قوعام • 16 شىلدە، 2019

وتباسى مۇشەلەرىن تۇگەل تانيتىن دارىگەر

266 رەت كورسەتىلدى

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ەۋروپالىق بيۋروسى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ءتيىمدى قىزمەت ەتۋ جولىندا تۇرعىندارعا العاشقى دارىگەرلىك-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن جۇمىستى وڭتايلاندىرۋ قازىرگىدەن جەمىستىرەك جاردەم ەتەر ەدى دەپ سانايدى. ويتكەنى الدىنا كەلگەن پاتسيەنتتى ارنايى مامان-دارىگەرگە قارالىپ كەلىڭىز دەپ جولداما بەرۋىمەن ۋچاسكەلىك تەراپەۆت كوبىنە ديسپەتچەرگە اينالىپ، وزىنە بەكىتىلگەن اۋماقتاعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنىڭ جايىنان بەيحابار قالىپ جاتادى. ال جالپى پراكتيكاداعى وتباسىلىق دارىگەرلىك جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى سول ول وتباسى مۇشەلەرىنىڭ بارلىعىن تانىپ، ولاردىڭ دەنساۋلىعىن قاداعالاپ، ءجىتى قاراپ وتىرادى.

ەلوردا جىلدان-جىلعا قاناتىن جايىپ، ءوسۋ قارقىنىن تولاستاتار ەمەس. جىل سايىن قانشا اۋرۋحانا، ەمحانا سالىنىپ جاتسا دا، قايدا بارساڭ دا كەزەك كۇتىپ وتىرعان حالىقتى كورەسىڭ. قالا حالقى سانىنىڭ ارتقانى سون­شا­لىق، قايدا كىرسەڭ دە، بالكىم ول دۇكەن، بازار، ويىن-ساۋىق ورنى، تەاتر مەن حا­لىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى بولار استانالىقتاردىڭ دەنى سول جەرگە جينال­عانداي اسەر الاسىڭ. كوڭىل كوتەرەتىن ورىنداردا حالىقتىڭ كوپتىگى جاقسى-اق، ال «باس اۋىرىپ، بالتىرى سىزداپ» قارالايىن دەگەن جان ءۇشىن كەزەك كۇتكەن ءار ءسات سوزىلعان سايىن جۇيكەگە سىر بەرىپ، ءسال نارسەگە «شىرت» ەتە قالادى.

ال سول دارىگەرلىك كەزەككە قوسشى، ۇركەر، ءوندىرىس ءتارىزدى قالا ىرگەسىندەگى مەكەن­دەردەن كەلىپ تۇرىپ كورىڭىزشى. ماسە­لەن، بايقوڭىر اۋدانىنا كىرەتىن ءوندىرىس تۇرعىن الابىنىڭ تۇرعىن­دارى­نىڭ سانى 45 مىڭنان اسسا، ەسىل اۋدانى­نا قاراستى ۇركەردە 20 مىڭنان استام، ال قوسشىدا 50 مىڭنان دا كوپ حالىق تۇرادى ەكەن. بۇل – ناقتى تىركەل­گەن­دەر، ال قانشاما حالىق ەسەپكە الىنباي دا جاتىر.

قوسشى تۇرعىندارى لەسنايا پوليانا اتالاتىن شاعىن اۋداننىڭ قۇر­قىلتايدىڭ ۇياسىنداي، دالىزىنە ەكى ادام قاتار وتسە سوقتىعىپ قالارلىقتاي ەم­حا­­ناسىنا اعىلاتىن. شاعىن اۋدان­عا ەسەپ­تەلىپ، شاعىنداپ سالىنعان ەمحانا­نىڭ ەسىگىنە دامىل بولماي، كەزەك كۇتىپ وتىراتىن ورنى دا، ءوزى دە قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىن كوزگە ەلەستەتىن. قانشاما جۇيكە جۇقارىپ، پاتسيەنتتەر ءبىر-بىرىمەن كەزەك ءۇشىن كەرىلدەسىپ تە قالاتىن.

