كەلىسسوزدەر ساباسىنا ءتۇستى
قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇيلەستىرۋىمەن وتكەن حالىقارالىق ماڭىزدى شاراعا رەسەي دەلەگاتسياسىن رف پرەزيدەنتىنىڭ سيريا جونىندەگى ارنايى وكىلى الەكساندر لاۆرەنتەۆ, تۇركيا دەلەگاتسياسىن سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ورىنباسارى سەدات ونال, يران دەلەگاتسياسىن سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى جوعارى كومەكشىسى الي اسگار حادجي باستاپ كەلدى. ەڭ باستىسى, اتالعان كەزدەسۋگە سيرياداعى ەكى قاقتىعىسۋشى تاراپ – سيريانىڭ بۇۇ-داعى تۇراقتى وكىلى باشار ءال-دجاافاري باستاعان سار ۇكىمەتتىك دەلەگاتسياسى جانە احماد ءال-توۋما باستاعان قارۋلى وپپوزيتسيا وكىلدەرى تولىق قاتىسىپ, بەلسەندىلىك تانىتتى.
كەزدەسۋدىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى رەتىندە استانا فورماتىنداعى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر نەگىزىندە قابىلدانعان شەشىمگە سايكەس يراك پەن ليۆان دەلەگاتسيالارىنىڭ اتالعان پروتسەسكە بايقاۋشىلار رەتىندە قاتىسۋىن ايتۋعا بولادى.
بايقاۋشىلار قاتارىندا بۇرىنعىسىنشا بۇۇ مەن يوردانيانىڭ دا دەلەگاتسيالارى بولدى. 13 راۋندتىڭ ءبىرىنشى كۇنى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر قالپىمەن, «جابىق ەسىك» جاعدايىندا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى تەحنيكالىق كونسۋلتاتسيالاردان قۇرالدى. ونىڭ ىشىندە تۇتقىنداردى بوساتۋ, قازا تاپقانداردىڭ دەنەلەرىن تابىستاۋ جانە ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانداردى ىزدەستىرۋ ماسەلەلەرىنە تىكەلەي ارالاسۋ ماقساتىندا نۇر-سۇلتانعا بۇۇ بوسقىندار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى باسقارماسى جانە حالىقارالىق قىزىل كرەست كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى ارنايى كەلگەندىكتەن, بۇل جونىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ وتە تارتىستى وتكەنى دە اڭعارىلدى.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ازيا جانە افريكا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرجان مۇقاشتىڭ ايتۋىنشا, تاراپتار سيريانىڭ يدليب پروۆينتسياسىندا وق اتۋدى توقتاتۋعا باسا ماڭىز بەرگەن. سونىمەن قاتار سيريانىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن ءارى رەتتەيتىن كونستيتۋتسيالىق كوميتەت قۇرۋ ماسەلەسى دە وتكىر تالقىلانعان.
ال كەلىسسوزدەردىڭ ەكىنشى كۇنگى جالپى وتىرىسىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسيلەنكو: – 2017 جىلدان بەرى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان بۇل پروتسەسس سيريادا بەيبىتشىلىكتى ورناتۋ جولىندا وراسان زور جەتىستىككە جەتكەنى ءسوزسىز, – دەپ ءسوز باستادى.
نەگىزى استانا پروتسەسىنىڭ جەمىسىن كەلىسسوزدەرگە بەلسەنە قاتىسقان بارلىق تاراپتاردىڭ جوعارى باعالاپ وتىرعانى دا راس. ويتكەنى بۇعان دەيىنگى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە شيەلەنىستەردەن جانە وق اتۋدان بوساتىلعان ايماقتار قۇرىلىپ, گۋمانيتارلىق دالىزدەر اشىلعان بولاتىن. وسى ارقىلى سيريادان ۇدەرە كوشىپ, باس ساۋعالاعان بوسقىندارعا پانا تابىلدى. سونىمەن قاتار استانا پروتسەسى بوسقىنداردىڭ گۋمانيتارلىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە زور ىقپالىن تيگىزۋدە.
