ەسىرتكىنى ينتەرنەت ارقىلى ساتۋشىلار جازاسى كۇشەيتىلەدى
سوڭعى جىلدارى زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىن ەسىرتكى ازىرلەۋشىلەر مەن ساتۋشىلار ءوز مۇددەلەرىنە ساي پايدالانىپ, نەبىر زاڭسىز قيتۇرقى ارەكەتتەردى مەڭگەرىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. وعان قوسا, شەتەلدە تىركەلگەن مەسسەندجەرلەر, باقىلانبايتىن الەۋمەتتىك جەلىلەر, ءانونيمدى تولەم جۇيەلەرى تىيىم سالىنعان پرەپاراتتاردى ساتۋدىڭ جاڭا بايلانىسسىز ادىستەرىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى.
وسى تاسىلدەردىڭ جولىن كەسۋدە نە ىستەلدى؟ ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى ءنۇردىلدا ورازدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جىل سايىن ءتۇرلى ەسىرتكى زاتتارىن جارنامالايتىن نەمەسە ساتاتىن 4,5 مىڭنان استام سايت بۇعاتتالادى.
– ءىىم باستاماسىمەن باقىلاۋداعى ەسىرتكى زاتتارىنىڭ ءتىزىمىن بارىنشا قىسقا مەرزىمدە جاڭا پسيحوبەلسەندى زاتتارمەن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭناماعا تۇزەتۋلەر قابىلداندى. بۇل تىزىمدەر قازىر بارلىق بەلگىلى ەسىرتكىلەر مەن ولاردىڭ انالوگتارىن قامتيدى. سونىمەن قاتار ينتەرنەت-رەسۋرستار ارقىلى ەسىرتكىنى تاراتۋعا قاتىستى بىرقاتار زاڭنامالىق باستامالار قارالۋدا, – دەيدى ن.وراز.
تەك سوڭعى جىلدارى عانا ءىىم ەسىرتكىنى وتكىزگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ بويىنشا قىلمىستىق زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ازىرلەدى, قىلمىستىڭ قۇرامىن «ەلەكتروندىق اقپاراتتىق رەسۋرستاردا ەسىرتكى قۇرالدارى مەن پسيحوتروپتىق زاتتاردى وتكىزۋ, جىبەرۋ نەمەسە وتكىزۋ ماقساتىندا دايىنداۋ, ساتىپ الۋ, ساقتاۋ, تاسىمالداۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى ورنالاستىرۋ» دەگەن سارالاۋ بەلگىسىمەن تولىقتىرادى.
وسىنداي ارەكەتتىڭ قاۋپىن ەسكەرە وتىرىپ, ونى جاساعانى ءۇشىن 15 جىلدان 20 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ نەمەسە مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ, ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
– سونداي-اق ەسىرتكىنى ناسيحاتتاۋ نەمەسە جارنامالاۋ جولىمەن ەسىرتكى تۇتىنۋعا ماجبۇرلەۋگە قاتىستى جاۋاپكەرشىلىكتى ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. بۇل ارەكەت ءۇشىن بالامالى جازالارمەن قاتار 4 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلگەن. ەگەر بۇل قىلمىس ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ كومەگىمەن جاسالسا, كىنالى ادام 3 جىلدان 8 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلەدى, – دەيدى ءىىم ەسىرتكى قىلمىسىنا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باستىعى بەرىكحان نۇرعاليەۆ.
بۇل تۇزەتۋلەردى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋ كەزەكتى سەسسيانىڭ جۇمىسى باستالاتىن ۋاقىتقا جوسپارلانعان. اتالعان شارالار ەسىرتكى سايتتارىنىڭ ەلەكتروندى مەكەن-جايلارى بار گراففيتي-جازۋلاردى قالدىرۋ, ەسىرتكى سايتتارىن اكىمشىلەندىرۋ, سونداي-اق ەلەكتروندى رەسۋرستار ارقىلى ەسىرتكىلەردى وتكىزۋ سياقتى ارەكەتتەردى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ سالاسىنا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى, جاڭا سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەردى قولدانۋعا نەگىزىنەن جاسوسپىرىمدەر مەن وقۋشى جاستار تارتىلاتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اتا-انالارعا وزدەرىنىڭ بالالارى قارايتىن ينتەرنەت-رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى باقىلاۋدى ۇسىنادى.
