ء«ار اتا-انا ءوز بالاسىنىڭ دەنى ساۋ جانە تابىستى بولعانىن كورگىسى كەلەدى, وعان مەكتەپ فورماسى مەن ارقاعا اساتىن سومكەنى دۇرىس تاڭداۋ سەبەپ بولادى. دۇرىس تاڭدالعان كيىم بالانىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن وتە ماڭىزدى, مەكتەپ فورماسىن ساتىپ العان كەزدە بۇل كيىمدە بالانىڭ 5-6 ساعات, ءتىپتى ودان دا كوپ ۋاقىت بولاتىنىن ەستە ساقتاۋ قاجەت. كيىمنىڭ ولشەمىن دۇرىس تاڭداۋ قاجەت جانە وتىرعان كەزدە, جۇرگەن كەزدە بالاعا ىڭعايلى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ كەرەك. كيىم بالانىڭ قوزعالۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەۋى ءتيىس, تىم تار بولماۋى كەرەك, ويتكەنى تار يۋبكا نەمەسە شالبار ءىشتىڭ اۋىرۋىنا الىپ كەلەدى, ال تار جەيدە مەن سارافان تىنىس الۋدى بۇزۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە مەكتەپ فورماسى بالانىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋى جانە قوزعالىس بەلسەندىلىگىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. بالا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا ۇزاق ۋاقىت بويى بولاتىندىقتان, بالا تەرىسىنىڭ دەم الۋى جانە اللەرگيالىق رەاكتسيالاردى تۋدىرماۋ ءۇشىن ەڭ جاقسى گيگيەنالىق قاسيەتتەرگە يە تابيعي تالشىقتاردان جاسالعان ء(جۇن, ماقتا, زىعىر, جىبەك) جانە ۆيسكوزا ماتالاردى تاڭداۋ ۇسىنىلادى», دەدى ج.بەكشين.
ماتانىڭ قۇرامى ماڭىزدى
باس دارىگەر باسا نازار اۋدارعان تاعى ءبىر ماسەلە كيىمنىڭ جوعارعى قاباتىنىڭ كەمىندە 35 %-ى تابيعي تالشىقتان نەمەسە ۆيسكوزادان تۇرۋى, استارى, ەكىنشى قابات رەتىندە 100 % تابيعي تالشىقتان نەمەسە ۆيسكوزادان تۇرۋى كەرەكتىگى.
«كويلەكتەر مەن جەيدەلەر كەمىندە 65% تابيعي تالشىقتان نەمەسە ۆيسكوزادان تۇرۋى ءتيىس. سونداي-اق مەكتەپ فورماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتەتىن اۋا وتكىزگىشتىك, ەلەكتروستاتيكالىق ءورىستىڭ كەرنەۋلىگى جانە بوياۋدىڭ تۇراقتىلىعى سياقتى ولشەمشارتتار بار. مىندەتتى تۇردە اۋىستىراتىن اياق كيىم الۋ كەرەك. ءتيىمدىسى – تابيعي بىلعارىدان جاسالعان بۇيىمدار. تابانى قوزعالىسقا كەدەرگى كەلتىرمەۋ ءۇشىن يكەمدى بولۋى ءتيىس, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن – ورتوپەديالىق تابان, جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن – بيىك ەمەس ورنىقتى وكشەسى (35 مم) بولۋى ءتيىس. ۇنەمى وكشەسىز اياق كيىمدى كيۋ مايتابانعا جانە ومىرتقا ارالىق جارىقتىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلەدى. سپورتتىق اياق كيىم قىسپاۋى جانە قاجاماۋى كەرەك, ىڭعايلى بولۋى جانە تىم اۋىر بولماۋى كەرەك جانە اياقتىڭ مولشەرىنە سايكەس بولۋى قاجەت. دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋعا ارنالعان اياق كيىمدى ماۋسىمعا, اۋا رايىنا جانە ساباق وتكىزىلەتىن ورىنعا بايلانىستى تاڭداۋ كەرەك – بۇل سپورتزال, كوشەدەگى الاڭ نەمەسە ساياباقتا جۇگىرۋ بولۋى مۇمكىن. اۋىستىراتىن اياق كيىم اياقتىڭ ولشەمىنە سايكەس بولۋى ءتيىس, ەش ۋاقىتتا اۋىستىراتىن اياق كيىم رەتىندە كروسسوۆكانى, چەشكيدى, كەدىنى پايدالانباڭىز», دەپ ەسكەرتتى جانداربەك مۇحتار ۇلى.
