قوعام • 14 تامىز، 2019

ونوماستيكالىق اتاۋلار بىرىزدىلىكتى تالاپ ەتەدى

447 رەت كورسەتىلدى

ونوماستيكالىق اتاۋلار،­ ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ جەر-سۋ اتاۋلارى، اتى-جون­دەرىمىز – ۇلتتىق-تىل­دىك جانە مەملەكەتتىك بىرە­گەيلىگىمىزدى ايقىندايتىن باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. تاۋەل­سىزدىك العان جىلداردان بەرى ونو­ماستيكالىق اتاۋلاردىڭ مازمۇنىن ۇلت­تاندىرۋعا باعىت­تالعان قىرۋار ءىس-شارالار ات­قا­­رىلعاندىعى بەلگىلى. ەندى لاتىن ءالىپبيى ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ مىڭداعان، ءجۇز مىڭداعان ونوماستيكالىق اتاۋلارىمىز كەڭ حالىقارالىق، الەمدىك اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى اينالىمعا ەنگەلى وتىر. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ جەر-سۋ اتاۋلارىن لاتىن الىپبيىندە تاڭبالاۋ، سونداي-اق شەتتىلدىك گەوگرافيالىق اتاۋلاردى قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا الىپبيىندە جازۋ جانە ءتول انتروپونيمدىك جۇيەمىزبەن قاتار، شەتتىلدىك ەسىمدەردى تاڭبالاۋ ماسەلەسى وزەكتى بولماق.

ءوز اتاۋلارىمىز بەن وزگە اتاۋلاردى جاڭا الىپبيدە تاڭبالاۋداعى باستى كريتەري – كەز كەلگەن اتاۋدىڭ تانىمالدىلىعىن، ياعني بىرەگەيلىگىن جوعالتپاۋى، ەرەجەگە ساي بولۋى شارت.

اتاۋلاردى تاڭبالاۋدىڭ ناق­تى عىلىمي پرينتسيپتەرىن جاساۋ، ارنايى لينگۆيستيكالىق نورمالار مەن زاڭدىلىقتاردىڭ تەتىگىن انىقتاۋ ءىسى، توپونيمدىك اتاۋلاردىڭ، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازامات­تارىنىڭ اتى-جوندەرىنىڭ دۇرىس جازىلعان نۇسقالارىنا دەگەن مەم­لەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى مەن ۇيىم­دارىنىڭ، حالىقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ، ت.ب. پراكتيكالىق سۇرانىسىنىڭ جوعارى بولۋىمەن بايلانىستى. بۇل ماسەلەگە وراي بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قۇجاتتارىندا «حا­­لىقارالىق ستاندارتتاۋعا تەك قاتاڭ ۇلتتىق ستاندارت باعدارلامالارى ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولاتىندىعى»  جونىندە باسا ەسكەرتىلگەن.

