«ماڭگىلىك ەل» بولۋ – مەرەيلى مۇرات
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:47
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» بولۋ مۇراتىن كوتەرگەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى ەل ومىرىندەگى عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي ماڭىزى زور تاريحي قۇجات رەتىندە باعالانۋدا. ءوزىنىڭ جارقىن بولاشاعىن ويلاعان مەملەكەتتىڭ, ونى باسقارىپ وتىرعان ليدەردىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تابىستارمەن عانا شەكتەلمەي, ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداپ, الداعى كۇن مىندەتتەرىن سارالاۋى كەمەل ويدان تۋعان كەمەڭگەر شەشىم.
جۇما, 4 قاڭتار 2013 7:47
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» بولۋ مۇراتىن كوتەرگەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسى قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى ەل ومىرىندەگى عانا ەمەس, الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياسي ماڭىزى زور تاريحي قۇجات رەتىندە باعالانۋدا. ءوزىنىڭ جارقىن بولاشاعىن ويلاعان مەملەكەتتىڭ, ونى باسقارىپ وتىرعان ليدەردىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تابىستارمەن عانا شەكتەلمەي, ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن قابىلداپ, الداعى كۇن مىندەتتەرىن سارالاۋى كەمەل ويدان تۋعان كەمەڭگەر شەشىم.
1997 جىلى «قازاقستان – 2030» ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن حالىققا جاريالاۋ كەزىندە مەملەكەت باسشىسى: «ءوزىمىزدىڭ باسىم ماقساتتارىمىزدى دۇرىس ايقىنداپ, ءتيىستى ستراتەگيالارىمىزعا تاڭداۋ جاساپ, وسى جولمەن ءجۇرۋ ۇستىندە ەرىك-جىگەر مەن توزىمدىلىك تانىتا وتىرىپ, ءبىز ءوزىمىزدى بۇرالاڭ-بۇرىلىستى جولداردان, كۇش-قۋاتىمىزدى, ۋاقىتىمىز بەن رەسۋرستارىمىزدى ءجونسىز زايا كەتىرۋدەن ساقتاندىرامىز», – دەگەن بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى شىنىندا ايقىن ماقسات, كورەگەن باعدار-باعامنىڭ ناتيجەسىندە ۋاقىتتىڭ دا, كۇش-قۋاتتىڭ دا زايا كەتپەگەنىنە كوزىمىز جەتتى.
پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ءار جىلعى جولداۋلارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى ناتيجەسىندە ەلىمىز الەمدىك وركەنيەتتەگى ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن ايقىندادى. وسىدان ون بەس جىل بۇرىن قابىلدانعان «قازاقستان – 2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسى قازاقستاندى ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە دامىتۋ مەن وركەندەتۋدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى بولدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە حالقىمىزدى وركەنيەت شىڭىنا جەتكىزەر, ەل تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتەر بىرنەشە جاڭاشىل رەفورمالار جۇزەگە استى. ەلىمىزدىڭ قازىرگى كەزدە 120-دان استام ەلمەن ساياسي, ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋى, ەكونوميكامىزدىڭ تۇراقتى دامۋ جولىنا ءتۇسۋى – جۇرگىزىلگەن رەفورمالاردىڭ جارقىن جەمىسى, بەدەرلى بەلەسى.
تاريحتا تۇڭعىش رەت ءبىزدىڭ مەملەكەت حالىقارالىق دارەجەدە تانىلعان 14 مىڭ شاقىرىمدىق ناقتى شەكاراسىن بەلگىلەدى. الەمدەگى الپاۋىت مەملەكەتتەردى الاڭداتقان قارجىلىق داعدارىستان قينالماي ءوتىپ, قازاقستاندىق مودەل ءوز مۇمكىندىگىن دۇنيە جۇزىنە مويىنداتتى. ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى, اسىرەسە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە عاسىرعا تاتىرلىق بيىكتەردى باعىندىردى. «قازاقستان – 2030» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر تاريحي تۇرعىدان العاندا, اسا قىسقا مەرزىمدە شەشىمىن تاۋىپ, بەلگىلەنگەن مەجەگە قول جەتكىزدىك.
ءاربىر جولداۋىندا وتكەندى سارالاپ, بولاشاققا باعدار جاساي وتىرىپ, ۇكىمەت الدىنا جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيتىن ەلباسى الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتىن قويسا, 2012 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ رەيتينگىسى بويىنشا قازاقستان 51-ورىندى يەلەنىپ, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ بەستىگىنە ەندى.
پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى جولداۋى بۇدان دا بيىك, بۇدان دا اسقارالى مۇراتتارعا جەتەلەيتىندىگىنە, بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ ءوز بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرا تۇسەتىندىگىنە سەنىم مول. ارادا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتىڭ ءوتۋى قوعامنىڭ, حالىقتىڭ, ءتىپتى جەكە ادامنىڭ ومىرىندەگى وزگەرىستەردىڭ ءمانىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزدى سارالاي كورسەتۋى, كەشە قانداي ەدىك, بۇگىن قاندايمىز دەگەن حالىق كوكەيىندەگى سۇراقتىڭ جاۋابىن ناقتى مالىمەتتەرمەن بەرۋى – بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ كەمەل كەلەشەگىنىڭ كەپىلىنە اينالۋدا.
جولداۋدا: «2050 جىل – جاي بەينەلى داتا ەمەس. بۇل بۇگىندە الەمدىك قاۋىمداستىق باعدار ۇستاپ وتىرعان ناقتى مەرزىم. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا 2050 جىلعا دەيىنگى وركەنيەتتەر دامۋىنىڭ جاھاندىق بولجامى ازىرلەندى. 2050 جىلعا دەيىنگى بولجامدىق باياندامانى دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك ۇيىمى جاريالادى. قازىر ەلدەردىڭ دەنى وسىنداي ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالار ازىرلەپ, قابىلداۋدا. قىتاي ءوزى ءۇشىن ءدال وسىنداي ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ كوكجيەگىن ايقىنداپ الدى», – دەپ ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىنە توقتالا كەلە: «ون بەس جىل بۇرىن, 2030 ستراتەگياسى قابىلدانعاندا, ءبىزدىڭ جاڭا مەملەكەتىمىزدە دۇنيەگە كەلگەن قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا بۋىنى ەندى عانا مەكتەپكە بارۋعا دايارلانىپ جاتتى. بۇگىندە ولار ەڭبەك ەتۋدە نەمەسە جوعارى وقۋ ورىندارىن اياقتاۋدا. ەندى ەكى-ءۇش جىلدان سوڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەكىنشى بۋىنى دۇنيەگە كەلە باستايدى. سوندىقتان قازىردىڭ وزىندە ولارعا دۇرىس باعدار نۇسقاۋ تۋرالى ويلاعاننىڭ ماڭىزى زور», -دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل شىن مانىندە ەل بولاشاعىنا جاسالعان قامقورلىق ەكەندىگى انىق.
ءبىلىم مەن عىلىم – ەلىمىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعى. جولداۋدا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن عىلىم سالاسىن دامىتۋدىڭ جاڭا مىندەتتەرى العا قويىلىپ وتىر. «باسەكەگە قابىلەتتى دامىعان مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز ساۋاتتىلىعى جوعارى ەلگە اينالۋىمىز كەرەك», – دەپ تالاپ قويعان ەلباسى ساۋاتتىلىق ماسەلەسىنىڭ قازىرگى زاماندا الدەقايدا تەرەڭدەي, كۇردەلەنە تۇسكەندىگىن ايتا كەلە, ءبىلىم, عىلىم سالاسىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردى سارالاپ بەردى.
قاي مەملەكەت بولماسىن ونىڭ جان-جاقتى دامۋى زامان تالابىنا ساي ەڭبەك ەتىپ, قىزمەت اتقارا الاتىن مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلباسى ءححى عاسىر ماماندارىن دايارلاۋ ماسەلەسىنە, سونىڭ ىشىندە, ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ مەن تەحنيكالىق ماماندىقتار جۇيەسىن دامىتۋدى باستى باعىت ەتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. كاسىبي-تەحنيكالىق جانە جوعارى ءبىلىمدى مامانداردىڭ ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ماماندارعا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ارقىلى حالىقتى ەڭبەكپەن قامتۋ ماسەلەسىن شەشۋدى ۇسىندى. بۇل ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ماماندار دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن جاڭا مىندەتتەردى ايقىنداپ وتىر.
كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, زامان تالابىنا ساي ماماندار دايارلاۋدا تەوريا مەن تاجىريبەنى ۇشتاستىرۋدىڭ, بولاشاق مامانداردىڭ وندىرىسپەن بايلانىسىن نىعايتۋدىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. تەحنيكا مەن اقپاراتتىق تەحنولوگيا كۇن وتكەن سايىن جاڭارىپ وتىرعان قازىرگى كەزدە بولاشاق ماماننىڭ ءوز سالاسىن جەتىك مەڭگەرۋى وندىرىسپەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان بولاشاق مامان ءۇشىن ونداعى جاڭالىقتاردى تەز ارادا يگەرىپ وتىرۋ كۇندەلىكتى قاجىرلى جۇيەلى ەڭبەك ەتۋدى قاجەت ەتەدى. وسى رەتتە جولداۋدا ايتىلعان جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەكىنشى كۋرستان باستاپ كاسىپورىندارداعى مىندەتتى وندىرىستىك تاجىريبەنى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋدىڭ وزەكتىلىگى جوعارى ەكەندىگىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك.