كيىمگە جانە اياق كيىمگە قويىلاتىن گيگيەنالىق تالاپتاردى ساقتاۋ جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءۇي-جايلارىندا بالا ءۇشىن قولايلى جاعدايدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ء«بىرىنشى سىنىپ نەمەسە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىسى ءۇشىن ارقاعا اساتىن سومكەنى (رانەتستى) تاڭداۋ – ءار اتا-انانى تولعاندىراتىن ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. كوپ ادامدى بالانىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرمەۋ ءۇشىن مەكتەپ سومكەسىن قالاي دۇرىس تاڭداۋ قاجەت دەگەن سۇراق قىزىقتىرادى. گيگيەنالىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, مەكتەپ سومكەسىنىڭ (رانەتس, ريۋكزاك) اۋىر سالماعى بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا تەرىس اسەر ەتەدى. ويتكەنى سومكەنى دۇرىس تاڭداۋ سكوليوز, وستەوحوندروز, جارىقتىڭ پايدا بولۋى جانە سول سياقتى بىرقاتار اۋرۋلاردىڭ نەگىزگى الدىن الۋ شارالارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
تاڭداۋ كەزىندە مىناداي ۇسىنىمداردى ساقتاۋعا كەڭەس بەرەمىز: قاتتى ورتوپەديالىق ارقاسى بار رانەتستى تاڭداۋ, باۋى جالپاق بولۋى كەرەك, تۇتقاسىنىڭ ۇزىندىعى رەتتەلۋى ءتيىس, بالا ونى تەك ەكى باۋىمەن, ارقاسىندا ۇستاۋى ءتيىس, بۇل رەتتە ونىڭ بەلى مەن موينىنا قىسىم تۇسپەۋى كەرەك, مەكتەپ سومكەسىنىڭ (رانەتس, ريۋكزاك) كولەمى مەن سالماعى بالانىڭ بويى مەن جاسىنا سايكەس بولۋى ءتيىس, مەكتەپ قۇرالدارىنسىز مەكتەپ سومكەسىنىڭ سالماعى 1 كيلودان اسپاۋى ءتيىس, بۇل رەتتە بالانىڭ جالپى سالماعىنىڭ ەڭ كوپ دەگەندە 10%-ىن قۇرايدى. مىسالى,1-3 سىنىپتار – 1,5-2 كگ, 4-5 سىنىپتار – 2-2,5 كگ, 6-7 سىنىپتار – 3-3,5 كگ, 8-11 (12) سىنىپتار – 4-4,5 كيلوعا دەيىن. سونىمەن بىرگە تاڭداۋ كەزىندە جارىق شاعىلىستىرعىش قۇرالدار سياقتى بولشەكتەرىنە نازار اۋدارۋ قاجەت, جۇرگىزۋشىلەر تاۋلىكتىڭ قاراڭعى ۋاقىتىندا نەمەسە ناشار جارىقتاندىرىلعان جەردە جولدان وتكەن كەزىندە بالاڭىزدى وڭاي بايقاي الادى» دەدى ول.
