شەكسىز ەركىندىك دەگەنىمىز – حاوس
سارسەنبى, 6 اقپان 2013 7:28
«قازاقستان-2050» جولداۋىنداعى دىنگە قاتىستى ستراتەگيالىق تاعىلىم
قۇراندا حاق تاعالا: «ءبىر ەل ىشتەي وزدەرىن ءوزى وزگەرتىپ تۇزەمەيىنشە, اللا ونداي ەلدى وزگەرتپەيدى», دەيدى. ياعني, ەلدىڭ پاراسات-پايىمى ويانۋى قاجەت. بىراق سونى وياتاتىن, تۇرتكى بولاتىن ەلدىڭ قايماعى, زيالىسى, ەل باسشىلارى. ءيا, ءبىزدىڭ ەل ەگەمەندى ەل بولعالى بەرى تالاي بەلەستەردەن اسىپ, سان بيىكتەرگە حاقتىڭ قالاۋىمەن قول جەتكىزدى. ايتسە دە قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ الدىندا بوگەت پەن قاۋىپ تۇر. دەگەنمەن, قۇدايدىڭ قالاۋىمەن كوپ كەشىكپەي مۇنى دا اسىپ وتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن. سول سەنىمىمدى مولايتىپ, تۇنگى اسپاننان شوق جۇلدىزدارداي جارقىراپ جانىما جىلۋ بولعان سەبەپتىڭ باستىسى – ەلباسىنىڭ جاڭا جولداۋىنداعى دىنگە قاتىستى بەكەم پىكىرلەرى مەن وتكىر تۇجىرىمدارى جانە العا قويعان ماقساتتارى.
سارسەنبى, 6 اقپان 2013 7:28
«قازاقستان-2050» جولداۋىنداعى دىنگە قاتىستى ستراتەگيالىق تاعىلىم
قۇراندا حاق تاعالا: «ءبىر ەل ىشتەي وزدەرىن ءوزى وزگەرتىپ تۇزەمەيىنشە, اللا ونداي ەلدى وزگەرتپەيدى», دەيدى. ياعني, ەلدىڭ پاراسات-پايىمى ويانۋى قاجەت. بىراق سونى وياتاتىن, تۇرتكى بولاتىن ەلدىڭ قايماعى, زيالىسى, ەل باسشىلارى. ءيا, ءبىزدىڭ ەل ەگەمەندى ەل بولعالى بەرى تالاي بەلەستەردەن اسىپ, سان بيىكتەرگە حاقتىڭ قالاۋىمەن قول جەتكىزدى. ايتسە دە قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ الدىندا بوگەت پەن قاۋىپ تۇر. دەگەنمەن, قۇدايدىڭ قالاۋىمەن كوپ كەشىكپەي مۇنى دا اسىپ وتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن. سول سەنىمىمدى مولايتىپ, تۇنگى اسپاننان شوق جۇلدىزدارداي جارقىراپ جانىما جىلۋ بولعان سەبەپتىڭ باستىسى – ەلباسىنىڭ جاڭا جولداۋىنداعى دىنگە قاتىستى بەكەم پىكىرلەرى مەن وتكىر تۇجىرىمدارى جانە العا قويعان ماقساتتارى.
