ستارتاپتاردى قولدايتىن بىرەگەي الاڭ
70-جىلداردىڭ ورتاسىندا كاليفورنيا شتاتىندا ءۇش جاس ەنتۋزياس باس بىرىكتىرىپ, ەڭ العاشقى دەربەس كومپيۋتەردى قۇراستىرىپ شىقتى. جاي عانا قۇراستىرىپ قويماي, بۇل ەسەپتەۋىش تەحنولوگياسىز كەلەشەك ءومىردى ەلەستەتۋ مۇمكىن بولمايتىنىن ينۆەستورلارعا دالەلدەدى. ستيۆ دجوبس, رونالد ۋەين جانە ستيۆ ۆوزنياك ۇشەۋىنىڭ وسى تاباندىلىعى بۇگىندە الەمگە تانىمال Apple كورپوراتسياسىنىڭ قۇرىلۋىنا تۇرتكى بولدى. قازىر بۇل كومپانيا جاڭا تەحنولوگيالار سالاسىنىڭ نەگىزگى مودەرنيسىنە اينالدى, الەمدە ونىڭ ونىمدەرىنە قىزىقپايتىندار كەمدە-كەم.
ال قازاقستانداعى كرەاتيۆتى جاستاردىڭ جايى قالاي؟ وتاندىق بيزنەس جاس ونەرتاپقىشتاردى قولداۋعا دايىن با؟ سانداردى سويلەتسەك, رەسمي ستاتيستيكا كوڭىل كونشىتپەيدى. سوڭعى جەتى جىلدا قازاقستاننان 300 مىڭنان اسا ادام باسقا ەلگە قونىس اۋدارىپتى. ولاردىڭ 70%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى ازاماتتار. ونىڭ ىشىندە جوعارى ءبىلىمدى قازاقستاندىقتاردىڭ قاتارى از ەمەس. ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ ەسەبى بويىنشا, بىلتىر جوعارى ءبىلىمدى 12 360 جانە ورتا كاسىپتىك ءبىلىمى بار 10 306 ادام شەتەلگە كەتكەن. بۇل جونىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتى بىرنەشە رەت ماسەلە كوتەردى.
دەسەك تە, اۋىزدى قۇر شوپپەن سۇرتە بەرۋگە تاعى بولمايدى. مەملەكەت ءوز تاراپىنان بىلىكتى كادرلاردىڭ سىرتقا اعىلۋ ءۇردىسىن مەيلىنشە ازايتۋدىڭ قام-قارەكەتىن ويلاستىرىپ-اق جاتىر. اسىرەسە ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆىن قالىپتاستىراتىن جاس دارىنداردى قولداۋعا باعىتتالعان باعدارلامالار جەتكىلىكتى. قۋانتارلىعى, وسى ىسكە ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى دا تارتىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ يننوۆاتسيالىق كلاستەرىندەگى بيزنەس-ينكۋباتوردا ABC incubation باعدارلاماسى ءساتتى ىسكە اسىرىلۋدا.
ABC incubation – يننوۆاتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق بيزنەس يدەيالاردى قولداۋ باعدارلاماسى. ول سان الۋان جوبانى يدەيا ساتىسىنان باستاپ پروتوتيپكە, سونداي-اق العاشقى ساتىلىمعا دەيىن دامىتۋعا ارنالعان. بيىلعى ماۋسىمنىڭ دەمەۋشىسى «شەلل قازاقستان» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن ABC Weekend شاراسى قولعا الىنىپ, باعدارلاماعا 24 جوبا ىرىكتەلىپ الىنىپتى. قاتىسۋشىلار اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ جوعارىلىعىنىڭ ناتيجەسىندە قازىلار القاسى جەڭىمپازدار قاتارىنا جوسپارلانعان 10 ەمەس, 13 كوماندانى قوسقان. سولاردىڭ بىرنەشەۋىنە توقتالعاندى ءجون كوردىك.