ونوماستيكالىق اتاۋلاردىڭ ەملە ەرەجەسى 2018 جىلى 6 جەلتوقساندا ەل ۇكىمەتى ماقۇلداعان «جاڭا ءالىپبي نەگىزىندەگى قازاق ءتىلى ەملەسىنىڭ ەرە­جەلەرىنىڭ»  بۇرىننان كەلە جاتقان جانە جاڭادان ەنگەن باستى بازالىق، ەم­لەلىك پرينتسيپتەرىنە سۇيەنەدى. الايدا قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋىنە بايلانىستى ترانسليتەراتسيالاۋدا تەك جالقى ەسىمدەرگە ءتان بىرقاتار وزىندىك وزگەشەلىكتەر بار. ياعني، كەيبىر تۇستارى، اسىرەسە، شەت­تىلدىك اتاۋلارعا قاتىستى جالپى ەرە­جەلىك قاعيداتتارعا باعىنبايدى. سون­دىقتان كىسى اتتارىنا، ەلىمىزدىڭ گەو­گرافيالىق اتاۋلارىنا، شەتتىلدىك اتاۋلارعا ارنايى ەرەجەلەر جاسالۋى ءتيىس.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ال­عاش­قى جىلداردان بەرى قازاق حال­قىنىڭ ەسىمدەر، فاميليا جاساۋ جۇيەسى ۇلتتىق ۇردىسكە بەت بۇردى. ۇل­تى قازاق ازاماتتاردىڭ ەسىم-فا­ميليالارى قازاق تىلىندە، ۇلتتىق داس­تۇرگە ساي جازىلا باستادى. وعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ «ۇلتى قازاق ازاماتتاردىڭ  تەگى  مەن اكەسىنىڭ اتىن جازۋعا  بايلانىس­تى  ماسەلەلەردى  شەشۋ ءتارتىبى  تۋرا­لى» 1996 جىلعى  2 اقپانداعى  جار­لىعى مۇرىندىق بولدى. الايدا رەس­پۋبليكاداعى قۇجاتتاۋشى ورىندار كوپتەگەن قيىندىقتارعا تاپ بولىپ، ازاماتتارىمىزدىڭ اتى-جون­دەرى تۋ تۋرالى كۋالىك، جەكە كۋا­لىكتەردە كەيبىر جاعدايلاردا بۇر­مالانىپ جازىلىپ كەلەدى. اسىرەسە ورىس تىلىندە ترانسليتەراتسيالانعان ەسىم-فاميليالاردا كوپتەگەن قاتەلەر كەزدەسەدى. ونىڭ باستى سەبەبى – ەكى الىپبيلىك جۇيەنىڭ الشاقتىلىعىندا جاتىر، ياعني قازاق ەسىمدەرىندەگى ءتول دىبىستار ورىس تىلىندە جوق بول­عاندىقتان، قازاق جازۋىن، كىسى ەسىمدەرى مەن تەكتەرىن ادەكۆاتتى تۇردە تولىق جەتكىزە المايدى. ماسەلەن، ابدىمالىك ەسىمىندەگى ءتورت بىردەي ءتول ءارىپ ورىس تىلىندە ابديماليك دەپ سايكەس ارىپتەر بولماعاندىقتان جازىلۋى، ايتىلۋى دالمە-ءدال بەرىلمەي كەلەدى.  ال لاتىن گرافيكاسىنا كوشكەننەن كەيىن وسى سىندى قاتەلەردەن ارىلاتىن بولامىز.

ونوماستيكالىق ەرەجەلەر جا­ساۋ­عا جاۋاپتى مامان رەتىندە ءبىز­دى الاڭداتاتىن ءبىر جايتقا  نازار اۋدارعىمىز كەلگەن ەدى. جاڭا ەرەجە ماقۇلداندى، ونىڭ كەيبىر تۇستارىن ءتىلشى ماماندار تالقىلاپ، پىسىقتاۋدا. ەرەجە باپتارى بويىنشا لينگۆيستەر نەگىزىنەن ورتاق شەشىمگە كەلگەنىمەن، بىرقاتار ماماندار تاراپىنان كەلىسە الماي وتىرعان ءبىرشاما تۇستارى بار، اسىرەسە، «ي» مەن «ۋ»-دىڭ جازىلۋىنا قاتىستى. بۇل كىسى ەسىمدەرىن، تەك اتاۋلارىن، گەوگرافيالىق اتاۋلاردى جازۋعا تىكەلەي قاتىسى بار. ءباسپاسوز بەتتەرىندە، الەۋمەتتىك جەلىدە، عى­لىمي باسقوسۋلاردا بۇل جونىندە ەكى­ۇدايى پىكىر ايتىلىپ كەلەدى. جاڭا ەملە ەرەجەلەرىندە ايتىلۋداعى ءۋى (ي)، iı (ý) دىبىس تىركەستەرى ءسوزدىڭ بارلىق بۋىنىندا «ı» ارپىمەن جازىلادى: ıgilik، ıman ت.ب. دەلىنگەن.