ەلباسى ءسوزىنىڭ باسىن: «بۇگىندە ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ءداستۇرلى ەمەس ءدىني جانە جالعان ءدىني اعىمدار ماسەلەسى وتكىر تۇر» دەپ باستايدى. پرەزيدەنتتىڭ «وتكىر تۇر» دەگەنى كوپ جايدان حابار بەرەدى. وسى ورايدا ەسىمە حاكىم ابايدىڭ: «ءبىر كۇشتى كوپ تەنتەكتى جىعا الماي ءجۇر, ىشتە جالىن دەرت بولىپ, شىعا الماي ءجۇر», دەگەن ولەڭ جولى ورالدى. ءيا, ءبىز – ىرگەسى بەكىگەن قازاقستان دەگەن مۇسىلمان ەلمىز. جيىرما جىلدا ەل ىشىندە «كوپ تەنتەك», ياعني جالعان ءدىني اعىمدار كوبەيدى. ءبىز كۇشتى بولساق تا ولاردى جىعا الماي كەلەمىز. نەگە؟ مىنە, وسى ساۋالعا كەلەسى ءسوز جاۋاپ بەرەدى. «جاستارىمىزدىڭ ءبىر بولىگى ومىرگە وسى جات جالعان ءدىني كوزقاراستى كوزسىز قابىلدايدى, ويتكەنى, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ءبىر بولىگىندە شەتتەن كەلگەن جالعان ءدىني اسەرلەرگە يممۋنيتەتى ءالسىز». ەندەشە, ەڭ باستى سەبەپ «يممۋنيتەتتىڭ السىزدىگى». ال ول قانداي يممۋنيتەت؟ ارينە, اتا-بابا ءداستۇرىن قادىرلەيتىن حانافي باعىتىنداعى مۇسىلماندىق يممۋنيتەت. ال وسىنىڭ بولماۋىنا مەملەكەتتەن قانداي دا ءبىر توسقاۋىل بولدى ما؟ اتاپ ايتقاندا, جاستاردىڭ ءدىني ءبىلىم الۋىنا, مەشىتكە, مەدرەسەگە بارۋىنا بوگەت جاسالدى ما؟ البەتتە بولعان دا, جاسالعان دا جوق. ال جۇمىر باستى پەندە ەشقاشان ءدىنسىز ءومىر سۇرە المايدى. اسىرەسە, جاستار. ءھام جاستار سەزىمگە بەرىلگىش بولعاندىقتان, «كەلىننىڭ بەتىن كىم اشسا, سول ىستىقتىڭ» كەبىن كيىپ, ءوز ءدىنىن, ءوز ءمازھابىن, اتا سالتىن بىلمەگەندىكتەن, «جات تا جالعان ءدىني كوزقاراستى كوزسىز قابىلدايدى». مىسالى, تۇركيادا حالىق جاز ايلارىندا بالالارىن كوبىنەسە مەشىتتەردىڭ جانىنداعى قۇران كۋرستارىنا جىبەرىپ, سانالارىن حانافي باعىتىمەن سىعىمدايدى. ال ءبىز كوپ بولسا جازعى لاگەرگە جىبەرەمىز. ال وندا ەشقانداي دا ءدىن ساباعى بەرىلمەيدى. بىزدەر, اتا-انالار, كوبىنەسە ۇرپاعىمىزدىڭ ءتان ساۋلىعىنا كوپ ءمان بەرەمىز دە جان ساۋلىعىنا نەمقۇرايلى قاراپ جاتامىز. ال سول جان ساۋلىعىنىڭ باسىندا ءدىن جانە سول ءدىن بوياۋىمەن بويالعان اتا-ءداستۇرىمىز تۇر.
جولداۋداعى ءسوز ءارى قاراي: «ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيا سەنىم بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرەدى, بۇل – فاكت. بىراق, وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, شەكسىز ەركىندىك دەگەن بولمايدى. ول دەگەنىمىز – حاوس. بارلىعى دا كونستيتۋتسيا مەن زاڭدار اياسىندا بولۋعا ءتيىس», دەپ جالعاسىن تابادى. بۇل جەردە ەلباسى جوعارىداعى جالعان دىندەردىڭ قانشالىقتى ايادان تىس كەتكەندىگىن اشىپ كورسەتەدى. ەلىمىزدە كوپتەگەن ءدىني جالعان سەكتالار بار. ولار ءدىني سەنىمدى «شەكسىز ەركىندىك» دەپ ۇعىنادى. مىسالداپ ايتساق, ەلدەگى ساتانيستەر, يەھوۆالار, ءتىپتى يسلام اتىن جامىلعان راديكالدىق اعىمدار وسىعان جاتادى. ءبىرى ناپسىقۇمارلىقتىڭ شەگىنەن شىقسا, ەندى ءبىرى