جالپى, جەنەۆا, ۆەنا مەن نۇر-سۇلتان جانە باسقا دا وڭىرلەردەگى كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار بۇعان دەيىن ءبىر ۇستەل باسىندا وتىرىپ, جاعا جىرتىسۋعا دەيىن بارسا, بۇل جولى ولاردىڭ بەيبىتشىل, ىمىراشىل ۇسىنىستارى ورتاق مۇددە جولىندا ۇيىسىپ جاتتى. الايدا بۇل جاعداي سيريادا مامىراجاي تىرشىلىك ورناپ, سوعىس ءورتى مۇلدەم توقتاتىلدى دەگەندى بىلدىرمەيدى.
13 تاراۋلى مالىمدەمە جاسالدى
كەلىسسوزگە قاتىسقان تاراپتاردىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىن جۋرناليستەر الدىندا قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسيلەنكو وقىپ بەردى. باس-اياعى 13 تاراۋدان تۇراتىن اۋقىمدى قۇجاتتا يران يسلام رەسپۋبليكاسى, رەسەي فەدەراتسياسى جانە تۇركيا رەسپۋبليكاسى استانا پروتسەسىنىڭ كەپىلگەر مەملەكەتتەرى رەتىندە الدىمەن بۇۇ جارعىسىنىڭ ماقساتتارى مەن پرينتسيپتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگەمەندىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, بىرلىگىن جانە اۋماقتىق تۇستاستىعىن ساقتاۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن بىلدىرگەن.
سونىمەن قاتار يدليب اۋماعىنداعى قالىپتاسقان جاعدايدى تالقىلاي كەلە, بۇعان دەيىنگى كەلىسىمدەرگە سايكەس, اتالعان اۋماقتاعى تىنىشتىقتى ساقتاۋعا كۇش سالاتىندارىن ايتا كەلە, «حەيات تاحرير اش-شام» تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, دايش, «دجابحات ان نۋسرا» جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قاۋىپتى دەپ تانىعان باسقا دا ۇيىمداردى تۇبەگەيلى جويۋعا ماڭىز بەرەتىندىكتەرىن مالىمدەدى.
كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيريانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىنداعى جاعدايدىڭ تۇراقتانىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەك ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن سىيلاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اساتىندىعىنا كەلىستى.
بىرلەسكەن مالىمدەمەدە كەپىلگەر مەملەكەتتەر استانا فورماتىندا قۇرىلعان سالالىق جۇمىس توبىنىڭ كۇشىمەن بۇعان دەيىن تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ قولىندا بولعان ادامداردى قۇتقارۋ بويىنشا 31 شىلدە كۇنى كەزەكتى وپەراتسيانىڭ ءساتتى وتكەنىن دە ريزاشىلىقپەن قابىلداعاندارىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى الداعى ۋاقىتتا دا جۇمىس توبىنىڭ ءىس-ارەكەتىن بەلسەندىرەك جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.
كەپىلگەر مەملەكەتتەر سيريا اۋماعىندا بارلىق سيريالىقتارعا كورسەتىلەتىن ەشقانداي تالاپقا, شارتقا نەگىزدەلمەگەن گۋمانيتارلىق كومەكتىڭ اياسىن كەڭەيتۋ بويىنشا ۋاعدالاسقان.
– سيرياداعى گۋمانيتارلىق جاعدايدى جاقسارتا ءتۇسۋ ماقساتىندا جانە ساياسي رەتتەۋ پروتسەسىندە حالىقارالىق قوعامداستىقتى, بۇۇ جانە ونىڭ گۋمانيتارلىق اگەنتتىكتەرىن سيرياعا كومەك كورسەتۋگە, ونىڭ ىشىندە بۇعان دەيىن دە قالپىنا كەلتىرىلگەن نەگىزگى ينفراقۇرىلىم نىساندارىن – سۋ جانە ەلەكتر ەنەرگياسى كوزدەرىن, مەكتەپتەردى, اۋرۋحانالاردى قالپىنا كەلتىرىپ, سونداي-اق گۋمانيتارلىق تۇرعىداعى مينادان تازالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ات سالىسۋعا شاقىرامىز, – دەدى بىرلەسكەن مالىمدەمە ءماتىنىن وقىعان قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ر.ۆاسيلەنكو.