فونەتيست عالىمدارمەن قاتار گرامماتولوگيا، مورفولوگيا، سوزجاساممەن اينالىسىپ كەلە جاتقان عالىمداردىڭ پىكىرىن قىسقاشا تۇجىرىمداساق. ەملە ەرەجەسىن جاساۋشىلاردىڭ بايلامدى كوزقاراسى جاڭا ەرەجە وقۋعا، جازۋعا قولايلى، ءتىلدى ۇيرەنۋگە جەڭىل بولۋى كەرەك، ياعني مورفولوگياعا نەمەسە تازا فونەتيكاعا سۇيەنىپ، ءسوزدى ۇزارتىپ، ەملە ەرەجەسىن كۇردەلەندىرە بەرۋدىڭ قاجەتى جوق   دەگەنگە سايادى. ال كەلەسى توپ عالىمدارى ءتىلىمىزدىڭ جازۋىن ايتىلىم تابيعاتىنا ساي، ياعني ءسوز قالاي ايتىلسا، سولاي جازىلۋى كەرەك دەگەن ۇستانىمدا. باستى ۋاجدەرى – قازاق ءسوزى ورىس جازۋىنىڭ ىقپالىنان شىعا الماي، سانادا مىقتاپ ورنىققان، ياعني جازۋ ءوز تابيعاتىنا ورالۋى ءتيىس. بۇل ۇستانىم بويىنشا  كيىم-كيىم [kıyim]، سۋ- سۇۋ [suw]، ينە -ينە [ıyne] دەپ ايتىلىم بويىنشا جازىلادى. سونداي-اق «يۋ» ءارپى يۇۋ، ءيۇۋ تىركەستەرىنىڭ تاڭباسى بولادى جانە بىلاي جازىلادى: ايۋ/ايۇۋ-aıuý، ويۋ/ويۇۋ–oıuý، ءۇيۋ/ۇيۇۋ-úıúý، ءتۇيۋ-ءتۇيۇۋ-túıúý. بۇل جازۋدى ءتىلشى ماماندار ءوزارا شارتتى تۇردە «تاراتىپ جازۋ» دەپ تە ايتىپ ءجۇر.

تارازى باسىنداعى ەكى جاقتىڭ دا ۋاج­دەرى سالماقتى، وزىندىك عىلىمي نەگىز-دايەكتەرى بار.

سوندا ايتىلۋى بويىنشا ءتى­لىمىزدىڭ ءتول تابيعاتىن ساقتاپ، تا­را­­­­­­تىپ جازۋ دۇرىس پا، جوق وقۋ، جا­­زۋ، قا­بىلداۋ، ۇيرەنۋ پروتسەسىن جەڭىل­­دە­تەتىن، ۋاقىتتى ۇنەمدەيتىن ىق­شامدالعان ورفوگرافيالىق جازۋ دۇ­رىس پا؟ بۇل ساۋالعا بىردەن كەسىمدى جاۋاپ ايتۋ قيىن. 

كيريلل جازۋى سانادا ورنىق­قان­دىقتان، كەيبىر لينگۆيستەر تاراتىپ جازۋدى «كۇشتەپ» ەنگىزىپ، ۇيرەتۋگە دە بولاتىندىعىن العا تارتادى. ياع­ني، ايتىلۋ بويىنشا جازۋ داعدىسى قا­لىپتاسادى.  بىرىنشىدەن، كەز كەلگەن تىلدەگى تابيعي دىبىستاردى، ولاردىڭ ءتۇرلى رەڭكتەرى مەن سازىن يدەالدى تۇردە گرافيكامەن جەتكىزەتىن ءمىنسىز ءالىپبي كەمدە-كەم، جوق دەۋگە دە بولادى. ەكى ادام ءبىر تابيعي دىبىستى بىر­دەي اينىتپاي ايتا الماۋى دا مۇمكىن.  سوندىقتان  تىلدە ورفوگرافيا «جازۋ ەملەسى»، نورمالاۋ «ستاندارتتاۋ» مەن ورفوەپيادا «ايتىلۋ نورمالارى»  دەگەن كاتەگوريالارى بار.