ەلدىڭ بايراعىن, زاڭىن تانىماي, ەل قورعاۋدان باس تارتادى. ال يسلام اتىن جامىلعان راديكالدىق اعىمدار بارىنەن دا اسىپ ءتۇسىپ, جارىلىس جاساۋعا دەيىن بارادى. الايدا, ءدىن دەگەننىڭ ءوزى – ادامداردى تۇزەپ, شەكتەيتىن زاڭدار جيىنتىعى. جەر شارى ءبىر ءسات شەگىنەن شىقسا, اقىرزامان ورنايدى. قوعام بەرىلگەن ادامدىق شەگىنەن شىقسا, قۇردىمعا جول تارتادى. شەكسىزدىك كولىكتى اپاتقا ۇشىراتادى. ال «ول دەگەنىمىز – حاوس». ءيا, شەكسىز ەركىندىك دەگەنىمىز – حاوس. ءتىپتى دىنگە نەگىزدەلمەگەن فيلوسوفيالىق شەكسىز ويلار دا تۇڭعيىق تۇبىنە تارتىپ, ۇيىققا باتىرىپ, جارعا سوقتىرادى. سول سەبەپتى, دەموكراتيا دەگەننىڭ ءوزى – جۇگەنسىزدىك دەگەن ۇعىم ەمەس. ەندەشە, ءسىز ەلدەگى جالعان ءدىني سەكتالاردىڭ قوعامعا قانشالىقتى زياندى ەكەنىنىڭ ەسەبىنە جەتىپ كورىڭىز. ەلباسى وسى سوزدەرىمەن زيالىسىن دا, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى دە, جالپى العاندا, ەل حالقىن ويلىلىققا, ساليقالىلىققا, ارلىلىق پەن جىگەرلىلىككە شاقىرادى.
ەلباسى ەشكىمنىڭ ساناسى مەن جۇرەگىنە جانە رۋحاني الەمىنە اتا زاڭنىڭ تۇساۋ بولمايتىندىعىن تاعى دا باسا ايتىپ: «اركىمنىڭ تاڭداۋ قۇقىعى بار», دەيدى. الايدا سول تاڭداۋدا سىرتتان ءبىر كۇشتىڭ, الدانىستىڭ ىقپالى بولماۋى قاجەت. «ءدىني تاڭداۋعا وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ كەرەك, ويتكەنى, ادامنىڭ ومىرلىك سالتى, تۇرمىسى, كوپ جاعدايدا بۇكىل ءومىرى سوعان بايلانىستى», دەيدى وسى ورايدا پرەزيدەنت. ءيا, ادامنىڭ ءومىرى سول ءوزى ۇستانعان دىنىنە بايلانىستى. ءتىپتى ءبىر ءدىننىڭ ىشىندەگى اعىمدارىنا قاتىستى. مىسالى, ءبىزدىڭ ەل ءبىر كەزدەرى «قازاق» دەگەن ەل بولىپ شاڭىراق كوتەرگەندە يسلام ءدىنىنىڭ ىشىندەگى حانافي ءمازھابى بولىپ قۇرىلدى. ءارى حانافي ءمازھابى ءتورت ءمازھابتىڭ ىشىندەگى كەڭ ءارى كوپ تاراعان ءمازھاب بولعاندىقتان, بىزگە كەڭىنەن جەتىپ جاتتى. قازاقتىڭ بۇكىل سالت-ءداستۇرى, بولمىسى, قۇندىلىقتارى سول مازھابقا قاراي ءوربىدى. سول سەبەپتى بۇگىنگى تاڭدا ءبىز وسى ءمازھابتى ۇستانباي, كەلەسى ءبىر ءمازھابتى ۇستاناتىن بولساق, وندا بىزگە وزگەشە ءبىر ۇلت بولۋعا تۋرا كەلەدى. ال بۇل – اتا-بابامىزدىڭ قۇندىلىعىنان اجىراۋ دەگەن ءسوز. مىسالى, كەلىن بەتىن اشۋ, تۇساۋ كەسۋ, سالەم سالۋ, ءتىپتى جىلقى ەتىن جەۋگە دەيىن ايىرماشىلىق بولار ەدى. سول سەبەپتى, ەلباسى ايتقانداي, «بۇگىندە, ينتەرنەت پەن جوعارى تەحنولوگيالار عاسىرىندا, اقپاراتتار تاسقىنداعان زاماندا, «سۇزگى» – ادامنىڭ ىشىندە بولۋ كەرەك». ول «سۇزگى» ادامنىڭ كوكىرەك كوزى. ءوزىنىڭ الدىمەن كىم ەكەندىگى, اتا-بابالارىنىڭ قانداي ەل بولعاندىعى, ساناسىندا جينالعان تۇجىرىمى ارقىلى ەسەپ بەرىپ, ءوزى تاڭداعان ءدىندى ۇستانسا, بولاشاقتا كىم جانە قالاي بولىپ قالىپتاساتىنى حاقىندا وي قورىتۋى. سول سەبەپتى ادام ءدىندى شەت مۇسىلمان ەلىنەن ۇيرەنسە دە, ءوزىنىڭ اتا-بابا سالتىمەن, سولاردىڭ ۇستانعان مازھابىمەن جۇرگەنى ءجون.
