وسىدان 4-5 جىل بۇرىن قازاقستاندىق بوكس جانكۇيەرلەرى تەك گەننادي گولوۆكيننىڭ جەكپە-جەكتەرىن اسىعا كۇتىپ, بارلىعى تەلەديدارعا تەك GGG ءۇشىن تەلمىرەتىن. ال قازىرگى جاعداي باسقاشا. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار تالانتتى بوكسشىلارى مۇحيت اسىپ, كاسىپقوي بوكستىڭ ورداسى سانالاتىن اقش-تا وزدەرىنىڭ شىن مىقتى ەكەندىكتەرىن دالەلدەۋگە تىرىسىپ باعۋدا. سونىمەن قاتار بىرنەشە بوكسشىمىز بۇگىندە الەم چەمپيونى اتاعى بار بەلبەۋلەردى يەلەنبەسە دە, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدەگى, قۇرلىق ارالىق بەلبەۋلەردى الىپ ۇلگەردى. وسى ورايدا, قازاقستاندىق بوكس جانكۇيەرلەرىنە وتاندىق بوكسشىلاردىڭ ەنشىسىندە قانداي بەلبەۋ بار ەكەنىن ساراپتاپ كورەيىك.
الدىمەن كاسىپقوي بوكستا قانداي بەلبەۋلەر مەن تۇجىرىم بار ەكەنىنە توقتالىپ وتەيىك. كاسىپقوي بوكسشىلاردىڭ يەلەنگىسى كەلەتىن ەڭ نەگىزگى ءتورت تۇجىرىم مەن تيتۋل بار. ولار – WBC, WBA, IBF جانە WBO. بۇل قاتارعا امەريكالىق The Ring جۋرنالىنىڭ تيتۋلىن دا قوسۋعا بولادى. ۇعىنىقتى تىلمەن ايتار بولساق, جوعارىدا اتالعان ءتورت تيتۋل – كاسىپقوي بوكستىڭ وليمپتەي بيىك شىڭى. بۇل تورتتىك ءوز ىشىندە بىرنەشە ايماقتىق, ەكىنشى دەڭگەيلى تيتۋلدارعا بولىنەدى. The Ring-ءتىڭ اتاعى – الەم چەمپيوناتىنداي. وليمپيادادان ءبىر ساتى تومەن, بىراق دارەجەسى جوعارى. بۇل قاتارعا IBO مەن IBA-نىڭ تيتۋلدارىن قوسۋعا بولادى. ولاردىڭ دا جەرگىلىكتى بەلبەۋلەرى بار. جوعارىدا اتالعانداردان بولەك, تاعى بىرنەشە ۇيىم بوكس كەشتەرىن ۇيىمداستىرىپ تۇرادى. الايدا, ولاردىڭ اتاعى جوعارى ەمەس, بىزدەگى وبلىستىق تۋرنيردە جەڭىسكە جەتكەنمەن بىردەي.
كاسىپقوي بوكستاعى ءتورت بەلبەۋدىڭ ىشىندەگى ەڭ كونەسى بۇكىلالەمدىك بوكس ۇيىمى (WBA). 1921 جىلى اقش-تا ۇلتتىق بوكس ۇيىمى بولىپ قۇرىلىپ, 1962 جىلدان بۇگىنگە دەيىن قازىرگى اتىمەن اتالىپ كەلەدى. بۇل ۇيىمنىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى 17 بەلبەۋى بار. ۋاقىتشا الەم چەمپيونى اتاعىنان باستاپ, پان-ازيا, پان-افريكا, سولتۇستىك امەريكا, مۇحيت ايماعى, كاريب تەڭىزى جانە تاعى باسقا بىرنەشە ۇساق بەلبەۋلەرى بار.
WBC – ەڭ كوپ ەكىنشى دارەجەلى بەلبەۋلەرى بار ۇيىم. 1963 جىلى مەكسيكادا قۇرىلعان حالىقارالىق بوكس فەدەراتسياسىنىڭ بۇگىندە 28 بەلبەۋى بار ەكەن. حالىقارالىق چەمپيوندىقتان باستاپ, ايماقتىق, قۇرلىقتىق, جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى اتاعىنا دەيىن.