«سالاۋاتتى استانا» جشس ديرەكتورى ءلايلا يشباەۆا «ءبىز ەلوردادا العاشقى بولىپ كەپىلدى مەديتسينالىق جاردەم اياسىندا العاشقى دارىگەرلىك-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن جەلىنى ىقشامداۋدى قولعا الدىق. 2012 جىلى الدىمەن ونى ۇركەر تۇرعىن الابىنداعى وتباسىلىق ەمحانانىڭ جۇمىسىنان باستادىق. جالپى پراكتيكادا ەمحاناعا كەلۋشى پاتسيەنتتەردىڭ 80 پايىزىنا قاجەتتى قىزمەت تۇرلەرى نەگىزىنەن ءبىرىن­شى كەزەكتە سالقىن تيۋ، تۇماۋ، ت.ب. اۋرۋ­لار­دىڭ العاشقى دياگنوزىن قويىپ، ەڭ­بەك­كە جارامسىزدىق پاراعىن بەرۋ، جۇكتى ايەلدەردى باقىلاۋ، يممۋنيزاتسيا، سكرينينگ جۇرگىزۋ، ديسپانسەرلىك ەسەپ­تەگى پاتسيەنتتەردى باقىلاۋ، قىزۋ كوتەرىل­گەندە دارىگەردى ۇيگە شاقىرۋ ءتارىزدى ءبىراز جۇمىستاردى قامتيدى. تەك 20 پايى­زىنا ارنايى زەرتتەۋدى قاجەت­سى­نە­تىن كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوس­تيكا­­لىق قىزمەت تۇرلەرى كورسەتىلەدى. سوندا ەمحانا ەسىگىن اشقان 10 ادامنىڭ 8-ءى ۋچاس­كەلىك تەراپەۆتىڭ الدىنان قاجەتتى كومەگىن الىپ، ال 2-ەۋى عانا ارنايى ما­مانعا جىبەرىلەدى دەگەن ءسوز. ال وسىنى ەسكەر­مەۋدىڭ سالدارىنان مامان ءدارى­گەرگە جازىلۋدىڭ ءوزى ۇزاققا سوزىلىپ، ءساتىن سالىپ جازىلدىڭ دەگەننىڭ وزىندە كىرە المايتىنداي ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرۋ پاتسيەنتتەردى قىنجىلتادى. جال­­پى پراكتيكاداعى ۋچاسكەلىك ءدارى­گەر قىزمەتى ماماندارعا دەگەن جەكە كونسۋل­تا­تسيالاردىڭ قاجەتتىگىن ازايتادى. الدىڭعى قاتارداعى، مەديتسي­نا­لىق كومەكتىڭ دەڭگەيى جوعارى دارە­جەدە ۇيىمداستىرىلعان ەلدەردىڭ ءتاجىري­بەسى­نەن مۇنداي جولدىڭ تيىمدىلىگىن كورىپ وتىرمىز»، دەيدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، مەديتسينا سالاسىنا تسيفرلاندىرۋدىڭ ەنۋىمەن بىرگە ەمحا­نالاردىڭ دا جاڭا تۇرپاتتاعى قىزمەت­كە كوشۋى ماڭىزدى. ماسەلەن، جاقىن­دا گەرمانيادا وتكەن جوعارى تەحنولوگيا­لاردىڭ كورمەسىندە فونەندوسكوپتىڭ قىزمەتىن اتقاراتىن، قان قىسىمى مەن قانت مولشەرىن ولشەپ، قۇرساقتاعى بالا­نىڭ جۇرەك سوعىسىن تىڭدايتىن گادجەت-تەلەفونداردىڭ جۇمىسى تانىستى­رىل­دى. بۇل اقپاراتتاردىڭ بارلىعى ۋچاس­كەلىك دارىگەرگە تىكەلەي ءتۇسىپ، ءتىپتى ەم­حاناعا كەلىپ تەكسەرىلۋدىڭ قاجەتتىگىن تۋدىر­مايدى. پاتسيەنتتەرگە كورسەتىلەتىن قىز­مەت­تەردىڭ 50-60 پايىزى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ۆيرتۋالدى الەم كومەگىمەن ءجۇرىپ، كەڭەستىڭ ءوزى ۆيرتۋالدى الىنادى.

بۇل ەندى كەلەشەك كۇننىڭ ەنشىسىندە بولسا، قازىرگى ۋاقىتتا ءموبيلدى جەلىلەر قىزمەتىن پايدالانۋ وتباسىلىق ەمحانالار جۇيەسىندە قولدانىلا باستاپتى. مىسالى وتباسىلىق ەمحانالاردا ارنايى ۋاتساپ جەلىسى ارقىلى «اياعى اۋىر ايەلدەر»، «ءبىر جاسقا دەيىنگى بالالارى بارلار»، «قان قىسىمى بارلار»، «قان­تتى ديابەتپەن اۋىراتىندار» چات­تارى جۇ­مىس ىستەيدى. كوپتەگەن ماسە­لە­لەر وسى چاتتىڭ كومەگى ارقىلى وزدىگىنەن شەشى­لىپ، قاجەتتى كەڭەستەر بەرىلىپ جاتىر دەيدى ماماندار.