حالقىمىزعا ءتان مادەني قۇندىلىقتاردىڭ جوعالۋىنا كوڭىلى قامىققان مەملەكەت باسشىسى: «ىشكى «سۇزگى» سۇراقتار قويىپ وتىرۋعا ءتيىس: انالارىمىز, اپكە-قارىنداستارىمىز, قىزدارىمىز ورامالعا ورانىپ الىپ, باسقا حالىقتاردىڭ كيىمىن كيگەنى بىزگە كەرەك پە؟ بىزبەن ءبىر داستارقاندا وتىرىپ تاماق ىشپەۋگە ءتيىس پە؟ كولىك جۇرگىزبەۋى كەرەك پە؟ مۇنىڭ ءبارى – باسقا ەلدەردىڭ ورنىققان داستۇرلەرى, ءبىزدىڭ دالامىزدا ونداي داستۇرلەر ەشقاشان بولعان ەمەس. كلاسسيكانى وقىڭىزدار, فيلمدەردى كورىڭىزدەر», دەدى.
ءبىزدىڭ حالىق قاشاندا جاۋىنگەر حالىق بولعاندىقتان, ۇلدارىمىز تۇرماق قىزدارىمىز دا ات ۇستىندە ءجۇرىپ جاۋمەن ەرلەرشە سوعىسقان. قازاق حالقى ەشقاشان مۇسىلماندىقتان شىققان جوق, قايتا سونى ءوزىنىڭ مادەنيەتىنە اينالدىردى. سول سەبەپتى ايەلدىڭ كوركى بولعان ورامالىن كوركەمدىكپەن, اسەمدىكپەن كيە بىلگەن. مۇنداي حالىق مۇسىلمان الەمىندە كەمدە-كەم. ءارى يسلام دىنىندە ايەل زاتىنا قارا جامىلىپ ۇيدە وتىر دەگەن قاعيدا جوق. قايتا ءىلىم, ەڭبەك مۇسىلمان ەر مەن مۇسىلمان ايەلگە پارىز دەيدى. «ءبىزدىڭ ايەلدەردە ۇلتتىق تاكاپپارلىق, قالىپتاسقان كيىنۋ ءستيلى بار, ونى ولار يبالىلىقپەن ۇستانا بىلەدى جانە ءبىز, ەرلەر, ايەلدەردىڭ وسى قاسيەتىن ءجيى تەرىس پايدالانامىز».