تۇرعىن ۇيدەگى ءورتتى تومەندەتەدى
قالىڭ توپتان دارالانىپ, كوزگە تۇسكەندەردىڭ اراسىندا نۇرلان قارجاۋباەۆتىڭ جوباسى بار. جاس يننوۆاتور Smart Detector يدەياسىنىڭ اۆتورى. اقىلدى جۇيەگە نەگىزدەلگەن ستارتاپ تۇرعىن ءۇي سەكتورىنداعى ءورتتىڭ الدىن الۋعا ارنالعان. باسقارۋشى بلوكتان تۇراتىن سمارت دەتەكتور ادام جوق كەزدە ۇيدەگى ەلەكتر قوندىرعىلارىن اۆتونومدى تۇردە سوندىرەدى. ونەرتاپقىش جوبانى دايىنداۋعا شامامەن ەكى اي ۋاقىت جۇمساپتى. نۇرلانعا بۇل ىسپەن شۇعىلدانۋ تاڭسىق ەمەس. سەبەبى ول ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ مامانى.
– كوماندامىز ەكى ادامنان تۇرادى. ءوزىمىز ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ينجەنەرى بولعان سوڭ, پاتەرلەر مەن جەكە تۇرعىن ۇيلەردى اۆتوماتتاندىرۋعا قىزىعۋشىلىعىمىز ارتتى. عىلىمي ماقساتىمىز «Internet of things», ياعني فيزيكالىق زاتتاردىڭ ەسەپتەۋ جەلىسىمەن بايلانىستى ەدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە ABC Incubation باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعانىن ەستىپ, قاتىسۋعا بەل بۋدىق. العاشىندا اقىلدى ءۇي جۇيەسىن قۇراستىرۋدى كوزدەگەن ەدىك. الايدا ينكۋباتسيا بارىسىندا ستراتەگيامىزدى تۇزەتىپ, ويىمىزدى MVP Smart Detector تەحنولوگياسىنا بۇردىق. ەلىمىزدە ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. جىل سايىن ەلىمىزدە 15 مىڭداي ءورت تىركەلىپ, ونىڭ باسىم بولىگى جەكە تۇرعىن ءۇي سەكتورىندا بولادى. ءار ءۇشىنشى وقىس جاعدايدىڭ شىعۋىنا ەلەكتر قوندىرعىلارى سەبەپ. وسىنى ەسكەرىپ, اقىلدى دەتەكتور جاساۋدى ءجون كوردىك. ونىڭ كومەگىمەن توتەنشە جاعدايدىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە ءورت تۇتانۋىنىڭ الدىن الۋعا بولادى. بۇل جۇيە بولمەنى توقتان اجىراتىپ, ءتۇتىن شىققانى تۋرالى دابىل قاعادى. وسىلايشا سمارت دەتەكتور ارقىلى بولجامدى تاۋەكەلدى سەيىلتىپ, ءورت قاۋىپسىزدىگىن كۇشەيتۋدى كوزدەپ وتىرمىز, دەيدى نۇرلان قارجاۋباەۆ.
ءبىرىنشى كەزەكتە اتالعان قۇرىلعى IT بولىمشەسى جوق قۇرىلىس كومپانيالارىنا, سونداي-اق گازداندىرىلعان نەمەسە ورتالىق جىلۋمەن قامتىلماعان جىلجىمايتىن م ۇلىك يەلەرىنە ارنالعانىن جەتكىزدى جاس ينجەنەر. ونىڭ ونەرتابىسىنىڭ باسقا انالوگتاردان ارتىقشىلىعى – كەڭسە جاعدايىندا ەلەكتر قۋاتى شىعىنىن 15%-عا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. سونىمەن قوسا ءونىم باعاسى باسقا قۇرىلعىلاردان 50%-عا تومەن ەكەنىن ايتتى.
