– قۇرمەتتى قاۋىم, ەلىمىز بويىنشا ەرەكشە كۇندى اتاپ وتپەكپىز. 29 تامىز بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 64-سەسسياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق ءىس-قيمىل كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەن ەدى. ەلباسى سەمەي سىناق پوليگونىن ساقتاپ قالۋ قاجەت دەگەن پىكىرگە ءاۋ باستان قارسىلىق ءبىلدىرىپ, باتىل شەشىم جاساپ, پوليگوندى تاريحي جارلىعىمەن جاپقان كورەگەن باسشى. بۇل ۇستانىم الەم ەلدەرىندە قولداۋعا يە بولدى. ەندى, مىنە, حالىقتى ساۋىقتىرۋ باعىتىندا وڭ قادامدارعا بارىپ وتىرۋى قۇپتارلىق ءىس. وسىعان وراي شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر, – دەدى د.احمەتوۆ.
وبلىس اكىمى حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدا, پوليگون زاردابىن تارتقان تۇرعىنداردى كەشەندى ەمدەۋ بويىنشا سەمەي قالاسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالىپ, ورىنباسارى اسەم بەكقىزىنا ءسوز بەردى.
وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا سەمەيدەگى جەدەل مەديتسينالىق جاردەم اۋرۋحاناسىندا اشىلعان گيبريدتى وپەراتسيا زالى حيرۋرگيا سالاسىنداعى كوپتەگەن ماڭىزدى دۇنيەنىڭ باسىن بىرىكتىرەتىندىگىنە توقتالدى. بۇل زالدىڭ ەرەكشەلىگى, وپەراتسيا جاسايتىن كلاسسيكالىق بولمەدەن كولەمدى, ۇلكەن زال. ماسەلەن, كوپ جۇيەلى بلوكتا جاڭا دەڭگەيلى تەحنولوگيالار مەن قۇرال-جابدىقتار, اشىق جانە شاعىن ءينۆازيۆتى لاپاروسكوپيالىق ماگنيتتى-رەزونانستىق توموگرافيا, حيرۋرگيالىق رەنتگەن جۇيەلەرى, ۋدز سالاسى, بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ارقىلى كۇردەلى وپەراتسيانى ساپالى جاساۋ مۇمكىندىگى تولىق قامتىلعان.
ءا.ءنۇسىپوۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جاڭاشىل تەحنولوگيا سەمەي ءوڭىرىن, وبلىس تۇرعىندارىن جوعارى مەديتسينالىق كومەكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل حالىق يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان ۇلكەن شارۋانىڭ ءبىرى. گيبريدتى زال جوعارى تەحنولوگيالىق ساپالى ستاندارت رەتىندە رەسپۋبليكاداعى جالعىز كەشەن بولىپ تۇر. سەمەيدەگى جاڭا مەديتسينالىق نىسان JCI ستاندارتى بويىنشا جوبالانىپ, جابدىقتالعان.
قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ سەمەيدىڭ دامۋ قالپىنا, ەكونوميكالىق كۇش-قۋاتىنا توقتالدى. ەرماك بيداحمەت ۇلى قاراعايلى جاڭا شاعىن اۋدانىنداعى «اباي ارەنا» مادەني-سپورتتىق كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, نىسان ءۇش بلوكتان تۇراتىنىن ايتتى. ونىڭ بىرىندە ارلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتسا, ءۇشىنشى بلوكتىڭ قاسبەتى 70 پايىزعا دەرلىك اياقتالدى. نىساننىڭ قۇرىلىسىنا 8 كومپانيانىڭ 200-دەن استام ادامى تارتىلعان.