قازاق قاۋىمى ءسابي قىزدان باستاپ اقباستى اجەگە دەيىنگى ارالىقتاعى ايەل ادامنىڭ وزىنە ساي باس كيىم ۇلگىسىن جاساعان. ءسويتىپ, يسلام شاريعاتىنا سايما-ساي ايەل ادامنىڭ باس كيىمىنە قاتىستى تەڭدەسسىز كيىم ۇلگىسىن, مۇسىلمانشا كيىنۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرعان. ماسەلەن, ءسابي قىزدارعا ءار ءتۇرلى تەڭگە, مونشاقپەن اشەكەيلەگەن, ۇكى, ۇلپىلدەك قاۋىرسىن قاداعان تاقيا, كەپەش كيگىزگەن. بويجەتە, باليعاتقا تولا كەلە, جاس بويجەتكەندەر قازاقتىڭ ءار تايپالارىنىڭ ءوز-ءوز ۇلگىسىنە ساي ءار ءتۇرلى زەرلى قىز تاقيالار, قۇندىز بورىك, كامشات بورىك كيگەن, مونشاقپەن اشەكەيلەنگەن كەستەلى ورامالدى شەكەلەتە تاعاتىندار دا بولعان. ال, بويجەتكەن قىزعا قۇدالاسىپ, قالىڭدىق اتانعان ساتتەن باستاپ ونىڭ باسىنا ايگىلى اسەم ساۋكەلە كيگىزىلەتىن-ءدى. ساۋكەلە, ءوزىمىز بىلەتىندەي, وتە بيىك ۇشكىل توبەلى, نە ءتۇرلى مەرۋەرت, مارجان, مونشاقتارمەن ساندەلگەن تاقيانىڭ ەرەكشە ءتۇرى. ساۋكەلەنىڭ توبەسىنەن تومەن كەڭ مول ەتىپ تۇسىرىلگەن جاۋلىق پەردەسى بولعان.
قالىڭدىق ۇزاتىلىپ بارعان جەرىندە جەلەك دەپ اتالاتىن قىزىل جاۋلىق پەردەلى باس كيىم كيگەن. ال ءسابيلى بولعان ساتتە كەلىنشەك كيمەشەك كيىنگەن. ال كيمەشەك ۇستىنەن ورايتىن اقجاۋلىق, شۇلاۋىش دەپ اتالاتىن كەڭ مول اق ماتا بولعان. كەلىنشەك كيمەشەكتەن اجە كيمەشەككە دەيىنگى ارالىقتا جاسقا ساي ءوز ۇلگىسى دە قالىپتاستىرىلعان. مىنە, بۇلار – قازاقتىڭ ءوز ءستيلى, باعا جەتپەس قۇندىلىعى. ەگەر وسىنىڭ ءبارىن تاستاپ, شەت ەلدىڭ ۇلتىنا ءتان ەتىپ كيىنەتىن بولساق, وندا ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعىمىز قايدا قالماق؟ قۇراندا حاق تاعالا ادامداردى ۇلتتارعا ءبولىپ, ءبىر-ءبىرىن تانىسىن دەپ جاراتقاندىعىن ايتادى. ەندەشە, ءبىز وسىنى ساقتاۋىمىز قاجەت.
«ءبىز مۇسىلمانبىز, ونىڭ ىشىندە ءابۋ حانيفا ءمازھابىن ۇستاناتىن ءسۇننيتتەرمىز. بابالارىمىز ۇستانعان بۇل جول ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى, اتا-انانى سىيلاۋعا نەگىزدەلگەن». بۇل – بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ نەگىزگى نارسە. جانە قازاق بولىپ قالۋىمىزدىڭ دا باستى قاعيداسى. كوڭىلىمە ەڭ كوپ قۋانىش ۇيالاتقان ءسوزدىڭ ءبىرى – وسى ءسوز. ياعني, وسى ارقىلى «قازاقستان-2050» مەجەسى ايقىندالدى. ءبىز حانافي بولىپ قالساق قانا ۇرپاعىمىزدى «بابالارىمىز ۇستانعان ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى, اتا-انانى سىيلاۋعا نەگىزدەي» الامىز. ەلباسى ءسوزىن مىقتاي ءتۇسىپ: «ەندەشە, بۇگىنگى ۇرپاق تا الەمدەگى ەڭ ىزگى ءدىن – يسلام ءدىنىن قادىرلەي وتىرىپ, اتا ءداستۇرىن ارداقتاعانى ابزال», دەيدى. ءبىزدىڭ ءدىني ار-وجدان بوستاندىعى تۋرالى زاڭىمىز وسىنى مەڭزەيدى. ەندەشە, ەلباسى دا بىزگە وسىنى تەز ارادا ىسكە اسىرۋىمىز قاجەتتىگىن العا تارتىپ وتىر.