راسىندا دا كوپتەگەن ەلدەردىڭ قالىپ­تاس­قان جۇيەسىندەگى دارىگەرلىك ءتاجى­ري­بەگە قاراعاندا، العاشقى جاسالاتىن كومەكتىڭ دەڭگەيى تومەن بولعان سايىن ءارى قارايعى پاتسيەنتتى ەمدەۋ قيىنعا، ءارى قىمباتقا ءتۇسىپ، جالپى دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن ازايتا تۇسەدى. سوعان قاراپ، الدىڭعى قاتارداعى مەم­لە­كەت­تەردىڭ جالپى پراكتيكاعا نەگىزدىل­گەن وتباسىلىق دارىگەر قىزمەتىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋىنىڭ سىرى اشىلا تۇسەتىن­دەي. مىسالى، رەسەي مەديتسيناسىندا ۋچاس­كەلىك دارىگەرگە قارالۋشىنىڭ 50 پا­يى­زىنا ارنايى ماماندانعان دارىگەر­لەرگە قارالۋعا جولداما بەرىلسە، شەتەل­دە پا­تسيەنتتەردىڭ 80 پايىزى امبۋلا­توريا­­لىق جاعدايدا وتباسىلىق دارىگەر باقى­لاۋىندا ەمدەلىپ شىعادى ەكەن. ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ دە كورسەتكىشى سولتۇستىك كور­شىمىزبەن شامالاس.

وتباسىلىق جالپى پراكتيكاداعى دارىگەر قىزمەتى كەڭەس تۇسىندا سولاي اتالماعانىمەن بارلىق كومەكتى ءبىر ءوزى اتقاراتىن اۋىلدىق دارىگەردىڭ جۇمى­سىن ەلەستەتكەندەي. جالعىز دارىگەر بالانى دا، ۇلكەندى دە قاراپ، قاجەتتىلىك تۋعاندا سىزداۋىق، شيقاندى ءتىلىپ تاستاپ، تاستاي قىلىپ بايلاپ، ايەل بوساندىرىپ، مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تاماعى مەن ءتىسىن ساناتسيالاپ، قاسىنداعى جالعىز مەيىرگەرىمەن ۆاكتسيناتسيالاۋدى دا اتقاراتىن.

نارىقتىق قاتىناستارداعى مەديتسينا زامانعا لايىقتالا وزگەرىپ، قاجەت­تىلىككە قاراي بەيىمدەلۋگە جەتەلەيدى. بىل­تىر، №10 ەمحانادان ءبولىنىپ «جاعالاۋ» وتباسىلىق ەمحاناسى بولىپ قۇرىل­عان ەمدەۋ مەكەمەسىندە بۇگىندە 20 مىڭ­عا جۋىق ەرەسەك، 8 مىڭنان استام با­لا­لار تىركەلگەن. وتباسىلىق اۋرۋ­حانا­نىڭ نەگىزگى مىندەتى تۇرعىندارعا نەعۇر­لىم جاقىن ورنالاسىپ، العاشقى مەديتسي­نالىق كومەك كورسەتۋ بولعانىمەن مۇندا تۇرعىندارعا قولايلىلىق ءۇشىن ۆاك­تسيناتسيا جۇرگىزەتىن كابينەت جاساق­تالىپ، فليۋروگرافيا، رەنتگەنگە تۇسىرەتىن مو­بيل­دى كولىكتى شارت بويىنشا جىلىنا 3-4 رەت شاقىرۋ جۇزەگە اسىرىلماق. سونداي-اق بيىل ايتماتوۆ كوشەسىندە امبۋلاتورلى حيرۋرگيا اشۋ كوزدەلىپ وتىر، وندا حيرۋرگ، وكۋليست، وتولارينگولوگ، گينەكولوگ، تراۆماتولوگ ماماندار حيرۋرگيالىق شاعىن وپەراتسيالاردى جاساماق.