ەلىمىزدى الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم ورتالىعىنا اينالدىرۋ تۋرالى بيىك ماقسات قويىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىسى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك قىزمەتىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىپ كەلەدى. الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا باعىت العان مەملەكەتىمىزدە عىلىمنىڭ دامۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. «جاڭا تەحنولوگيالىق تولقىن جالىنا جارماسىپ, تەڭدەسسىز يننوۆاتسيالار جاساۋ بارلىق ەلدىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. ءبىز وسىنى تۇسىنۋگە ءتيىسپىز. سوندىقتان ءبىز وتە شىنايى, بارىنشا پراگماتيكالىق ستراتەگيا قۇرعانىمىز ءجون. ءبىز شىعىنى كوپ ەمەس زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەرگە دەن قويۋعا ءتيىسپىز», – دەگەن ەلباسى ءسوزى ەڭ الدىمەن عالىمداردى ويلاندىرۋى ءتيىس.
جولداۋدا ايتىلعان كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى عىلىمي زەرتتەۋلەردى الەمدىك دەڭگەيگە شىعارۋ, سول ارقىلى جاھاندىق تەحنولوگيالىق توڭكەرىستىڭ بولشەگىنە اينالۋ, عىلىم مەن بيزنەستىڭ تولىققاندى كووپەراتسياسىن قالىپتاستىرۋ. وسى رەتتە قازىرگى قولدانىستاعى «عىلىم تۋرالى» زاڭ ەكونوميكانىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن عىلىمدى باسقارۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا تەتىكتەرىن ومىرگە ەنگىزىپ كەلەدى.
اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىرلىق مۇراتى – ەل تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پەرزەنتتىك, ازاماتتىق پارىزى. ول ءۇشىن ەڭ باستى قاجەتتىلىك ءوز ەلىمىز بەن تۋعان حالقىمىزعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, وتانشىلدىق, سىندى كيەلى قاسيەتىمىز ەكەنى انىق. وسى رەتتە ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنداعى جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم ماسەلەسىنىڭ الار ورنى ەرەكشە. «ءوز بويىمىزدا جانە بالالارىمىزدىڭ بويىندا جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋىمىز كەرەك. بۇل ەڭ الدىمەن ەلگە جانە ونىڭ يگىلىكتەرىنە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتادى.
بىراق, بۇگىندە قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىندە بۇل تۇسىنىكتىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. ءبىز بۇل ماسەلەگە پراگماتيكالىق تۇرعىدان قاراۋىمىز كەرەك. ەگەر مەملەكەت ءار ازاماتتىڭ ءومىر ساپاسىنا, قاۋىپسىزدىگىنە, تەڭ مۇمكىندىكتەرىنە جانە بولاشاعىنا كەپىلدىك بەرەتىن بولسا, ءبىز ەلىمىزدى سۇيەمىز, ونىمەن ماقتانامىز», – دەگەن ەلباسىمىزدىڭ سارابدال ويى پاتريوتتىق تاربيەگە دەگەن جاڭاشا ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن العا تارتادى. ەندەشە, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنە جاڭاشىل, تىڭ يدەيالار ەنگىزىپ جۇمىس جاساۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى. قازىرگى زامان تالابى تاۋەلسىز قازاق ەلىن الەمدىك قاۋىمداستىققا تانىتىپ, مويىنداتا الاتىن, ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى, ۇلتجاندى, وتانسۇيگىش, پاراساتى بيىك, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, جان-جاقتى دامىعان تۇلعالى ازامات تاربيەلەۋ. ءوز ۇلتى مەن وتانىنا, تۋعان جەرى مەن تۋعان حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جوعارى, جان-جۇرەگىنە يمان ۇيالاعان بىلىكتى مامان ەلىمىز ءۇشىن كەلەر كەلەشەكتىڭ كەپىلى.
جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, ەلباسىمىزدىڭ ءار جىلعى جولداۋى بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرىپ, ول سەنىم ومىرلىك ۇستانىمعا اينالىپ وتىر. ولاي بولسا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قالامىنان تۋعان ەڭبەكتەر مەن ءار جىلعى جولداۋى ءبىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنىڭ تاريحي شەجىرەسى عانا ەمەس, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاپقان, ومىرگە دەگەن سەنىمىن ارتتىرعان اسا قۇندى رۋحاني دۇنيەلەر. وسى تۇرعىدان كوز جىبەرەر بولساق, پرەزيدەنت ەڭبەكتەرىن وقۋ ورىندارىندا وقىتۋدىڭ تاربيەلىك ءمانى ەرەكشە.
ءوز وتانىن قالتقىسىز سۇيگەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىندا ءححى عاسىردى «قازاقستاننىڭ التىن عاسىرى» دەپ اتادى. ءبىز قازىردىڭ وزىندە سول جۇزجىلدىققا قاراي باتىل قادام باستىق. ەندەشە, «التىن عاسىرعا» اپارار جول – ەلباسى جولى.
قىلىشباي بيسەنوۆ,
قورقىتاتا اتىنداعى قىزىلوردا
مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
