قازىرگى تاڭدا ءتورت كەزەڭگە بولىنگەن الىپ قۇرىلىس قاراعاندى باعىتى بويىنشا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشى كەزەڭ قاراعاندى مەن اقمولا وبلىستارىن, ونىڭ ىشىندە جەزقازعان, تەمىرتاۋ, نۇر-سۇلتان قالالارىن قامتيدى. ياعني, بۇل باعىت بويىنشا تابيعي گاز 171 ەلدى مەكەنگە جەتكىزىلىپ, 1,7 ملن تۇتىنۋشىنىڭ ۇيىندە كوگىلدىر وتىن مازداپ جاناتىن بولادى.
قازىرگى تاڭدا ۇزىندىعى 1061,3 شاقىرىم بولاتىن, وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 2,2 ملرد تەكشە مەترگە تەڭ ماگيسترالدى گاز قۇبىرى «قىزىلوردا – جەزقازعان – قاراعاندى – تەمىرتاۋ – نۇر-سۇلتان» باعىتى بويىنشا تارتىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا, جەزقازعان, تەمىرتاۋ, قاراعاندى قالالارىندا بەس اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋشى ستانسا مەن نۇر-سۇلتان قالاسى اۋدانىندا ەكى ستانسانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستار بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا تامان اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.
وسىدان ون جىل بۇرىن تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ وزىمىزدە گاز قۇبىرىن سالۋ جونىندە شەشىم قابىلداماعاندا, قازىر كوگىلدىر وتىندى كورشى مەملەكەتتەردەن قىرۋار قارجى شىعارىپ ساتىپ الار ەدىك. ون جىل دەمەكشى, وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلىمىزدە گاز سالاسى اۋقىمدى تۇردە تولىقتاي جاڭعىرتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان بۇگىندە ءوزىن عانا گازبەن قامتاماسىز ەتىپ قويماي, كوگىلدىر وتىندى كورشى مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتاۋ مۇمكىندىگىنە دە يە بولىپ وتىر.
«سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىن تارتۋ قۇرىلىسى وڭىردەگى بىرقاتار ماسەلەنىڭ وڭ شەشىم تابۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى. مىسالى, قازىردىڭ وزىندە اتالعان جوباعا بىلىكتىلىگى جوعارى 1900 قازاقستاندىق مامان تارتىلىپ, وڭىردەگى جۇمىسسىزداردىڭ سانىن ازايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر. جۇمىستىڭ قىزعان مەزگىلىندە, ياعني تامىز ايىندا قىزمەتكەرلەردىڭ سانى 2200 ادامعا جەتىپ, بۇل ىسكە جۇمىلدىرىلعان تەحنيكا سانى 800 بىرلىككە دەيىن ارتتى. سونداي-اق اۋماقتى گازداندىرۋ تۇتىنۋشىلاردى ۇنەمدى جانە ىڭعايلى جىلىتۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىپ, ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرىپ شىعارۋدى دا ەسەلەي تۇسەدى. بۇعان قوسا, جىلىتۋ جۇيەسىنە تابيعي گازدى پايدالانۋ وڭىردەگى ەكولوگيالىق ماسەلەگە دە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى. جوبانىڭ تاعى ءبىر شاراپاتى – شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وركەن جايۋىنا دا تىڭ سەرپىن بەرەدى. ەل ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ سىندى اسا قاجەتتى ىسكە دە پايداسى مولىنان تيمەك.
وسىدان ءبىراز بۇرىن ەلىمىزدە مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان مودۋلدى پودستانسالار شىعارىلا باستادى. بۇل ىسكە قىزىعۋشىلىق تانىتقان فرانتسيالىق «Schneider Electric» كومپانياسى قاراسايداعى «PSI Engineering» جشس ماشينا جاساۋ زاۋىتىمەن كەلىسىمشارتقا وتىردى. گاز قۇبىرى قۇرىلىسى بارىسىندا تاعى دا بىرقاتار شەتەلدىك كومپانيا قاراعاندىلىق كاسىپكەرلەرمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس قۇرۋعا بەيىلدى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. اتاپ ايتقاندا, چەحيالىق كومپانيانىڭ وكىلدەرى بىرىككەن ءونىم شىعارۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ تەحنولوگيالارى مەن جوبالارىن ۇسىنىپ وتىر.
قازىرگى تاڭدا تۇتىنۋشىلاردى تابيعي وتىننىڭ باعاسى قانداي بولار ەكەن دەگەن سۇراقتىڭ مازالايتىنى راس. ازىرگە نۇر-سۇلتان قالاسى, قاراعاندى جانە اقمولا وبلىستارى بويىنشا تابيعي گازدىڭ بولاشاقتاعى بولشەك باعاسى بەلگىلەنە قويعان جوق. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىندا تاريف پەن باعا بەلگىلەۋ ۇدەرىستەرى زاڭناما ەرەجەسىنە ساي مەملەكەتتىك تۇرعىدا رەتتەلەدى. ياعني, «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا ىشكى نارىقتا گاز تاۋارىن ساتۋدىڭ ءار وبلىس ءۇشىن شەكتى كوتەرمە باعاسىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن كەلىسە وتىرىپ, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءار جىل سايىن بەكىتەدى. جالپى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن كوگىلدىر وتىننىڭ كوتەرمە باعاسى مەن گازدى تاسىمالداۋ ءتاريفى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان سوڭ بەكىتىلەدى. قالاي بولعان كۇننىڭ وزىندە, تابيعي گازدىڭ باعاسى قاراپايىم تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسىن قاقپايتىنداي قولجەتىمدى بولارىنا سەنىم مول.
بىلتىر ەلباسى «سارىارقا» ماگيسترالدى گاز قۇبىرى تۋرالى: «بۇل ءبىزدىڭ ءىرى جوبا. ءبىز مۇناي مەن گاز شىعاراتىن مەملەكەت رەتىندە قازاقستاننىڭ ورتالىعىن گازداندىرۋ ماسەلەسىنە ەندى عانا نازار اۋداردىق. بۇل ەل الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. مەنىڭ ويىمشا, كەلەسى جىلى وسى ماڭىزدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى دەپ ايتاتىن بولامىز». تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ بۇل سوزىنە ءبىزدىڭ الىپ-قوسارىمىز جوق. تەك, باستاعان بەرەكەلى ءىس مەجەسىنە بەلگىلەنگەن مەزگىلىندە جەتىپ, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىن جەڭىلدەتەتىن كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن ارقا جۇرتى ەرتەرەك كورسە ەكەن دەگەن تىلەك بار.
قاراعاندى وبلىسى