– سالىستىرمالى تالداۋ كورسەتكەندەي, وسىعان ۇقساس قىتايلىق ونىمدەردىڭ كەمشىلىگى باعدارلامالىق جاساقتامادان بايقالدى. ال رەسەيلىك ءونىمنىڭ باعاسى قىمباتتىعىن ايتپاعاندا, ورناتىلۋى دا كۇردەلى. جوباعا جۇمسالعان ەكى ايدىڭ كولەمىندە قۇرىلعىنىڭ ءپروتوتيپى ازىرلەنىپ, 2 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. 10 جەكە تۇلعاعا جانە 1 زاڭدى تۇلعاعا دەتەكتورلار الدىن الا ساتىلدى. بۇل جۇمىس بارىسىندا ءونىمدى سەرتيفيكاتتاۋ جانە ليتسەنزيالاۋ كەزىندە ءبىراز قيىندىق بولدى. بۇعان قوسا قۇرىلىس كومپانيالارىنا شىعۋ وڭاي ءىس ەمەس, دەدى ن.قارجاۋباەۆ.
ەندى تالاپشىل جاس بولمەدەگى ميكروكليماتتى باسقارا الاتىن ءموبيلدى قوسىمشا ازىرلەۋگە كىرىسپەك. بۇدان باسقا قۋات ۇنەمدەيتىن جانە كوممۋنالدى قىزمەتتەرمەن جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋعا قاتىستى ارىپتەستىك ورناتۋ جوسپاردا بار.
Ai-Legal – اۆتونومدى زاڭ كەڭەسشىسى
ءسابيت باكيروۆ – كورپوراتيۆتىك زاڭگەر. 9 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار جاس مامان جەلىلىك بولىمشەلەرى جولعا قويىلعان كومپانيادا قىزمەت ەتەدى. ول وسىعان دەيىن وندىرىستىك قۇجاتتى رەسىمدەۋدە اجەپتاۋىر بيۋروكراتيالىق قيىندىقتارعا تاپ بولىپ ءجۇرىپتى. مىسالى, ءبىر قۇجات بويىنشا شەشىمدى ءبىر ايعا دەيىن توسۋىنا تۋرا كەلگەن. ال تايم مەنەدجمەنتتى ءجىتى تۇسىنەتىن ىسكەر ادامدار ءۇشىن بۇل ايتارلىقتاي شىعىن. وسىنى ەسكەرگەن زاڭگەر Ai-Legal ونلاين كەڭەسشىنى ويلاپ تاپتى. بۇل – ءتۇرلى داۋ-دامايدى زاڭعا سۇيەنىپ شەشۋگە, سونداي-اق سوت تاۋەكەلدەرىن فەميدا وكىلدەرىنە جۇگىنبەي-اق رەتتەۋگە سەپتەسەتىن ونلاين كەڭەسشى. جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى ءونىم كەز كەلگەن وندىرىستىك قۇجاتقا بايلانىستى جاۋاپتى قىسقا ۋاقىتتا الۋعا جاردەمدەسەدى.
– كومپانيامىزدىڭ ءار جەردە جەلىلىك بولىمشەلەرى كوپ. ءبىزدىڭ ۇيىمدا ءبىر قۇجاتتى ماقۇلداۋ ءۇشىن كەيدە ءبىر اي ۋاقىت كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل ارىپتەستەرىمنىڭ قۇقىقتىق تاۋەكەلدەردى بولجاۋداعى سۋبەكتيۆتى پىكىرى. سوندا ماعان نەگە ادامنىڭ قاتىسۋىنسىز قۇقىقتىق ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەتىن اۆتونومدى قۇرىلعى دايىنداپ شىقپاسقا دەگەن وي كەلدى. ءونىمنىڭ ەرەكشەلىگى سول, زاڭگەرلىك كەڭەستى ادام ەمەس, باعدارلامالىق تەحنولوگيا بەرەدى. وسى ارقىلى ارىپتەستەرىمە, ءوزىم سەكىلدى زاڭگەرلەرگە جانە جەكەلەگەن كومپانيالارعا زاڭگەرلىك تاجىريبەنى قولدانۋدىڭ ءتيىمدى جولىن ۇسىنعىم كەلدى. اتاپ ايتقاندا, قىسقا ۋاقىتتا زاڭگەرلىك تاجىريبە نەگىزىندە كەڭەس بەرۋ, كەلەشەكتەگى قۇقىقتىق وزگەرىستەردى بولجاۋ, سول سەكىلدى زاڭنامالىق تاۋەكەلدەردى باعالاۋدا جەكەلەگەن پىكىرلەرگە سۇيەنبەۋ كەرەك بولدى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, سوتتا الدەبىر ۇيىمنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن ادۆوكاتتارعا, زاڭگەرلەرگە جانە داۋلى ىستەن قۇتىلۋدىڭ امالىن قاراستىرعان كومپانيالارعا كومەكتەسۋ – باستى ماقسات.