بەدەلدى وتاندىق جانە شەتەلدىك مامانداردىڭ پىكىرىنشە، جازۋ «تازا ورفوگرافيالىق» تا، «تازا فونە­تي­­كا­لىق» تا بولماۋى كەرەك، ياعني تەك اي­تىلىم بويىنشا اۋىزدان شىققان ءسوز اينىتپاي جازىلسا، ول قاراپايىم فونەتيزمدى ۇستانۋ بولىپ شىعادى. دىبىستاردى ايتىلۋى بويىنشا فو­نەمالار تاڭبالايدى. مىسالى، يت­مۇرىن ءسوزى – ءيىتمۇرۇن. بۇل جەردە بۋىن قۋالاۋ، ياعني داۋىسسىز/داۋىستى پرينتسيپىنە سۇيەنەدى.  سوندا تاراتىپ جازۋ الگوريتىمى بويىنشا قالاي ايتىلادى – سولاي جازىلادى. ورفوەپيالىق جازۋدى قۋالاساق، وندا ورفوگرافياعا ورىن جوق بولادى، ياعني ەملەنىڭ قاجەتى نە؟ وسى جايتقا بايلانىستى قازاق ءتىل ءبىلىمىنىڭ العاشقى تەورەتيكتەرىنىڭ ءبىرى ەلدوس وماروۆ بىلاي دەيدى: «قا­زاقشا جازۋدىڭ جولى دىبىس جۇيەسىنشە دەيمىز. بىراق تازا دىبىس جۇيەسىنشە بولىپ شىعاتىن ەملە ەشبىر تىلدە دە بولعان ەمەس. ونداي ەملەنىڭ بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. ءبىز ءوز ەلىمىزدى دىبىس جۇيەسىنشە دەگەندە، ونى باسقا تىلدەردىڭ ەملەسىمەن سالىس­تىرىپ، باسقا ەملەلەرگە قاراعاندا دىبىس جۇيەسىنىڭ جولىنا اناعۇرلىم جۋىق بولعان سوڭ، سونىمەن عانا دىبىس جۇيەسىنشە دەيمىز... ەملە دەگەننىڭ ءوزى جازۋدىڭ ەرەجەسى دەگەن ءسوز عوي. ەملە بولعان سوڭ-اق وندا ەرەجە بولماي قالمايدى. جازۋ تازا دىبىس جۇيەسىنشە بولسا، وندا ءىش ەرەجە دە بولماق ەمەس. ولاي بولعان كۇندە «ەملە» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزىنىڭ دە بولماۋى كەرەك. بىراق ءبىزدىڭ جازۋىمىز ءدال دىبىس جۇيەسىنشە بولماعانمەن، دىبىس جۇيەسىنە جۋىق بولعان سوڭ، ءبىزدىڭ ەرەجەلەرىمىز از بولۋ كەرەك»
(ە.ومار ۇلى، «ەملە ماسەلەسى». 1929 جىل).

بۇل جەردە دە «ويعا قونىمدى» تەڭگەرىمدى ۇستاۋ قاجەت دەگەن پىكىردەمىز. ولاي دەيتىنىمىز لاتىن ءالىپبيى ەنگەن ساتتەن رەسپۋبليكامىزداعى مىڭداعان، ميلليونداعان جەر-سۋ اتاۋلارى مەن قازاق اتى-جوندەرى، ەسىمدەرى كورپۋسى دا وسى تاراتىپ   جازۋعا تاۋەلدى بولاتىندىعىنان.

2021 جىلدان باستاپ پاسپورت، بارلىق تولقۇجاتتارىمىز لاتىن گرافيكاسىنا كوشكەلى وتىر، ولاي بولسا، جازىپ كورەلىك:

ماسەلەن، اقليما/اقلىيما-Aqlyıma، اقنيەت/اعنىيەت-Aǵniıet، ءاسي­ما/اسىيما-Ásiıma، قياس/قىياس-Qyıas، يمانعالي/ىيمانعالىي-Yımanǵaliı، يمانالى/ىءيمانالىي-Yımanáliı دەپ ايتىلىپ، جازىلادى. وندا ايتىلۋى بويىنشا جازۋ الگوريتىمىن ساقتاساق، ءمولدىر–مولدۇر، كۇمىس –كۇمۇس، كوشكىنباي – كوشكۇمباي، قونىسباي – قونۇسپاي بولىپ جازىلۋى ءتيىس. بۇل جاعدايدا ەرەجەنىڭ وزگە باپتارى بۇزىلادى.