– كاسىپورىن ءوندىرىسى مەن اگروكەشەن دامۋىندا ايتارلىقتاي وڭ وزگەرىستەر بار, – دەدى قالا اكىمى ەرماك ءسالىموۆ, – ەكونوميكالىق نارىقتاعى ساۋدا اينالىمى جاقسارىپ, نەگىزگى كاپيتالعا دەگەن ينۆەستيتسيا ۇلعايدى. قۇرىلىس سالاسى جاندانىپ كەلە جاتىر. قالا بيۋدجەتىنە ەكونوميكانىڭ جاقسارۋىنا وراي كولەمدى قارجى قۇيىلۋدا. 2019 جىلى مۇنىڭ جالپى كولەمى 62,1 ملرد تەڭگە بولدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا ەرەكشە دامىپ كەلەدى. قالادا بيىلعا دەيىن 67 كوپپاتەرلى ءۇي سالىنعان. بيىل تاعى دا 32 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن باستاماقشىمىز. جاڭا شاعىن اۋدان قاراعايلى دا دامىپ كەلەدى. ول جەردە 20 كوپپاتەرلى ءۇي بوي كوتەردى. جانە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى دە تۇرعىزىلدى. بوبروۆكا كەنتى مەن ۇشاقتار شاعىن اۋدانىندا جاڭا مەكتەپتەر سالىنىپ, حالىق يگىلىگىنە بەرىلدى. ستەپنوي جانە شىعىس كەنتتەرى بويىنشا مەكتەپ سالۋعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتار جاسالىپ جاتىر.
ە.ءسالىموۆتىڭ ايتۋىنشا, 2026 جىلى قالادا 133 تۇرعىن ءۇي 702 مىڭ شارشى مەترگە سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى ءتيىس. بۇل ەكى مىڭنان استام سەمەيلىكتى باسپانامەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتىلۋعا قالانىڭ بەس اۋدانى: كومسومول, ستەپنوي, ۇشاقتار, ۆوسحود, لودوچنايا اۋماقتارى كىرۋى قاجەت. 301 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى جوندەۋدەن وتەدى. اتاپ ايتقاندا, عابباسوۆ جىلۋ قازاندىعى, ورتالىق, 35 كۆارتال, زووۆەتينستيتۋت قازاندىقتارى. بۇل جۇمىستار باستالىپ تا كەتتى.
قىركۇيەكتىڭ 15-ىنە دەيىن كوپتەگەن تۇرعىن ءۇي جىلۋعا قوسىلۋ بويىنشا دايىندىق قۇجاتتارىن الادى. وسى رەتتە وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ ساياجايلارداعى تۇرعىنداردىڭ جاعدايىنا قاراۋدى تاپسىردى.
– ساياجاي كووپەراتيۆتەرىنىڭ جۇمىسىن قاراڭىز, – دەدى وبلىس اكىمى, – وندا قاراپايىم ادامدار تۇرىپ جاتىر. سۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى, جول ماسەلەسىنە وراي پروبلەمالارى بار. بۇل ماسەلەلەردى تەز ارادا شەشىپ, جاعداي جاساۋ كەرەك. سول سياقتى وبلىس كولەمىندە 375 مىڭ شارشى مەترگە قوسىمشا تۇرعىن ءۇي سالۋدى تاپسىردىم. ونىڭ تەڭ جارتىسى سەمەيدە سالىنۋى ءتيىس.
بۇدان كەيىن رادياتسيالىق مەديتسينا جانە ەكولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تالعات مولداعاليەۆ ينستيتۋتتاعى اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار جايلى ايتتى.
– ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا قاراستى اۋرۋحانا مەن دياگنوستيكالىق كەڭەس ءبولىمى بار, – دەيدى تالعات مولداعاليەۆ, – وندا رادياتسيادان زارداپ تارتقان حالىقتى ەمدەيدى. بۇگىنگى جيىن جانە 29 تامىز كۇنى ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. ءبىز بۇعان دەيىن كوپتەگەن ەلدىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بايلانىس ورناتىپ كەلدىك. بۇل جۇمىس جالعاسىن تابادى. اسىرەسە, حيروسيما, ناگاساكي ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ رادياتسيانى زەرتتەۋدە كوپ كومەگى بولدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىق ءبىزدىڭ جۇمىستارىمىزعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ءبىز يادرولىق قارۋدان باس تارتقان مەملەكەتتىڭ عىلىمي ينستيتۋتى رەتىندە سىناقتاردىڭ زاردابىن جان-جاقتى كورسەتۋگە ۇمتىلامىز. ينستيتۋت بۇل كۇندەرى جاپونيا, انگليا, گەرمانيا, رەسەي ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى.