يدەيا اۆتورى مۇنداي جوبانىڭ ەلىمىزدە بالاماسى جوق ەكەنىن ايتادى. كورشىلەس رەسەيدە Legal tech سالاسىندا, ياعني بيزنەسكە اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق قىزمەت كورسەتۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىلىپ ءجۇر. ستارتاپ يەسى Benchmark رەتىندە IBM Watson-نىڭ وزىق تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن قوسقان. ونلاين كەڭەسشىنى ازىرلەۋدە سابيتكە machine learning – ماشينامەن وقىتۋ باعىتىنىڭ بىلگىرى شوقان بىرلىكوۆ قولعابىس ەتىپتى.
– قوعامعا پايداسىن تيگىزەتىن ءونىم ۇسىنعىمىز كەلەدى. سوندىقتان جوبا ارمەن قاراي تۇتىنۋشىنىڭ سۇرانىسىنا بايلانىستى دامىتىلادى. مۇنداي ءونىم زاڭگەرلىكتەن بولەك, قارجى سىندى ماڭىزدى سالالارعا دا قاجەت. ويتكەنى قازىر قازاقستاندا ناقتى جۇيەلەنگەن اقپارات كوزىنە نەگىزدەلگەن تالداۋ جۇيەلەرى جوقتىڭ قاسى, – دەدى س.باكيروۆ.
شىعىندى ازايتۋعا سەپتەسەتىن اقىلدى جۇيە
Astyq – تاعى ءبىر تالاپشىل جاس ادىلەت ءمۇسالىموۆتىڭ ويلاپ تاپقان ونەرتابىسى. اتالعان اقىلدى جۇيە ديقاندارعا شىعىن كولەمىن ءاربىر مىڭ گەكتاردان 2 ملن تەڭگەگە دەيىن قىسقارتىپ, 8 ساعاتتان 60 ساعاتقا دەيىن ۋاقىت ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ كومانداسى ءۇش ادامنان جاساقتالعان. جوباعا شامامەن 1-2 اي كەتكەن-ءدى. بۇل سمارت قۇرىلعى ارنايى ۇيالى قوسىمشا ارقىلى باسقارىلادى. وسى ستارتاپقا مولشەرى جارتى ملن تەڭگەدەي قاراجات جۇمسالدى. ونى ازىرلەۋدە قاجەتتى شيكىزاتتى قىتايدان الدىرتىپتى.