جالپى لەكسيكا مەن جالقى ەسىمدەرگە قاتىستى پروفەسسور ن.ءۋا­لي­دىڭ كىتابىنان  مىنا ويىن كەل­تىرە كەتەيىك: «ال حالىقارالىق تەر­ميندەر مەن پرەتسەدەنتتى اتاۋ­لاردى دا قوسار-ىي/-ءىي،-ۇۋ/-ءۇۋ تۇرىندە دە جازىپ كوردىك: كريمينولوگيا (12 ءارىپ) – كرىيمىينولوگىيا ء(15ارىپ)، ۋنيۆەرسيتەتى (12 ءارىپ) - ۇۋنىيۆەرسىيتەتى (15 ءارىپ)، يۋري گاگارين ء(11ارىپ) – ىءيۇۋرىي گاگارىين (15 ءارىپ) ت.ب. حالىقارالىق تەرميندەر مەن پرەتسەدەنتى اتاۋلارعا كەلگەندە، وپپونەنتتەر تاراپىنان ء«بىز تەك ءتول سوزدەرىمىزدى عانا -ىي/ -ءىي، -ءۇۋ/ۇۋ دەپ جازامىز» دەگەندەي دە ءۋاج ايتىلدى. مۇنداي ۋاجگە دە توقتالۋ قيىن بولدى، ويتكەنى مىڭداعان جازارمانىمىز يمان/ىيمان، ۋاكىل/ۇۋاكىل، ءۋازيپا/ۇۋازىيپا، ءۋاجىپ/ۇۋاجىپ، ءۋاليحان/ۇۋالىيحان، يسا/ىيسا، يساتاي/ىيساتاي، يران/ىيران ت.ب. سوزدەر مەن اتاۋلاردى جازاردا ءتول مە، ءتول ەمەس پە دەپ «سۇرىپتاپ» وتىرماق پا؟ دارا نە قوسارمەن جازۋ ساناۋلى سوزدەردىڭ عانا ورفوگرافيالانۋى ەمەس، كۇللى ەملەمىزدىڭ ۇشتەن ەكىسىن قۇرايتىن اسا اۋقىمدى جۇيە. ونى وزگەرتۋ – وزگەرىس ەمەس، توڭكەرىس بولار ەدى» دەيدى  (ن.ءۋالي.گرافيكا. ورفوگرافيا. ورفوەپيا. -2018).

ونوماستيكالىق اتاۋلاردىڭ ورفوگرافياسى گرافيكالىق، قۇجاتتىق ناقتىلىقتى، تۇراقتالعان ستاندارتتى، بىرىزدىلىكتى تالاپ ەتەدى.

ءجۇز مىڭداعان جەر-سۋ اتاۋلارىمىز قالاي جازىلماق؟ مىسالدارمەن كورسەتەيىك: كوكيiرiمساي/كوكىيىرىم­ساي-Kókiıirimsaı، كوكقيا/كوكقىيا- Kókqyıa، كوكشيەلi/كوكشىيەلى-Kókshiıeli)، كۇيەرسۋىقوي/كۇيەر­سۇۋى­قوي-Kúıersuýyqoı، قۋتۇرعى سۋاي­رىعى/قۇۋتۇرعى سۇۋايىرىعى-Quýturǵy Suýaıyryǵy، ەلۋبايقۇدىق/ەلۇۋبايقۇدىق-Elúýbaıqudyq نەمەسە ەلىۋبايقۇدىق-Eliýbaıqudyq، يتمۇ­رىنقيا/ىيىتمۇرىنقىيا İıitmuryn­­qyıa، يىرسارىقايراق/ىيىر­سا­رى­قايراق-İıirsaryqaıraq)، قيسىققۇدىق/قىي­سىققۇدىق -Qyısyqqudyq، قيا­ساني­رەك/قىياسانىيرەك -قىياسانىيرەك ت.ب.