مۇددەلى تاراپتار سيرياعا گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە بايلانىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋدىڭ بولاشاعىن دا تالقىعا سالعان.
سونىمەن قاتار ەلىنە ورالۋعا نيەتتى بوسقىنداردىڭ باس اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالىپ, قولداۋ كورسەتۋ بويىنشا دا ورتاق مامىلەگە كەلگەن.
تۇركيا, رەسەي جانە يران وكىلدەرىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسىنىڭ سوڭىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا استانا پروتسەسىنىڭ ون ءۇشىنشى كەزەڭىنىڭ تابىستى وتۋىنە بارىن سالعان قازاقستان تاراپىنا ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, استانا فورماتىنداعى كەلەسى حالىقارالىق وتىرىستى بيىلعى جىلدىڭ قازان ايىندا وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعانى ايتىلعان.
جوعارىدا ايتىلعانداي, سيرياداعى اتىستى توقتاتىپ, ەلدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋ ءالى دە ءبىرتالاي كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز. مۇنىڭ اۋجايى پلەنارلىق وتىرىستان كەيىنگى تاراپتار كەزەكتەسە وتكىزگەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بايقالدى. ءبىر ۇستەل باسىنا جيىلىپ, بىرقاتار ورتاق ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمگە قول قويىلعانىمەن, قارسىلاستاردىڭ ءاربىر سوزىنەن وشپەندىلىك ىزعارىنىڭ لەبى اڭقىپ تۇردى. ونىڭ ۇستىنە تاعدىرى تالان-تاراجعا تۇسكەن سيريانىڭ, سيريالىقتاردىڭ مۇددەسىنەن بۇرىن, قارسىلاستاردىڭ قولتىعىنا سۋ بۇرىككەن قولداۋشىلارىنىڭ ارمان-ماقساتتارى دا مەنمۇندالاپ تۇرعانداي اسەر قالدىردى. دەگەنمەن وسىمەن ون ءۇشىنشى كەزەڭى ارتتا قالعان استانا پروتسەسى بەيبىت حالىقتىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋعا, بوسىپ كەتكەن جۇرتتى قامقورلىققا الۋعا ۇلكەن ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. ءالى كۇنگە سوعىس اۋماعىندا ميلليونداعان جازىقسىز ادام حالىقارالىق تەكە-تىرەستەردىڭ قۇربانى بولىپ وتىر. حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ تەتىگىن ۇستاعاندار ءۇشىن قاراپايىم حالىقتىڭ تاعدىرى باس اۋىرتارلىق ماسەلە ەمەس. سيريا اۋماعىندا الەمنىڭ نەبىر مەملەكەتتەرىنىڭ قارۋ ۇستاعان سودىرلارى قان توگىپ, قىرعىن جارىلىس جاساپ, شام ءوڭىرىن قاساپحاناعا اينالدىردى.
ءدال وسىنداي جاعدايدا قازاقستاننىڭ سيريا اۋماعىنداعى ازاماتتارىن, ونىڭ ىشىندە بەيكۇنا بالالاردى قۇتقارۋعا باعىتتالعان گۋمانيتارلىق سيپاتتاعى «جۋسان» وپەراتسياسىن حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالاپ, قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ءتىپتى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ اقش-قا ساپارى بارىسىندا امەريكانىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەو «جۋسان» وپەراتسياسىنا ءمان بەرىپ, زەرتتەۋگە تۇراتىن ماسەلە دەپ باعالاعان. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىمدىقتارىنىڭ سالماقتى ەكەندىگىنەن حابار بەرەدى. ال استانا پروتسەسى دە وسىنداي جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ارقىلى ومىرشەڭدىگىن مويىنداتىپ كەلەدى.
