2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەر جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسىنىڭ 5 پايىزىنا تەڭ قاراجاتتى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا اۋدارىپ وتىرۋعا مىندەتتەلدى. بۇل جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسىنا اسەر ەتپەيدى. ەسەسىنە وسى 5 پايىزدىق تولەم جۇمىسكەردىڭ زەينەتكە شىققان كەزىندە زەينەتاقىسىنا قوسىلماق. نەگىزى بۇل نورما 2015 جىلى «زەينەتاقىمەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا ەنگىزىلىپ قويعان بولاتىن.
جوعارى زەينەتاقىمەن قامتۋ ءۇشىن
بۇل جاڭالىقتىڭ ماقساتى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ءتيىستى ەڭبەك ءوتىلى بار ازاماتتاردى جوعارى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ. «وسىلايشا جۇمىسكەردىڭ جەكە ەڭبەك ەسەپشوتىنا اي سايىن جالاقىسىنىڭ 15 پايىزى ءتۇسىپ وتىرادى. 10 پايىزىن بۇرىنعىشا جۇمىسكەر ءوز جالاقىسىنان تولەسە, قالعان 5 پايىزىن جۇمىس بەرۋشى ء«وز قالتاسىنان» شىعارادى», دەپ تۇسىندىرەدى مينيسترلىك. ياعني, جاڭا زاڭناما بويىنشا جۇمىسكەردىڭ جالاقىسى ازايمايدى. قوسىمشا تولەمدى جۇمىس بەرۋشى تولەيدى. بۇل جاڭالىق جالدامالى جۇمىسكەرلەرمەن قاتار جەكە كاسىپكەرلەرگە دە قاتىستى. وسى ورايدا, ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ بۇل وزگەرىسكە قارسى ۋاجدەرىنىڭ ايتىلىپ جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. الايدا پرەزيدەنتتىڭ الدىمەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ كەرەك دەگەن تاپسىرماسىن باسشىلىققا العان ۇكىمەت زەينەتاقىنى كوتەرۋ ءۇشىن بيزنەسكە قوسىمشا سالماق ءتۇسىرىپ وتىرعانىن جاسىرمايدى.
كولەڭكەلى نارىقتىڭ كۇشەيۋ قاۋپى
كەي بيزنەس سۋبەكتىلەرى الگى 5 پايىزدىق تولەمدى اينالىپ ءوتىپ, كومپانيا بيۋدجەتىن ۇنەمدەۋ ءۇشىن كەيبىر قىزمەتكەرلەردى جۇمىسقا العاندا كەلىسىمشارتپەن راسىمدەۋى مۇمكىن. ويتكەنى زاڭ بويىنشا ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىندەر, ياعني شتاتتان تىس جۇمىسكەرلەرگە اتالعان 5 پايىزدىق تولەمدەر جاسالمايدى. وسى ورايدا جوعارىدا اتالعانداي «ۇنەمشىل» كومپانيالار سانى كوبەيىپ, كولەڭكەلى ەڭبەك نارىعى كۇشەيىپ كەتپەي مە دەگەن قاۋىپتىڭ بار ەكەنى راس. بۇل تۇرعىدا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اقمادي سارباسوۆ مۇنداي جاعدايدى ارنايى ەڭبەك ينسپەكتسياسى باقىلاۋدا ۇستايتىنىن, كولەڭكەلى ەڭبەك نارىعىمەن كۇرەسۋ جۇمىستارىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارىلىپ جاتقانىن العا تارتتى.
بۇدان بولەك, كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىنىڭ ءوزىن قينالىپ تولەپ وتىرعان كەي كاسىپورىنداردىڭ سالىقتان جالتارۋى جيىلەپ, بۇل ءوز كەزەگىندە كولەڭكەلى ەكونوميكانى كۇشەيتۋى مۇمكىن دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ جاتىر. ارينە مۇنداي كەزدە تۇراقتى سالىق تولەپ وتىرعان بەلسەندى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى ازايۋى مۇمكىن. تيىسىنشە, ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىنىڭ دا السىرەۋ قاۋپى بار.
جالپى, 5 پايىزدىق تولەمدى جۇمىس بەرۋشى شتاتتان تىس جۇمىسكەرلەرىنەن بولەك زەينەتاقى جاسىنداعى جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن دە تولەمەيدى. اسكەري جانە قارۋلى كۇشتەر قۇرىلىمى دا بۇل مىندەتتەن بوساتىلادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جۇمىس بەرۋشى ءوز جالاقىسىنان اۋدارىپ وتىرعان 10 پايىزدىق زەينەتاقى جارناسى جۇمىسكەردىڭ مەنشىگى سانالاتىن بولسا, جۇمىس بەرۋشىنىڭ 5 پايىزدىق تولەمى جۇمىسكەردىڭ مەنشىگى سانالمايدى, ياعني مۇراگەرلىككە قالدىرىلمايدى.
جالاقى ازايۋى مۇمكىن بە؟
قازىر جەكە بيزنەس قۇرىلىمىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەر, اسىرەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەستە ەڭبەك ەتىپ وتىرعان ازاماتتار «جالاقىمىز ازايىپ قالۋى مۇمكىن بە؟» دەپ الاڭداپ وتىرعانى انىق. ويتكەنى زاڭ بويىنشا الگى 5 پايىزدىق جارنا جۇمىسكەردىڭ ايلىعىنان ۇستالماعانىمەن, مەكەمە باسشىلىعى قوسىمشا شىعىننان قاشۋ ءۇشىن جۇمىسكەر جالاقىسىن سول 5 پايىزعا تومەندەتۋى مۇمكىن. بۇل تۇرعىدا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى بىلاي دەپ ەسكەرتەدى: «ەڭبەك كودەكسىنە ساي, ەڭبەك كەلىسىمشارتىنداعى كەز كەلگەن وزگەرىس ەكىجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە جاسالادى. ەگەر زاڭ بۇزىلسا, جۇمىسكەرلەر ەڭبەك كوميتەتىنە نەمەسە جۇمىس ورنى بويىنشا ەڭبەك ينسپەكتسياسىنا شاعىمدانا الادى». دەگەنمەن جۇمىس بەرۋشىلەرگە قاراعاندا جۇمىسشىلاردىڭ باسەكەسى جوعارى ءبىزدىڭ نارىقتا جۇمىسكەرلەردىڭ مەكەمە باسشىلىعىنىڭ ايتقانىنا كونە سالاتىن كەزدەرى از كەزدەسپەيتىنى بەلگىلى.
قالاي دەگەندە دە, قازىر ۇكىمەت ەكونوميكالىق دامۋدان گورى الەۋمەتتىك جاعدايدى كوتەرۋدى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىر. بۇل سوڭعى ءبىر جىلداعى وزگەرىستەردەن انىق بايقالادى. ەلباسى قازىرگى ۇكىمەت باسشىلىعىن تاعايىنداعان كەزدە مينيسترلەر كابينەتىنىڭ جاڭا قۇرامىنىڭ ءبىرىنشى مىندەتى الەۋمەتتىك ساياساتتى جاقسارتۋ ەكەنىن ايتقان. مەملەكەت باسشىسى توقاەۆ تا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى ەكەنىن اتاپ ايتقانى بەلگىلى.