حالىقارالىق بوكس فەدەراتسياسى (IBF) 1983 جىلى اقش-تا نەگىزىن قالاعان. ەكىنشى دارەجەلى 12 بەلبەۋ تاراتاتىن بۇل ۇيىمدا حالىقارالىق چەمپيون, افريكا, باتىس ەۋروپا, شىعىس ەۋروپا, اۋستراليا, سولتۇستىك جانە لاتىن امەريكا, مۇحيت ايماعىنىڭ بىرقاتار بەلبەۋلەرىن ۇلەستىرەدى.
ءتورت بەلبەۋدىڭ ەڭ سوڭعىسى ءجانە ەڭ جاڭاسى WBO تۇجىرىمى. بۇكىلالەمدىك بوكس ۇيىمىنىڭ جۇمىسى 1988 جىلى پۋەرتو-ريكودا باستالدى. بۇل ۇيىم 1990 جىلى ەۋروپادا قولداۋ تاپسا, 2000 جىلدارى عانا اقش-تا ۇيىم رەتىندە تىركەلگەن. قازىرگى تاڭدا WBO تۇجىرىمى بويىنشا بوكسشىلارعا ەكىنشى دەڭگەيلى 15 بەلبەۋ ۇلەستىرەدى. ونىڭ اراسىندا سولتۇستىك امەريكا, لاتىن امەريكاسى, جاستار اراسىندا الەم چەمپيونى, ازيا جانە تىنىق مۇحيت ايماعى, قىتاي ايماعى جانە تاعى باسقا بىرقاتار بەلبەۋلەرى بار.
ال ەندى بەلبەۋ يەلەنىپ, ەل مەرەيىن اسىرىپ جۇرگەن كاسىپقوي بوكسشىلارىمىزدىڭ قانداي بەلبەۋ العانىن انىقتاپ كورەيىك. ءسوز باسىندا 67 بوكسشىمىز تۇراقتى جەكپە-جەكتەر وتكىزىپ جۇرگەنىن ايتتىق قوي. سولاردىڭ ىشىندە 15 بوكسشى عانا ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ تيتۋلدارىن يەلەنگەن ەكەن. ءبىر قىزىعى, قازىرگى تاڭدا ەشقانداي بوكسشىدا جوعارىدا ايتىلعان ءتورت ۇيىمنىڭ نەگىزگى بىردە-ءبىر بەلبەۋى جوق. بارلىعى ەكىنشى دەڭگەيلى بەلبەۋلەر. بىلايشا ايتقاندا, وبلىستىق جانە اۋداندىق تيتۋلدارعا يە.
WBA, IBF جانە IBA تۇجىرىمى بويىنشا الەمنىڭ ەكس-چەمپيونى بەيبىت شۇمەنوۆ ەكى جىلدىق ۇزىلىستەن سوڭ بىلتىر ۇلكەن بوكسقا قايتا ورالىپ, WBA ۇيىمى بويىنشا الەم چەمپيونى اتاعىنا ۇمىتكەر بوكسشى اتانعان-دى. بىراق ارادان از ۋاقىت وتكەن WBA بۇل اتاقتى وتانداسىمىزدان الىپ قويدى. سونىمەن بوكسشىلارىمىزدىڭ بەلبەۋلەرىن جەكە-جەكە تالداپ وتسەك.
WBA International بەلبەۋى – بۇل بەلبەۋ حالىقارالىق دەڭگەيدە بولعانىمەن بوكسشىنى الەم چەمپيونى اتاعىنا ۇمىتكەر ەتە المايدى. تەك رەيتينگتە جوعارىلاۋعا جانە وسى ۇيىمنىڭ كەلەسى ءبىر بەلبەۋى ءۇشىن جۇدىرىقتاسۋعا جول اشادى. WBA ۇيىمنىڭ بۇل بەلبەۋى قازاقستاندىق بوكسشىلار ايدوس ەربوسىن ۇلى مەن نۇرسۇلتان جاڭاباەۆتا بار.