بىلتىر قىرقۇيەكتە قوسشى كەنتىندە وتباسىلىق ەمحانا ەسىگىن ايقارا اشقان. ارنايى ەمحاناعا دەپ سالىنباسا دا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى، ىسكەر ايەل سارا ايكەنقىزى بيزنەسى ءۇشىن سالعان عيماراتىن حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى. بۇل قوسشىلىقتار ءۇشىن كادىمگىدەي كومەك بولدى. ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ، بالالار ماسساجى بولمەسى، كار­ديولوگ، نەۆروپاتولوگ، گينەكولوگ، حيرۋرگ، تراۆماتولوگ سىندى ماماندارى، وعان قوسا 6-7 ورىندىق كۇندىزگى ستا­تسيونارى بار ورتالىق اشىلعالى قوس­شى­لىقتاردىڭ كوڭىلدەرى جاي. «بۇرىن قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ لەسنايا پوليا­نانىڭ ەمحاناسىنا تىعىلاتىنبىز، ەندى ەڭسەسى بيىك، جاڭا عيماراتتا پەيىل­دەرى­مەن قىزمەت ىستەگىسى كەلەتىن وتباسى­لىق ءدارى­گەرلەرگە قارالامىز»، دەدى تۇر­عىندار. ەسەپتە تۇرعان­دارعا مەملەكەتتىك كەپىلدىك اياسىندا سا­تى­لاتىن پرەپاراتتاردى بەرەتىن ءدار­ى­حانا جانە بار، جەدەل جاردەم قىزمەتى جاساقتالعان وتباسىلىق ەمحاناعا كەلۋ­شى­لەردىڭ كوڭىلدەرى توق. «ساعات 8-دەن 12-گە دەيىن زەرتحاناعا كەلىپ اناليز تاپسىرامىز، بۇرىنعىداي قالاعا اقى­لى قىزمەتكە جۇگىنۋىمىز ازايدى. جانىڭ­دا دارىگەر تۇرسا، اقى تولەپ ءدارى­گەرگە بارىپ نەمىز بار. بۇل ءبىر ۇلكەن كومەك بول­دى»، – دەيدى تۇرعىندار. «ءوز كەنتى­مىز­دىڭ تۇرعىندارىنان باسقا تايتوبە، قىزىل­سۋات حالقى دا بىزگە قارالادى. جاڭا عيمارات دەگەنمەن ءبىزدىڭ قازىرگى وتىرعان ورنىمىز تيپتىك ەمحانا ەمەس. ازىرگە دەپۋتاتتىڭ مىرزالىعىنىڭ ارقا­سىندا ەلگە مەديتسينالىق قىزمەت كورسە­تۋ­دەمىز. وتباسىلىق ەمحانا جۇيەسىنىڭ ارتىقشىلىعى سول، ءبىز ءۇشىن ءبارى كوز الدىمىزدا. وتباسىندا اۋا ارقىلى تارالاتىن ۆيرۋستى ينفەكتسيامەن بالا اۋىردى ما، ارتىنان ۇلكەنى دە اۋىرادى، ۇلكەن ەمحانالاردا پەدياتر بالانى عانا قارايدى دا، ەرەسەكتەر نازاردان تىس قالادى. ال بىزدە ولاي ەمەس، العاشىندا وتباسىلىق جالپى پراك­تي­كاداعى دارىگەر دەگەنگە ماماندىعىم پەدياتر بولعاندىقتان ەرەسەكتەردى قالاي قاراي­مىن دەپ قارسى بولىپ ەدىم. سويتسەم، قاتەلەسكەن ەكەنمىن، جال­پى پراكتيكاداعى وتباسىلىق ءدارى­گەر جۇمىسى اۋلەت ءۇشىن الدەقايدا ءتيىم­دىرەك»، دەيدى «قوسشى» وتباسىلىق ەمحا­نا­نىڭ مەڭگەرۋشىسى باقىتكۇل بايەكەەۆا.

جالپى پراكتيكاداعى دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن قالا تۇرعىندارىنىڭ دا، مامانداردىڭ دا پىكىرىنە سۇيەنسەك، وتباسىلىق ەمحانالاردىڭ كەلەشەگى زور ءتارىزدى. قالا حالقى الىستان اربالاعانشا جاندارىنان تابىلاتىن، وتباسى مۇشە­لەرىن تەگىس تانىپ، جىپ-جىلى قارىم-قاتىناس ورناتقان وتباسىلىق دارىگەردى قولايلى كورەتىندەي.

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار