بانك ستاتيستيكاسىنا سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ ماۋسىم ايىنا دەيىنگى ارالىقتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە دەپوزيت اشقانداردىڭ 62%-ى ايەلدەر بولسا, ال 38%-ى ەر ادامدارعا تيەسىلى. بۇل كورسەتكىش بانكتەن دەپوزيت اشىپ, اقشا جيناي باستاۋ تۋرالى باستاما كوپ رەتتە ايەلدەرگە تيەسىلى ەكەنىن ايقىن دالەلدەيدى. ويتكەنى ءوز ءۇيى جوق ادامنىڭ ەشقاشان كۇيى بولمايتىنى بارشامىزعا ايان. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى كەزدە تابىستىڭ ازدىعى مەن الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ تومەندىگى تالاي وتباسىنى پاتەر جاعالاتىپ, بىرەۋدىڭ باسپاناسىن جالداۋعا ماجبۇرلەپ وتىرعانى بەلگىلى. وسى ماسەلەنى ەسكەرە وتىرىپ, بيىلدان باستاپ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى باسپاناعا مۇقتاج, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا تۇرعىن ءۇي الۋعا كەزەكتە تۇرعان كوپ بالالى, تولىق ەمەس وتباسىلار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلارعا 2% مولشەرلەمەمەن نەسيە بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ەڭ باستىسى, بۇل باعدارلاما ەلىمىزدىڭ وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتتى باسقارۋ جونىندەگى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىنا دەم بەرەدى.
وسى ارادا ەسكە سالا كەتكەن ءجون, كوپ بالالى وتباسىلاردى قولجەتىمدى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگى جايىندا مەملەكەت باسشىسى Nur Otan پارتياسىنىڭ XVIII سەزىندە ايتقان بولاتىن. اتالعان تاپسىرمانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا جاعدايى تومەن وتباسىلاردى باسپانامەن قامتۋعا باعىتتالعان جاڭا باعدارلامانى ازىرلەپ شىعاردى.
ەندى كەزەكتە تۇرعان كوپ بالالى جانداردى قۋانىشقا ءبولەيتىن باعدارلامانىڭ شارتتارىنا سايكەس, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ مەنشىك قۇقىعىندا تۇرعىن ءۇي تىركەلمەگەن ءتورت نەمەسە ودان دا كوپ بالاسى بار, سونداي-اق تولىق ەمەس جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار وسى باعدارلاما اياسىندا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, بولاشاق باسپانالارىنا قول جەتكىزە الادى.
ءوز كەزەگىندە ۇكىمەت تاراپىنان جىل سايىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا 50 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولىنبەك. جاڭا باعدارلاما شارتتارى بويىنشا, نۇر-سۇلتان, الماتى, اتىراۋ, اقتاۋ جانە شىمكەنت قالالارىندا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ ماكسيمالدى سوماسى 15 ميلليون تەڭگەگە دەيىن بولسا, ال قالعان وڭىرلەردە بۇل كورسەتكىش 10 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ باسقارما ءتورايىمى, جانە وتباسى مۇددەلەرىن قورعاۋ, ايەلدەردىڭ ەلدەگى ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە مادەني ومىرىنە قاتىسۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى ءلاززات ەركەنقىزىنىڭ ايتۋىنشا, تەك بيىلدىڭ وزىندە بانك 6 مىڭعا جۋىق وتباسىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدى باستى ماقساتتاردىڭ قاتارىنا قويىپ وتىر. ۇكىمەت جوسپارىنا, سونداي-اق ەلباسى بەرگەن تاپسىرماعا وراي, 7-8 جىل ىشىندە اتالعان باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا جىل سايىن وسى كولەمدە قاراجات ءبولۋ قاراستىرىلعان.
ال ەندى نەسىبەلى نەسيەگە قول جەتكىزۋدىڭ تارتىپتەرى تومەندەگىدەي. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان كەزەكتە تۇرعان ەڭ ارزان نەسيە الا الاتىندار ساناتىنا جاتاتىندارعا جىلدىق 2% مولشەرلەمەمەن 19 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەرىلەدى. باسپانانىڭ باستاپقى جارناسى – 10 %.
جالپى, وسى باعدارلاما ارقىلى كەزەكتە تۇرعان كوپ بالالى, تولىق ەمەس وتباسىلار مەن مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلاردىڭ ۋاقىتشا تۇراعىنان نە جالعا العان پاتەرىنەن ءوز باسپانالارىنا كوشۋىنە داڭعىل جول اشىلماق. ونىڭ ۇستىنە, ولار ەندى پاتەردى تەك جاڭا سالىنعان ۇيلەردەن عانا ەمەس, سونداي-اق قايتالاما نارىقتان دا تاڭداپ, ساتىپ الۋلارىنا بولادى. باعدارلاما تالابىنا ساي, كەزەكتە تۇرعان كوپ بالالى, تولىق ەمەس وتباسىلار مەن مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلار وزدەرىنىڭ تۇرعىلىقتى تىركەلگەن جەردە ورنالاسقان تۇرعىن ءۇيدى عانا ساتىپ الۋى مۇمكىن.
مۇددەلى وقىرماندارعا ءتۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن مىسال كەلتىرە كەتسەك, ەگەر وتباسى 8 ميلليون تەڭگەلىك پاتەر تاپسا, وندا باستاپقى 8 جىل ىشىندە ول اي سايىن 42 مىڭ تەڭگەدەن تولەيتىن بولادى. ال قالعان 11 جىل ىشىندە تۇرعىن ءۇي زاەمى بويىنشا 27 400 تەڭگەدەن تولەپ تۇرادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن ماڭىزدى جايت, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ادام باسىنا شاققانداعى كىرىسى 42 500 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. ماسەلەن, ەگەر وتباسى 4 ادامنان تۇرسا, وندا ولاردىڭ جالپى كىرىسى 212 500 تەڭگەدەن ارتىق بولماۋى كەرەك. ال ەگەر وتباسىنىڭ ايلىق تابىسى جوعارىدا كورسەتىلگەن ءمولشەردەن اسىپ كەتسە, وندا ول وسى باعدارلاماعا قاتىسا المايدى.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, وقىرماننان ءسۇيىنشى سۇراتقان مۇنداي ساۋاپتى باعدارلاما ەلىمىزدەگى وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتتى باسقارۋ ءجونىندەگى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانى جاساۋعا جول اشىپ بەرەرى ءسوزسىز.
الماتى