وزىق تەحنولوگيالاردى ىسكە قوسۋ قاجەت
بۇدان كەيىن وبلىس باسشىسى سەمەيدەگى جەدەل مەديتسينالىق جاردەم اۋرۋحاناسىندا بولدى. بۇل اۋرۋحانا جاقىن ارادا حالىقارالىق JCI ستاندارتى سەرتيفيكاتىنا ءوتىنىش تاپسىرعان بولاتىن. سول ارقىلى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك مەكەمەلەر قاتارىنا وتكەن. سونداي-اق اۋرۋحانادا گيبريدتى وپەراتسيا جاسايتىن زال دا اشىلدى. دانيال كەنجەتاي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 3,5 جىل ىشىندە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى الۋ ءۇشىن 23 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بۇل حالىق دەنساۋلىعى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان شارۋا. ەندى الداعى ۋاقىتتا دارىگەر قاۋىمدى 3-6 ايعا عانا ەمەس, تولىق ءبىلىم الىپ شىعۋ ءۇشىن ءبىر جىل بويى وقىتادى.
– ەگەر ءبىز دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنەمىز دەسەك, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە دە جوعارعى تالاپتار قويامىز, – دەدى وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ, – ولار وسىنداي جاڭادان اشىلىپ جاتقان گيبريدتى وپەراتسيا زالىندا جۇمىس ىستەي الاتىن بىلىكتى مامان بولىپ قالىپتاسۋلارى قاجەت. اعىلشىن جانە تاعى باسقا حالىقارالىق قاتىناستار تىلدەرىن مەڭگەرگەنى ءجون. جاڭا يننوۆاتسيالىق ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق تەحنولوگيالارىن تولىق مەڭگەرىپ, ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. دارىگەر قاۋىمىنا بارلىق جاعداي جاساپ وتىرمىز. باسپانامەن, مەديتسينالىق تەحنولوگيالىق قۇرالدارمەن قامتىدىق. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە حالىققا ەم-شارالارىمەن يگىلىگىن تيگىزە الاتىن مامان بولۋى كەرەك. سوندا عانا ەلىمىزدەگى مەديتسينانىڭ بولاشاعى جارقىن ەكەنىنە كامىل سەنەمىز.
وبلىس اكىمى قاراعايلى شاعىن اۋدانىندا مەديتسينا سالاسىنىڭ 15 قىزمەتكەرىنە پاتەر كىلتىن تابىس ەتتى.
قاراعايلى شاعىن اۋدانىنداعى جاڭادان سالىنعان كوپپاتەرلى ۇيلەرگە قونىستانۋشىلاردىڭ قاتارى كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. وبلىس باسشىسى وسى ۇيلەردەن پاتەرلەرگە يە بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن دارىگەرلەردى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ, ەل ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتە بەرۋلەرىنە, حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا بەلسەنە اتسالىسۋعا شاقىردى.
– قاراعايلى شاعىن اۋدانى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا قولعا الىنىپ, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى تومەن, كوپ بالالى وتباسىلاردى ۇيمەن قامتۋ ءۇشىن ارنايى جاسالىپ جاتقان ينفراقۇرىلىمى جاقسى ءارى قولايلى اۋدان, – دەدى د.احمەتوۆ.
شاراعا ارنايى قاتىسقان دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى كامالجان نادىروۆ قاراعايلى شاعىن اۋدانىندا حالىقتىڭ جايلى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەشەندى جۇمىستار اتقارىلعانىن مالىمدەدى. سوڭعى جىلدارى سەمەيدىڭ تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق جانە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالالارىندا وڭ وزگەرىستەر بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
باسپانالى بولعان تۇرعىندار وبلىس باسشىسىنا ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
سەمەي