بايقاعانىمىزداي لاتىن گرافيكاسىندا تاراتىپ جازساق، ءسوز كەمىندە ءبىر-ەكى ارىپكە، كەيدە ءۇش ارىپكە دەيىن ۇزارىپ وتىرادى. بۇل جەردە ايت­پاعىمىز ماسەلە تىپتەن ءماتىن كولە­­مى كوبەيەدى دەگەن ۇنەمدىلىكتە دە ەمەس. جازۋ، وقۋ قيىنداي تۇسەدى.

ءسوزدى ايتىلىم بويىنشا تاراتىپ جازۋدى پراكتيكالىق ترانسكريپتسيا ايقىندايدى. ءسوزدىڭ تابيعي ايتىلىمىنا سايكەس فونەمدىك قۇرامىن ورفوەپيالىق انىقتاعىشتار رەتتەيدى. سوندىقتان ايتىلىم بويىنشا جازۋ ءپرينتسيپىن بۇكىل جازۋ جۇيەسىنە تاراتۋ ونى كۇردەلەندىرە، قيىنداتا تۇسەرى انىق.

ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق اتاۋلارى وقۋلىقتاردان وزگە، كارتوگرافيالىق ونىمدەردە، الۋان ءتۇرلى سوزدىك، ەنتسيك­لوپەديالاردا، ءارتۇرلى سالا قىزمەتىنە قاجەت انىقتاعىش-تىزىمدەردە، ونىڭ سىرتىندا وزگە مەملەكەت كارتالارىندا، انىقتاعىشتاردا كورىنىس تا­با­تىندىعىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. سون­داي-اق ەلىمىزدىڭ ىشكى اينالىمىندا سان ءتۇرلى رەسمي قۇجاتتاردا، ىسكەرلىك قاعازداردا، باق بەتتەرىندە قولدانىلاتىن بولادى.

«تاراتىپ جازىلعان» مىڭداعان اتاۋ­لار ساياسي، فيزيكالىق كارتالار­دىڭ بەتىن شامادان تىس گرافيكالىق تاڭبالاردىڭ كوپتىگى شيمايلاپ، شۇ­بالاڭقىلاندىرىپ جىبەرمەي مە دەگەن قاۋىپ بار.

وتكەن عاسىردىڭ باسىندا بەلگىلى ورىس لينگۆيسى د.ن.ۋشاكوۆتىڭ سوزى­مەن ايتساق، ء«تىل مەن جازۋ – مۇلدەم ەكى بولەك قۇبىلىس. جازۋ، قانداي بول­عاندا دا، تابيعي دىبىستاردى ناقتى تولىق دارەجەدە جەتكىزە المايدى. ونىڭ ماقساتى دا ول ەمەس، كۇندەلىكتى قولدانىستا ىڭعايلى بولۋى. ەملە – تىلگە كيگىزگەن كيىم سىندى، ول شاق كەلۋى، شاق كەلمەۋى دە مۇمكىن، ول تەك ءتىلدىڭ سىرتقى ءمانى، ول وزگەرگەننەن ءتىل وزگەرمەيدى».

سوندىقتان، ەملەمىز جازۋعا، وقۋعا، وقىتۋعا، جالپى مەڭگەرۋگە يكەمدى، قولايلى ءارى ىقشام بولعانى دۇرىس، ويتكەنى كەز كەلگەن ورفوگرافيانىڭ تۇپكى ماقساتى جازۋدى وڭتايلاندىرۋ. لاتىنعا كوشۋگە تارتىنشاقتاپ، جۇ­رەك­سىنگەن ءوز جۇرتىمىز بەن ءتىلىمىزدى ۇي­رەنگىسى كەلەتىن وزگە جۇرتتى جازۋىمىزدى كۇردەلەندىرىپ، قيىنداتىپ ۇركىتىپ الماۋ جاعىن ويلاستىرعان ابزال.

 

قىزدارحان رىسبەرگەن،

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور،
ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى ونوماستيكا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، تەرمينولوگيالىق جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

احاڭنىڭ ادالدىعى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

قارالى كەزەڭ كارتيناسى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار