جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەن ەكونوميكانىڭ اسا وزەكتى ماسەلەلەرىنىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ تيىمدىلىگى, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ, سالىق جۇيەسى مەن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار جۇيەسىن جاڭعىرتۋ, نەسيە ساياساتى, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرىن اتاپ وتۋگە بولادى. وسى سالالاردىڭ قاتارىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر بار.
وسىلايشا, شاعىن بيزنەستى قولداۋ شەڭبەرىندە ميكرو جانە شاعىن كاسىپ كومپانيالارىن ءۇش جىل مەرزىمگە تابىس سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن ازىرلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر, ول كەلەسى جىلى كۇشىنە ەنۋى ءتيىس. بۇل قازاقستان ءۇشىن تەڭدەسسىز اكتسيا. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ناقتى قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى باسقا ماڭىزدى قادام ميكرو جانە شاعىن كاسىپ سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋگە ۇشجىلدىق تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم بولدى. تەك وسى ەكى شارا عانا شاعىن كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىگىنىڭ كۇرت وسۋىنە الىپ كەلۋى مۇمكىن. الايدا جولداۋدا ونى قولداۋدىڭ باسقا دا باعىتتارى, اتاپ ايتقاندا جاڭا جوبالاردى قۇرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, الەۋمەتتىك باعداردىڭ وسۋىمەن (كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ وتباسىلىق بيزنەسى) بايلانىستىرىلعان شوب-تى مەملەكەتتىك قارجىلىق قولداۋدىڭ بارلىق جۇيەسىن قايتا جۇكتەۋ ۇسىنىلدى. بۇل قولداۋعا ءۇش جىل ىشىندە قوسىمشا 250 ملرد تەڭگە ءبولۋ ۇسىنىلادى.
الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان باسقا دا ۇتىمدى قادام – ۇلتتىق تابىستى نەعۇرلىم ءادىل بولۋگە جانە ونىڭ تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيالاردى ارتتىرۋ بويىنشا بيزنەستى ىنتالاندىرۋ قۇرالى رەتىندەگى جۇمىسىنا, قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋعا, ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ بولۋى مۇمكىن. تيىمدىلىكتى تۇبەگەيلى ارتتىرۋدىڭ وسى كىلتى بىرىڭعاي الەۋمەتتىك قور قۇرۋ جانە ءبىر الەۋمەتتىك تولەمدى ەنگىزۋ جولىمەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ بيۋدجەتتەن تىس جۇيەسىن شوعىرلاندىرۋ تۋرالى تاپسىرمانى قاراستىرۋعا بولادى, بۇل شىعىنداردى ازايتۋعا جانە اكتيۆتەردى ينۆەستيتسيالىق باسقارۋدىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جولداۋدا قارجى سەكتورىنا باسا نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنت زەينەتاقى جۇيەسىندەگى ماسەلەلەردىڭ وسۋىنە, اتاپ ايتقاندا, جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار مەن زەينەتكەرلەر اراسىنداعى سايكەستىكتىڭ وزگەرۋىنە, سونداي-اق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ جەتكىلىكسىز جوعارى تابىستىلىعىنا (دەگەنمەن بجزق قۇرىلعاننان كەيىن بۇل تابىستىلىق ايتارلىقتاي ۇلعايدى) توقتالدى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ الدىنا زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى.
بانك جۇيەسىنىڭ جۇمىس ىستەۋ ماسەلەلەرى ماڭىزدى. بانكتەر وتە ۇلكەن مەملەكەتتىك قولداۋعا قاراماستان, ەكونوميكالىق ءوسۋ ءۇشىن تىرەك بولا المادى, ولاردى نەسيەلەۋ قىسقارۋدا, ال ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتى ازىرگە بۇل جاعدايدى وزگەرتە المادى. ون جىل ىشىندە, 2008 جىلدان باستاپ 2018 جىلعا دەيىن ءىجو-گە قاتىستى بانكتەر نەسيەلەرىنىڭ كولەمى ەكى ەسە قىسقاردى – 46-دان 22,3%-عا دەيىن جانە بۇل جاعداي تۇزەتۋدى قاجەت ەتەدى. ءدال وسىعان پرەزيدەنتتىڭ بانكتەردىڭ بيزنەستى «قولايلى شارتتاردا جانە ۇزاق مەرزىمگە» نەسيەلەندىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مونەتارلىق ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى باعىتتالعان.
بانك سەكتورى عانا ەمەس, سونداي-اق مەملەكەتتىك كومپانيالار دا قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا ونىڭ جەدەل دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان نەگىزگى بۋىنى, الايدا ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىمدىلىگى بەلگىلى ءبىر سۇراقتاردى تۋدىرادى. پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ بۇرىن جاڭا مەملەكەتتىك كومپانيالاردى قۇرۋعا موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى, ويتكەنى ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋدى قاجەت ەتەدى. جولداۋدا «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق-نىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ناقتى ۇلەسىن باعالاۋ, سونداي-اق مەملەكەتتىك حولدينگتەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى, ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستان ەكونوميكاسىندا شامادان تىس ۇلكەن ۇلەس بار مەملەكەتتىك سەكتوردى وڭتايلاندىرۋ تۋرالى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانۋى مۇمكىن. قازاقستاندا ءۇش مەملەكەتتىك حولدينگ («سامۇرىق-قازىنا» ۇاق, «بايتەرەك»ۇبح جانە «قازاگرو») جانە ءىجو اكتيۆتەرىنىڭ اراقاتىناسى شامامەن 50%, ولاردا شامامەن 300 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى, بۇل جۇمىس ىستەيتىن حالىقتىڭ شامامەن 3,5%-ىن قۇرايدى. وسى سالادا جولداۋدى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە انىقتالۋى جانە پايدالانىلۋى مۇمكىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي رەزەرۆتەر بار ەكەنى انىق.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ جولداۋىنان ايتىلعان تەزيستەر نەعۇرلىم جارقىن جانە ماڭىزدى. ال ولاردى ىسكە اسىرۋ شارالارى ەكونوميكالىق وسىمگە ەلەۋلى سەرپىن بەرىپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ساپاسىن ارتتىرا الادى.
ۆياچەسلاۆ دودونوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي-ءدىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى
