڭدىق كەڭەستەر بەرەمىز, مەملەكەتتىك نەمەسە قورلار ۇسىنىپ جاتاتىن ءتۇرلى جوبالاردى اۋىل ايەلدەرىنە جەتكىزەمىز, كورمەلەر ۇيىمداستىرامىز, – دەيدى گۇلسارا مىرزابەكقىزى.
«جاسىل ەكونوميكا» جانە «G-Global-دى» دامىتۋ كواليتسياسى» زاڭدى تۇلعالار باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى, پرەزيدەنت جانىنداعى جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ جونىندەگى كەڭەس مۇشەسى سالتانات راحىمبەكوۆا بيزنەسكە ۇمتىلعان اۋىل ايەلدەرى تسيفرلاندىرۋدىڭ, «جاسىل ەكونوميكانىڭ» جاڭالىقتارىن قولدانا بىلۋگە, وركەنيەت ۇسىنعان بارلىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋعا ۇمتىلۋ, ول ءۇشىن ەڭ باستىسى ولاردى اقپاراتتاندىرۋ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بارىنشا جۇرگىزىلۋى قاجەتتىگىن ايتتى.
وبلىستاعى ساياساتكەر ايەلدەر كلۋبىنىڭ ءتورايىمى ريمما بەكتۇرعانوۆا اۋىل ايەلدەرىن كاسىپكەرلىككە تارتۋدا بۇرىنعىشا تاپتاۋرىن جولمەن ءجۇرۋدى قويىپ, ولاردىڭ مۇمكىندىگىمەن ساناسۋ, زەرتتەۋ كەرەكتىگىنە ماڭىز بەردى.
– اۋىل ايەلدەرىنە قوماقتى قارجى ۇسىنىپ, نەسيە بەرۋ ەشقانداي دا ناتيجە بەرمەيدى. ال گرانت ۇتىپ الۋ ولارعا وڭاي ەمەس. گرانتتى العان سوڭ, وبلىس ورتالىعىنا كەلىپ, ونىڭ الدەنەشە رەت ەسەبىن بەرەدى, تۇساۋكەسەرىن جاسايدى. مۇنىڭ بارلىعىنا بالا-شاعاعا, قوراسىنداعى مالىنا قاراپ وتىرعان ايەلدەردىڭ قايدان ۋاقىتى بولا بەرەدى؟ ولار ەسەپ بەرۋگە دە جۇرەكسىنەدى. اۋىل ايەلدەرى كاسىپكەرلىگىن شاعىن جۇمىستاردان باستاعان دۇرىس. ول ءۇشىن شاعىن ءارى قايتارىمسىز گرانتتاردىڭ سانىن كوبەيتۋ كەرەك. مىسالى, 200 مىڭ تەڭگەگە تىگىن ماشيناسىن الىپ, ونىمەن اۋىلداستارىنىڭ سۇرانىسىن ورىنداسىن. 500 مىڭ تەڭگەگە بىرنەشە قاپ ۇن, پەش السىن دا, نان جاۋىپ ساتسىن. وسىنىڭ بارلىعى قايتارىمسىز بولۋى جانە ونى الۋ جولدارى جەڭىلدەتىلۋى ءتيىس, – دەيدى ريمما شىڭعىسقىزى.
مۇنىمەن قوسا, اۋىل ايەلدەرىنىڭ كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ كەشەندى شەشىمىن تابۋدى تالاپ ەتەدى. مىسالى, قوستاناي وبلىسى جاعدايىندا ءۇيدىڭ ىرگەسىنەن باستالعان ەگىن كاسىپكەرلىك تۇگىل, ءسۇتىن ساۋىپ ىشەتىن ءبىر-ەكى قارا مال ۇستاۋدى قيىنداتىپ جىبەرگەلى قاشان؟ جايىلىم مەن ءشوپ شاۋىپ الاتىن شابىندىق الىستا, ءتيىمدى پايدالانىلمايدى. سونىڭ سالدارىنان اۋىلدا مال ۇستايتىندار, سيىر ساۋاتىن ايەلدەر ازايدى. ال اۋىل ايەلدەرىنىڭ بارلىعى بىردەي تىگىنشى نەمەسە ناۋبايشى بولا الماسى تاعى انىق. ال مالدىڭ ەتى مەن سۇتىنە بازاردا قاشان دا سۇرانىس بار. بۇل اۋىل ايەلدەرى كورىپ وتىرعان قيىندىقتىڭ ءبىر جاعى عانا. ونىڭ سىرتىندا كوگىلدىر وتىن, اۋىز سۋ كۇتكەن اۋىلدار قانشاما؟ مۇنداي ماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلسا, اۋىل ايەلى دە ىسكە قۇلشىنار ەدى.
قوستاناي