– ۇيالى قوسىمشانى ءوز كۇشىمىزبەن جاسادىق. ونىڭ جۇمىسىنا توقتالساق, قويما مەڭگەرۋشىسى ياكي قوجالىق باسشىسى قوسىمشانىڭ كومەگىمەن جۇكتىڭ تيەلگەن ۋاقىتىن, سالماعىن جانە جۇرگىزۋشىنىڭ قويمادان شىققان ءساتىن باقىلاي الادى. بۇل وتە ءتيىمدى. نەگە دەسەڭىز, استىق ولشەۋدەگى ولقىلىقتارعا جول بەرىلمەيدى. ءبىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا وسىلايشا شارۋالار 2 ملن تەڭگەگە دەيىن اقشا ۇنەمدەيدى. قويمالاردا استىقتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ءجيى بايقالادى. بۇل شارۋا ادامىنىڭ قالتاسىنا ايتارلىقتاي سالماق تۇسىرەدى. سەبەبى اگرارشىلار شىعىندى ءوز ەسەبىنەن وتەۋگە ءماجبۇر. وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ كۇنگەي وڭىرىنە ساپارلاپ قايتقان ەدىم. كۇزگى جيىن-تەرىن بارىسىن كورۋدىڭ مۇمكىندىگى تۋدى. سوندا ءبىر بايقاعانىم, استىق تيەلگەن جۇك كولىگىنىڭ سالماعىن ولشەۋ كەزىندە, ءونىمنىڭ ولشەمى شامالاپ بەلگىلەنەدى ەكەن. شىنايى سالماق پەن قۇجاتتاعىسى ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەيتىن. ءتىپتى كەيدە جارتى تونناعا دەيىن ەسەپكە دۇرىس الىنبايتىن. كوردىڭىز بە, بۇل وراسان شىعىن. سوندىقتان وسى ۇيالى قوسىمشانىڭ جيىن-تەرىم جۇمىستارىنداعى كەلەڭسىزدىكتەردى الدىن الۋعا كومەگى تيەتىنىنە سەنىمدىمىز, – دەيدى ادىلەت ءمۇسالىموۆ.
دارىندى جاس جاڭا جۇيەنى دايىنداۋدا اقش, وڭتۇستىك كورەيانىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن زەرتتەگەن ەكەن. بىراق IT سالاسى وركەندەگەن ەلدەردە مۇنداي قۇرىلعىلاردى پايدالانۋ تەك اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شەكتەلمەيتىن كورىنەدى. سول سەبەپتى قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار دا ەكى باعىتتا جۇمىس ىستەۋدى كوزدەپ وتىر.
– قازىر اتالعان جوباعا «اتامەكەن» ۇكپ قىزىعۋشىلىق ءبىلدىردى. ءبىز سمارت قۇرىلعىنىڭ ءپروتوتيپىن قۇراستىرىپ, ونىڭ مۇمكىندىگىن تارازىعا قويىپ پىسىقتاپ جاتىرمىز. شارۋاشىلىق وكىلدەرىمەن العاشقى كەلىسسوزدەر جاسالۋدا. وڭتۇستىك قازاقستانداعى كەيبىر شارۋاشىلىقتارمەن اۋىزشا كەلىستىك, – دەدى ءا.ءمۇسالىموۆ.
جوبا اۆتورى اتالعان قۇرىلعى سىناقتان تولىعىمەن ءساتتى وتسە, جاپپاي وندىرىسكە جىبەرىلەتىنىن جەتكىزدى.
جوعارىدا تەك ءۇش جوبا تۋرالى كەلتىردىك. قالعان 10 ستارتاپ تا بۇلاردان اسپاسا, كەم تۇسپەيدى. اراسىندا توپىراقتىڭ قۇنارىن ارتتىراتىن تىڭايتقىشتاردان باستاپ, جىلۋدى ۇنەمدەيتىن جەكە تۇرعىن ۇيدەگى تەمپەراتۋرانى قاشىقتىقتان باسقاراتىن اقىلدى تەحنولوگيالار دا بار. دەمەك, تالانتتى دا تالاپتى جاستار ءبىزدىڭ ەلدە دە بار. تەك «بولام دەگەن بالانىڭ بەتىن قاقپا, بەلىن بۋ» دەگەن ءتامسىلدى ۇستانساق يگى. مۇنى, اسىرەسە ىسكەرلىك ورتاداعى ازاماتتار ەسكەرسە دەگەن تىلەگىمىز بار. سەبەبى بيزنەس پەن عىلىم بىرىكسە, ەكى تاراپ تا تابىسقا جەتەتىنى الەمدىك تاجىريبەدە الدەقاشان دالەلدەنگەن.