اۋىر ريۋكزاك اۋرۋعا شالدىقتىرادى
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى باستاۋىش سىنىپ بالالارىنىڭ اۋىر ريۋكزاكتى الىپ ءجۇرۋ ماسەلەسى تالقىلاعاننان كەيىن گيگيەنيستەردىڭ ۇسىنىمدارى بويىنشا سەنات دەپۋتاتتارى باقىتجان جۇماعۇلوۆ, ساۋلە ايتپاەۆا, ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆپەن بىرلەسىپ وقۋشىلاردىڭ وقۋلىقتارىن, اۋىسىمدىق اياق كيىمى مەن سپورتتىق قۇرالدارىن مەكتەپتە ساقتاۋعا ارنالعان جەكە شكافتارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا. بۇل شارالار مەكتەپ سومكەلەرىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. وسىلايشا اتالعان شارا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ تىرەك-قيمىل اپپاراتى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قاجەت. بۇگىندە رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىندە بالالاردىڭ اۋىسىمدىق اياق كيىمىن, سپورتتىق كيىمدەرىن, ياعني كۇندەلىكتى پايدالانبايتىن قۇرالدارىن قالدىرۋى ءۇشىن جاعداي جاسالعان. وقۋ پروتسەسىندە مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ ماڭىزى زور. وقۋلىقتارعا, ونىڭ ىشىندە پايدالانىلاتىن قاعازدىڭ ساپاسىنا, تۇپتەلۋىنە, باسپاسىنا, ءماتىننىڭ تەرىلۋىنە جانە تىكەلەي سالماعىنا قويىلاتىن سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 19 تامىزداعى №611 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن, وقۋ باسىلىمدارىنا قويىلاتىن گيگيەنالىق نورماتيۆتەرمەن رەگلامەنتتەلگەن.
سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما ناتيجەلەرى بويىنشا وقۋ باسىلىمدارىنىڭ سايكەستىگى نەمەسە سايكەس ەمەستىگى تۋرالى ساراپتامالىق قورىتىندى بەرىلەدى.
ء«بىر وقۋ باسىلىمىنىڭ سالماعى: 1-4 سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن 300 گرامنان, 5-6 سىنىپتار ءۇشىن 400 گرامنان, 7-9 سىنىپتار ءۇشىن 500 گرامنان جانە 10-12 سىنىپتار ءۇشىن 600 گرامنان اسپاۋى ءتيىس. بۇرىن سالماقتارى ارتىق وقۋلىقتار سانيتاريالىق نۇسقامامەن جانە كوميتەتتىڭ ۇسىنىمدارىمەن بىرنەشە بولىككە ءبولىندى. جىل سايىن وقۋشىلارعا وقۋلىقتار 1 قىركۇيەككە قاراي بەرىلەدى, سوندىقتان قۇرمەتتى اتا-انالار, سالماعى ارتىق كىتاپتار انىقتالعان جاعدايدا 74-18-64 تەلەفونى ارقىلى نەمەسە كوميتەتتىڭ سايتىنا حابارلاۋدى سۇرايمىز. سونداي-اق كەز كەلگەن ءونىم سياقتى وقۋلىقتار دا قولدان جاسالاتىنىن اتاپ ايتۋ قاجەت. ادەتتە, مۇنداي ءونىم قالانىڭ بازارلارىندا ساتىلادى, باعاسى ءوندىرۋشىنىڭ باعاسىنا قاراعاندا اناعۇرلىم ارزان. پايدالانىلعان قاعازدىڭ ساپاسى تومەن, ونىڭ ارىپتەرى بۇلدىراپ كورىنەدى, سونداي-اق وقۋلىقتىڭ سالماعى اۋىر بولادى. جەتكىلىكسىز كىتاپتاردى ارنايى دۇكەندەردەن ساتىپ الۋدى ۇسىنامىز», دەدى باس سانيتاريالىق دارىگەر.
سونىمەن بىرگە ج.بەكشين بالالاردىڭ دۇرىس دەمالۋى مەن دۇرىس تاماقتانۋىن وتباسى, مەكتەپ بولىپ قاتار قاداعالاۋ كەرەگىن العا تارتتى.