جاساندى ەسىرتكىنىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جىل سايىن جاريالاناتىن بايانداماسىنىڭ جۋىردا تاراتىلعان بيىلعى ەسەبىندە اپيىن پرەپاراتتارىن تەرىس پايدالاناتىن ادامداردىڭ سانى بولجامدى دەرەكتەردەن ايتارلىقتاي اسىپ, 53 ملن ادامدى قۇرايتىنى جازىلعان. بۇل بۇرىن بولجانعاننان 53 پايىزعا ارتىق.
سونىمەن قاتار ەسىرتكى تۇتىنۋشىلار سانىنىڭ ءوسۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى رەتىندە باياندامادا وپيويدتاردى تۇتىنۋدىڭ ءوسۋى, سونداي-اق كاننابيستىڭ كەڭىنەن تاراۋى اتاپ كورسەتىلگەن.
«بۇرىنعىداي سينتەتيكالىق وپيويدتار ەلەۋلى قاۋىپ توندىرەدى, ولاردى پايدالانۋدان ءولىم-ءجىتىم ءوسىپ كەلەدى, فەنتانيل مەن سول تەكتەستەردىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ اۋقىمى كەڭەيۋدە», دەلىنگەن باياندامادا. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, ەسىرتكىنى پايدالانۋ ناتيجەسىندە 2017 جىلى 585 مىڭ ادام قايتىس بولدى, وسى ولىمدەردىڭ ۇشتەن ەكىسىنە وپيويدتار سەبەپشى بولعان. ال الەمدە ەڭ كوپ تارالعان ەسىرتكى – كاننابيس, ال ەڭ قاۋىپتىلەرىنىڭ باسىندا وپيويدتار-گەروين مەن وپيۋم بولىپ قالىپ وتىر.
الەمدەگى گەرويننىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ ەڭ ءىرى باعىتى بۇرىنعىداي بالقان باعىتى, ول بويىنشا ەسىرتكى اۋعانستاننان يرانعا, تۇركياعا, بالقان ەلدەرىنە كونتراباندالىق جولمەن تۇسەدى. باسقا باعىتتار بويىنشا گەروين اۋعانستاننان پاكىستان ارقىلى وڭتۇستىك ازياعا نەمەسە افريكاعا (وڭتۇستىك باعىت) نەمەسە ورتالىق ازيا ارقىلى رەسەي نارىقتارىنا (سولتۇستىك باعىت) شىعارىلادى. الايدا, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ مالىمەتىنشە, بۇل باعىتتاردىڭ ماڭىزدىلىعى تومەندەۋدە.
ماسەلەن, ەگەر 2008 جىلى سولتۇستىك باعىتى بويىندا ورنالاسقان ەلدەردە انىقتالعان مورفين مەن گەروين كولەمى 10 پايىزى بولسا, 2017 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 1 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بۇل سولتۇستىك باعىت بويىنداعى نارىقتاردا سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەرگە سۇرانىس قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار ايماقتىق ءىس-شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ دا بەلگىلى ءبىر ءرول اتقارىپ كەلەدى.
– باياندامادا ورتالىق ازيا ەلدەرى بۇۇ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن بۇۇ ەقب كەشەندى ەلدىك, وڭىرلىك جانە جاھاندىق باعدارلامالارى, سونداي-اق ورتالىق ازيا وڭىرلىك اقپاراتتىق ۇيلەستىرۋ ورتالىعى (قازاقستاندا, الماتى قالاسىندا ورنالاسقان) سياقتى پلاتفورمالار ارقىلى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي رەسۋرستار بولىنگەندىگى اتاپ كورسەتىلگەن, – دەيدى ءىىم وكىلى بەرىكحان نۇرعاليەۆ.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتىڭ وسىعان بايلانىستى جولداۋىندا مەملەكەتتەر ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋ, ادام قۇقىعىن ساقتاي وتىرىپ, ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەردى وڭالتۋدى جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ايتىلعان. بۇل رەتتە ناشاقورلىقپەن كۇرەستە وتباسى, مەكتەپ پەن قاۋىم شەشۋشى ءرول اتقارادى. اسىرەسە, ەسىرتكىنى تەرىس پايدالانۋ ۇزاق مەرزىمدى اۋىر زارداپتارعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن.
