ايان كولباي: «مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ستاندارتتارى قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى بولۋى ءتيىس»
سەيسەنبى, 15 قاڭتار 2013 7:29
«ەرەكشە نازاردى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا اۋدارۋ قاجەت. مىندەت – مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ حالىقپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىندا بىرجاقتى-وكتەم كوزقاراستاردان ارىلىپ, ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءتيىمدى جانە جەدەل تۇردە كورسەتۋگە كوشۋ».
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەل حالقىنا جولداۋىنان.
سەيسەنبى, 15 قاڭتار 2013 7:29
«ەرەكشە نازاردى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا اۋدارۋ قاجەت. مىندەت – مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ حالىقپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىندا بىرجاقتى-وكتەم كوزقاراستاردان ارىلىپ, ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ءتيىمدى جانە جەدەل تۇردە كورسەتۋگە كوشۋ».
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەل حالقىنا جولداۋىنان.
بۇگىندە قوعامدىق قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى كوپ. مۇمكىندىگىمىزشە, قالاعانىمىزدى تاڭداپ, قاجەتىمىزدى تۇتىنا الامىز. الايدا, مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىن تۇتىنۋ كەزىندە تاڭداۋ قۇقىمىز جوق, ءار مەملەكەتتىك قىزمەتتى بەلگىلەنگەن مەملەكەتتىك ورگان عانا ۇسىنادى. وسى تۇرعىدا مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ جولدارىن جانە كورسەتۋ ستاندارتتارىن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا قر قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ تاۋەكەلدەردى تالداۋ جانە ستاتيستيكا باسقارماسىنىڭ باستىعى ايان ماۋلەنباي ۇلى كولبايمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– ايان ماۋلەنباي ۇلى, ەلباسى جولداۋىندا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى جونىندە ارنايى ايتىلدى. بۇل سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىزعا تىكەلەي قاتىستى تالاپ. اڭگىمەمىزدى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتى تۋرالى تۇسىنىكتەن باستاساق. جالپى, ستاندارتتاۋ دەگەنىمىز نە؟
– «ستاندارتتاۋ» – تۇتىنۋشىعا ەڭ جاقسى ءونىمدى جەتكىلىكتى مولشەردە ءارى قولايلى باعامەن ۇسىنۋ ءۇشىن ءونىمنىڭ جوعارى ساپاسى مەن ءوندىرىستىڭ ەڭ جاقسى ءتاسىلىنىڭ ۇيلەسۋى بولىپ تابىلادى.
«مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتى» – مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ سيپاتتاماسىنا, تۇرىنە, مازمۇنىنا ءجانە ناتيجەسىنە بەكىتىلگەن تالاپتاردى بەلگىلەيتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت.
– ستاندارتتاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ارنايى قابىلدانعان ماڭىزدى قۇجاتتار نەگىزىندە قانداي نۇسقاۋلار بەكىتىلىپ, جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– ءار ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن حالىق اراسىنداعى تۇتىنۋشى كوزقاراسىن تۋدىرۋ بۇگىنگى زامان تالابى. بۇل رەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسى نەگىزىندە وسى جاڭا باستامانى ەنگىزۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرقاتار نورماتيۆتىك اكتىلەر دايىندالىپ, كەيبىرىنە تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتى بەلگىلەندى. اتالعان جۇمىستار ناتيجەسىندە قر يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ 2005 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ستاندارتتاۋدىڭ جالپى تالاپتارى بەكىتىلدى. وندا ستاندارتتاۋ ۇدەرىسىنىڭ قاعيداتتارى, نەگىزگى تەرميندەرى, ستاندارتتاۋ نىساندارى جانە دە باسقا كومپونەنتتەر جايىندا ايتىلعان.
قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگىنىڭ 2006 جىلعى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىن انىقتاۋ ءۇشىن مودەلدىك ادىستەمەلىك نۇسقاۋلارى بەكىتىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇلگى ستاندارتى ازىرلەندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىندە جۇمىس توبى قۇرىلىپ, «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى كەڭىنەن تالقىلانىپ, ازىرلەندى. زاڭ جوباسى ادام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىنا قاتىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى تۇتىنۋشى قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. وندا تۇتىنۋشىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكە جۇگىنگەن كەزدە قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەلەرى بۇزىلعان جاعدايدا شاعىمدانۋ مۇمكىندىكتەرى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك قىزمەتتەرگە ستاندارتتار مەن ءتارتىپ تالاپتارىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
مىسالى, بالانى بالاباقشاعا ءتىركەۋدەن باستاپ مەكتەپكە بەرۋ, ءتۇرلى كۋالىكتەردى, قۇجاتتاردى رەسىمدەۋ, مەديتسينا قىزمەتى سياقتى تاعىسىن تاعى باسقا مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرلەرىنە ءجيى كەزدەسەمىز. ءبىر «اتتەگەن-ايى», حالقىمىزدىڭ كوپشىلىگى قانداي دا ءبىر قىزمەت ساپاسىنىڭ جوعارى بولۋىن تالاپ ەتىپ, وعان كوڭىلدەرى تولمايتىندىقتارىنا شاعىمدانىپ ءۇيرەنبەگەن. جىلاماعان بالانىڭ كەرى عوي, تالاپ ەتۋدى ۇيرەنۋىمىز, كوزقاراسىمىزدى وزگەرتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان, تۇتىنۋشى مەن قىزمەت ءتۇرىن كورسەتەتىن تاراپ اراسىنداعى قاتىناستاردى وزگەرتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ولاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ستاندارتتار مەن تالاپتار ازىرلەنۋى قاجەت.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا قوعامدىق مونيتورينگ جۇرگىزۋدى كوزدەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى قابىلداۋداعى قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ازاماتتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوبا مەملەكەتتىك قىزمەت ءجۇيەسىنە تۇجىرىمدامالى تۇردە اسا جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرە الاتىندىعىن القالى جيىندا قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ تۇراقتى وكىلى ە.پانيكلوۆا اتاپ وتكەن بولاتىن.
