جىل باسىندا الماتى قالاسى اكىمدىگى اتالعان جولداردىڭ بويىندا مەجەلى شەكتى ساعاتىنا 60 شاقىرىم دەڭگەيىنە تۇسىرگەندە, وعان نارازى جۇرت از بولمادى. اكىمدىك مۇنىڭ بارلىعى جولداعى كولىك اپاتىن, ادامدى قاعىپ كەتۋ وقيعالارىن ازايتۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىرعانىن ايتىپ ءتۇسىندىردى. الايدا قالانىڭ جاڭا باسشىلىعى جاقىندا رۇقسات ەتىلگەن جىلدامدىقتى قايتادان 80 شاقىرىمعا جەتكىزدى. قالا اكىمى ءوز شەشىمىن الماتىنىڭ قوعامدىق كەڭەسى مەن تۇرعىندارىنىڭ ۇسىنىسىن, تالاپ-تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ قابىلداعانىن ايتتى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆ تا جىلدامدىق شەگىنىڭ ساعاتىنا 80 شاقىرىمعا كوتەرىلگەنىن قولدادى. بۇل حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ەكەنىن مالىمدەدى.
ال ەندى حالىقارالىق تاجىريبەگە نازار اۋدارساق. جىل سايىن الەم بويىنشا جول-كولىك وقيعالارىندا 1,25 ملن جان كوز جۇمادى. بۇل جەر بەتىندەگى ءتۇرلى جانجال, سوعىستىڭ قۇرباندارىنان 20 ەسە كوپ. ەڭ ءجيى كوز جۇماتىندار موتوتسيكل جۇرگىزۋشىلەرى (23%) مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر (22%) ەكەن. ءبىر قىزىعى, مەملەكەتتىڭ تابىس كولەمى جول بويىنداعى ءولىم كورسەتكىشىنە دە اسەر ەتەدى. ماسەلەن, 100 مىڭ ادامعا شاققاندا بۋرۋندي مەن زيمبابۆەدە 34,7 ادام قايتىس بولادى, ال نورۆەگيا مەن شۆەيتساريادا 2,7 كىسى. قازاقستاندا 17,6 ادام. ەلىمىزدە 2015 جىلدان بەرى جول-كولىك وقيعالارىنان 11 مىڭ ادام قازا تاپقان, 120 مىڭ ادام ءارتۇرلى جاراقات العان. ال 1979-1989 جىلدار ارالىعىندا اۋعان سوعىسىندا 947 قازاقستاندىق سارباز كوز جۇمعان. بەيبىت كەزەڭدەگى جانە سوعىس كەزىندەگى ادام شىعىنىن سالىستىرا بەرىڭىز.
جالپى, ەلدى مەكەندەر ءۇشىن قاۋىپسىز جىلدامدىق شەگى ساعاتىنا 50 شاقىرىم ەكەن. سەبەبى بۇل جىلدامدىق جول كەپتەلىسىنە اكەلمەيدى جانە كولىك سوقتىعىسا قالسا, زاقىم دا كوپ بولمايدى. سول ءۇشىن ەۋروپانىڭ كوپتەگەن قالاسىندا ورتاق جىلدامدىق شەگى بار: قالا كوشەسى –
50 كم/ساع, حالىق تىعىز ورنالاسقان قالانىڭ اۋداندارىندا – 30-40 كم/ساع, بىرنەشە جولاقتى كەڭ كوشەلەردە 70-80 كم/ساع. بۇل ساندار اۋادان الىنباعان ساراپتاما, زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى.
بۇدان بولەك, ماماندار جوعارى جىلدامدىق جول-كولىك اپاتىندا جاياۋ جۇرگىنشىنىڭ و دۇنيەگە اتتانۋ مۇمكىندىگىنە تىكەلەي ىقپال ەتەتىنىن ايتادى. ماسەلەن, كولىك 30 كم/ساع جىلدامدىقپەن جىلجىسا, جاياۋ ادامنىڭ كوز جۇمۋ مۇمكىندىگى 15 پايىز, ال
50 كم/ساع جىلدامدىقتا – 60 پايىز, ەندى وسى شەكتەن ءسال اسىپ, كولىك ادامدى 60 كم/ساع جىلدامدىقپەن قاعىپ وتسە, ونىڭ ءولىپ كەتۋى مۇمكىندىگى 100 پايىز ەكەن. ەگەر ادام 80 كم/ساع جىلدامدىقپەن كەلە جاتقان كولىكپەن سوقتىعىسسا, بۇل 10-شى قاباتتان قۇلاعانمەن بىردەي. ال ونداي بيىكتەن قۇلاعان كىسىنىڭ ءتىرى قالۋى ەكىتالاي. مىنە, وسى سەبەپتى 50 كم/ساع ەڭ ءتيىمدى جىلدامدىق سانالادى.
ال ەۋروپانىڭ ەڭ ءىرى قالالارىنداعى جىلدامدىق شەگى قانداي؟ بەرلين مەن ءپاريجدىڭ ورتالىق جانە تار كوشەلەرىندە كولىك تەك 30 كم/ساع جىلدامدىقپەن جۇرە الادى, باسقا كوشەلەرىندە – 50 كم/ساع. قالاداعى ماگيسترالدار مەن اۆتوبانداردا ساناتىنا قاراي 60, 80 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇرۋگە رۇقسات ەتىلگەن. ال كەيبىرىنىڭ بويىندا جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاعى مۇلدەم بولماسا, وندا كولىك سپيدومەترى 110 كم/ساع كورسەتە الادى.
جالپى, ادام ولىمىنە اكەلەتىن جول-كولىك وقيعالارى قالا ىشىندە ءجيى تىركەلەدى. ەگەر كولىك جىلدامدىعىن ءسال كەمىتسە, بىرەۋدىڭ ولىمىنە سەبەپشى بولماس ەدى. ادام قانشا اسىقسا دا, جىلدامدىعىن 50 شاقىرىمنان اسىرماسا, ەش جەرگە كەشىگە قويماس. كەشىسكە دە, ودان وزگەرەر نارسە شامالى. ەسەسىنە, ەشكىمدى مۇگەدەك ەتپەيدى, ءومىرىن قيمايدى, ءوزى دە امان قالادى.