الەمدە حانافي ءمازھابىنىڭ نەگىزگى ۇستازدارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق توپىراعىنان شىققان. مىسال رەتىندە سىعىناقي, كەردەري, ت.ب. اتاۋعا بولادى. دەمەك, ءبىز وسى جولداۋعا وراي سول عالىمداردىڭ قولجازبالارىنان ىقشامداپ مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا حانافي جولىن ۇلتتىق سالت-داستۇرمەن سالىستىرا وتىرىپ وقۋلىقتار ەنگىزگەنىمىز ابزال. ەلدەگى راديكالدىق اعىمداردىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر ءادىسى دە وسى باعدارلاما بولماق. ءارى حانافي ءمازھابىن تەرەڭ بىلەتىن تەولوگتاردى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن ورگاندارعا ءبولىم اشىپ تارتسا, وسى ستراتەگيانىڭ ورىندالۋىنا سەپتىگىن تيگىزەر ەدى دەپ ويلايمىن. ءيا, بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ جارقىن ەل بولىپ, اتا-بابامىزدىڭ جولىن جاڭعىرتۋىمىزدى قالامايتىندار بار. وسىنى تەرەڭ تۇسىنگەن ەلباسى: «قازىر كەيبىر سىرتقى كۇشتەر جاستارىمىزدى يسلام ءدىنىنىڭ حاق جولىنان اداستىرىپ, تەرىس باعىتقا تارتۋعا تىرىسۋدا.
مۇنداي ۇلتتىق تابيعاتىمىزعا جات كەلەڭسىزدىكتەردەن بويىمىزدى اۋلاق سالۋىمىز كەرەك», دەپ ءبىزدى قىراعىلاندىرادى. «سوقىر فاناتيزم ءبىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش حالقىمىزدىڭ پسيحولوگياسى مەن دىلىنە مۇلدە جات. ول قازاقستاننىڭ مۇسىلماندارى ۇستاناتىن حانافي مازھابىنا قاراما-قايشى».
ءدىن اتىن جامىلعان راديكالدىق اعىمدارعا, اسىرەسە, جاستار نە ءۇشىن ەلىكتەيدى؟ ونىڭ باستى سەبەبى, مەكتەپ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءدىني ۇگىت, پروفيلاكتيكانىڭ ازدىعىندا دەپ ويلايمىن. بۇگىنگى تاڭدا مەكتەپتە ءدىن تاريحى ءپانى ەندى. الايدا ول حانافيلىك باعىتتى ۇيرەتۋدىڭ ۇشتەن ءبىرىن دە قامتىمايدى. سول سەبەپتى ناقتى وقۋلىقتار مەن تەولوگ ماماندار ازىرلەۋ قاجەت. ارينە, جاستار اراسىندا بۇگىندە ءدىني ەكسترەميزم پروفيلاكتيكاسى بار. بىراق ول از جانە وعان قاتىساتىن جاستار دا از ءارى ەرىكسىزدەي كورىنەدى. كەرىسىنشە, جاستار اراسىندا ءدىني ەكسترەميزمدى ۇگىتتەيتىن توپتاردىڭ كۇشى باسىم سەكىلدى. وسىنى تەرەڭ تۇسىنگەن ەلباسى: «ءبىز قوعامدا, اسىرەسە, جاستار اراسىندا ءدىني ەكسترەميزم پروفيلاكتيكاسىن كۇشەيتۋىمىز كەرەك», دەپ ناقتى شەشىمدىلىك كورسەتەدى.
ەلباسى ەگەمەندى ەل بولعالى بەرى ەلىمىزدى الەمگە بەيبىتسۇيگىش ەل ەكەنىن كورسەتۋ جوسپارلارىن جاساپ, سولاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان باس تارتۋ بولسا, ەكىنشىسى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزۋ. ولاي بولسا, پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, «الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى بەرەتىن ارتىقشىلىقتاردى دا پايدالانۋىمىز كەرەك».
قورىتا ايتقاندا, دىنگە قاتىستى قازاقستان-2050 مەجەسى ناقتىلاندى. ەندەشە, بىرلەسىپ كوتەرگەن جۇك جەڭىل دەپ ءبارىمىز بىرىگىپ ىسكە كوشكەنىمىز ابزال.
مۇحيتدين يسا ۇلى,
«نۇر» قازاق-ەگيپەت يسلام ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ عىلىمي كەڭەسشىسى.
الماتى.