جالپى, كەدەندىك ورگاندارمەن قولداناتىن مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ستاندارتتاۋ شارالارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋى تاپسىرماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
– ستاندارتتاۋ جۇمىسىندا الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنۋ قاجەت ەكەنى انىق. دەگەنمەن دە, ەلىمىزدىڭ تۇراعى, مەنتاليتەتىمىز ەسكەرىلگەن بولار؟
– ارينە, اتالعان جۇمىستار مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ستاندارتتاۋداعى الەمدىك تاجىريبەلەردى زەرتتەپ, ولاردىڭ قازاقستانعا قولايلى جاقتارىن قاراستىرىپ, جەرگىلىكتى مەملەكەت جۇيەسىن, حالىقتىڭ مەنتاليتەتىن ەسكەرە وتىرىپ ءجۇرگىزىلدى. شەتەلدەرگە ءىسساپارلار ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن بىرگە قر مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى جانىنان ۇلتتىق جۇمىس توبى قۇرىلدى. بۇل جۇمىس توبىنا شەتەلدىك جانە وتاندىق تاۋەلسىز ساراپشىلار تارتىلىپ, جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى.
مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ستاندارتتاۋدىڭ الەمدىك تاريحىنا نازار اۋدارار بولساق, بۇل سالادا دۇنيە جۇزىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, ۇلىبريتانيا 1991 جىلى باستاعان. ولار ستاندارتتاۋعا شامامەن 10 جىل ۋاقىت جۇمساعان. قازىرگى كۇندە بۇل ەلدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى تولىعىمەن بەكىتىلگەن ستاندارتتار بويىنشا جۇمىس اتقارۋدا. قازاقستان تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, ستاندارتتاۋدى قولعا الدى. رەسەيدە دە وسى باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
الەمدە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ستاندارتتاۋدىڭ ەكى ءادىسى بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى, جوعارىدان تومەنگە, ياعني رەسپۋبليكا دارەجەسىندە ۇلگى ستاندارتتارى بەكىتىلىپ, سول ۇلگىگە قاراي ءار قىزمەت ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ستاندارتتار بەكىتىلەدى. ەكىنشىسى, ءتومەننەن جوعارىعا قاراي, ءتۇرلى قىزمەت ءۇشىن ءار ايماقتىڭ ستاندارتتارى جەكە-جەكە بەكىتىلەدى. وسىعان وراي ەلىمىز ءۇشىن ءبىرىنشى ءادىس تاڭدالعان. تاجىريبەگە سۇيەنىپ, ستاندارتتاۋدى دايىنداۋ كەزەڭ بويىنشا اتقارىلىپ, ۇيىمداستىرىلۋدا.
مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر ارقىلى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ىشىنەن حالىق ءۇشىن ماڭىزى زور قىزمەتتەردىڭ ستاندارتتارىن وڭدەۋ قاجەت. ستاندارتتاردى وڭدەۋ ءۇشىن باسىمدىق قىزمەتتەردىڭ ءتىزىمىن انىقتاۋ بارىسىندا كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماڭىزدىلىعى, ونىڭ بۇقارالىعىنا, سونداي-اق, حالىق ءۇشىن مىندەتتى قىزمەتتەر بولۋىنا ءجانە جەمقورلىق تاۋەلدىلىگىنە قاراي انىقتالعان.
– قازاقستاندا ەلۋگە جۋىق كەدەندىك قىزمەتتىڭ ءتۇرى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزىلەتىنىنەن حاباردارمىز. بۇل تۋرالى نە ايتاسىز؟
– قارجى مينيسترلىگىنىڭ كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتى «اتامەكەن» قۇەپ-پەن بىرلەسىپ, ەلۋ شاقتى مەملەكەتتىك قىزمەت ءتىزىمىن بەلگىلەپ, ونى ءارى قاراي جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزۋ ءۇشىن قر ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە جىبەردى. قر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس اتالعان قىزمەت تۇرلەرىن ستاندارتتاۋ جانە رەگلامەنتتەۋ جوسپارلانعان. قازىرگى ۋاقىتتا وسى اتالعان كەدەن ورگاندارى كورسەتەتىن 6 مەملەكەتتىك قىزمەت بويىنشا ستاندارتتار بەكىتىلىپ, رەگلامەنتتەر ازىرلەنۋدە. سونىمەن قاتار, «بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا» ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتى كورسەتەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مىنا تۇرلەرىن:
«ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتور مارتەبەسىن بەرۋ», «كەدەن وكىلدەرىنىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزۋ», «كەدەندىك تاسىمالداۋشىلاردىڭ تىزىلىمىنە ەنگىزۋ» مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىن جىل سوڭىنا دەيىن ەلەكتروندى پىشىنگە كوشىرۋ جوسپارلانۋدا.
– مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسى سىن كوتەرمەيدى دەگەن پىكىر بار. قىزمەت ءتۇرىنىڭ ساپاسى حالىقتى قانشالىقتى قاناعاتتاندىرىپ وتىر؟
– جالپى, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتتارىن ەنگىزۋ, ءبىرىنشىدەن, تۇتىنۋشىعا قىزمەت كورسەتەتىن مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءىس-ارەكەتىن قاداعالاۋدى جانە حالىقپەن تىعىز بايلانىستا ساپالى جۇمىس ىستەي ءبىلۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساپالى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, ولاردىڭ ماقساتى مەن ءىس-ارەكەت كورسەتكىشىن وڭتايلاندىرۋمەن بىرگە, بۇل فۋنكتسيالاردىڭ ورىندالۋىن ارتتىرۋ شارت. مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاڭا ساتىعا كوتەرۋ – قازىرگى كۇننىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى – مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسى الەۋمەتتىك وسكەلەڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرىپ, سوعان وراي قىزمەت جاساۋعا ءتيىستى ەكەندىگىن قاداپ ايتىپ, قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ سالاسىنداعى ءبىراز مىندەتتەردىڭ باسىن اشىپ بەرگەن بولاتىن.
– ستاندارتتاۋ باعىتىندا قۇرىلعان حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىستارى جايىندا ايتساڭىز. ولاردىڭ جۇمىسى حالىققا قانشالىقتى قولايلى؟
– 2005 جىلى العاشقى بولىپ مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ستاندارتتاۋ باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستار ناتيجەسىندە ءبىر تەرەزە ءپرينتسيپى بويىنشا قىزمەت كورسەتەتىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى اشىلدى. ەلىمىزدە قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسى جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى دەپ ويلايمىن. بىرىنشىدەن, كەزەككە تۇرۋدىڭ مادەنيەتى تۇزەلدى. بۇرىنعىداي اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تۇراتىن كەپتەلىس كەزەك, ايعاي-شۋ جوق. ءوتىنىشىن الىپ كەلگەن ءاربىر ازاماتتىڭ ءىسى ون بەس-جيىرما مينۋتتىڭ ىشىندە جاسالىپ بىتەدى. مىسالى, بۇرىن وسى ورتالىقتار اشىلعانعا دەيىن ءتولقۇجات نەمەسە جەكە كۋالىك الۋ ءۇشىن قالانىڭ ءار جەرىندە ورنالاسقان ءار ءتۇرلى مەملەكەتتىك ورگانداردان قۇجاتتار جيناپ, بانككە بارىپ بەكىتىلگەن تولەمدى تولەپ اۋرەگە ءتۇسەتىنبىز. قازىرگى تاڭدا بۇل قىزمەتتى تۇتىنۋ ءۇشىن تەك قانا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنا بارامىز, ياعني بارلىعى ءبىر جەردە شوعىرلانعان (بانك, قاجەتتى بلانكتەر, كوشىرمە, تاعى باسقالار). ورتالىقتاردا جۇمىس ورىندارىنىڭ كەڭىستىگى وڭتايلاندىرىلىپ, كەدەرگىسىز قىزمەت كورسەتۋ ۇلگىسى ەنگىزىلدى. وپەراتورلار كەلۋشىلەرگە بۇرىنعىداي ءبىر تەرەزە ارقىلى ەمەس, كوزبە-كوز وتىرىپ قىزمەت كورسەتەدى. بارلىق جۇمىس ورىندارى كومپيۋتەرلەرمەن جابدىقتالعان. قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە كەلۋشى ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, سوڭىندا وپەراتوردىڭ جۇمىسىنا دا باعا بەرە الادى. سونىمەن قاتار, كەزەك كۇتىپ وتىرعان كەزدە قولايلى جاعداي جاسالعان: ورىندىقتار, سۋ ساتاتىن اۆتوماتتار, گازەتتەر مەن تەلەديدار بار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
پەريزات جولامانوۆا.