WBC Continental Americas بەلبەۋى – تەك امەريكا قۇرلىعى بويىنشا عانا اتاعى بار ەكىنشى دەڭگەيلى بەلبەۋ. ياعني, بۇل بەلبەۋدى يەلەنگەن بوكسشى امەريكانىڭ چەمپيونى دەگەن اتاققا يە بولادى. جالپاق تىلمەن ايتقاندا, ءبىر ەلدىڭ ىشكى چەمپيونى سياقتى. قازىرگى تاڭدا مۇنداي بەلبەۋ ءبىرىنشى جارتىلاي ورتا سالماقتاعى (63,5 كگ) باتىر جۇكەمباەۆ پەن ورتا سالماقتاعى (72,5 كگ) جانىبەك ءالىمحان ۇلىندا بار. سونداي-اق جۇكەمباەۆ IBO ۇيىمىنىڭ قۇرلىقتىق بەلبەۋىنە يە بولسا, جارتىلاي اۋىر سالماقتاعى ءالي احمەدوۆ پەن ەكىنشى جەڭىل سالماقتاعى يسكاندەر حارسان WBC تۇجىرىمىنىڭ جاستار اراسىنداعى حالىقارالىق بەلبەۋىن يەلەندى.
NABF Junior – سولتۇستىك امەريكا بوكس ۇيىمىنىڭ جاستار اراسىنداعى چەمپيوندىق بەلبەۋى سانالادى. مۇنداي بەلبەۋ ورتا سالماقتاعى قانداسىمىز مەيىرىم نۇرسۇلتانوۆتا, جارتىلاي اۋىر سالماقتاعى ءالي احمەدوۆ جانە ءبىرىنشى اۋىر سالماقتاعى ءالي بالوەۆتە بار.
WBC YOUTH – اتالعان ۇيىمنىڭ جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن بەرىلەدى. بۇل بەلبەۋدى كەز كەلگەن بوكسشى ەمەس, تەك 23 جاس 11 ايعا تولماعان جاس بوكسشىلار عانا يەلەنە الادى. ءبىرىنشى ورتا سالماق دارەجەسى بويىنشا جۇدىرىقتاساتىن 21 جاستاعى وتانداسىمىز سادريددين احمەدوۆ بۇل بەلبەۋدى وسى جىلدىڭ 27 قاڭتارىندا جەڭىپ العان بولاتىن.
WBC Asian Boxing Council – WBC-ءدىڭ ازيا ايماعىنا بەرىلەتىن ورتاڭقول بەلبەۋىن سادريددين احمەدوۆ وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا الماتىدا وتكەن بوكس كەشىندە ولجالادى. سونىمەن قاتار ءدال مۇنداي بەلبەۋ ورتا سالماقتاعى ايدوس ەربوسىن ۇلى مەن نۇرسۇلتان جاڭاباەۆتا جانە جارتىلاي ورتا سالماقتاعى بوبىرجان مومىنوۆتا بار.
NABA USA – سولتۇستىك امەريكا قۇرلىعىنىڭ چەمپيوندىق بەلبەۋى سانالادى. قازىرگى تاڭدا بۇل بەلبەۋ جارتىلاي جەڭىل سالماقتاعى مۇسا تۇرسىنعاليەۆتىڭ ەنشىسىندە عانا بار.
WBO Inter-Continental – WBO تۇجىرىمىنىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بەلبەۋى سانالادى. بۇل بەلبەۋدى كۇنى كەشە عانا ەكى جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن شارشى الاڭعا ورالعان قانات يسلام جەڭىپ الدى. سونداي-اق ءدال وسى بەلبەۋ ءۇشىن بۇگىن تاعى ءبىر قازاقستاندىق بوكسشى جانقوش تۇراروۆ جەكپە-جەك وتكىزەدى.
WBC International – بۇل بەلبەۋدىڭ دە حالىقارالىق دارەجەسى بولعانىمەن چەمپيوندىق بەلبەۋگە شىعۋعا كەپىلدىك بەرە المايدى. قانشا دەگەنمەن ەكىنشى دەڭگەيلى بەلبەۋ. تەك بوكسشىنىڭ رەيتينگتە جوعارىلاۋىنا اسەر ەتەدى. ۆيكتور كوتوچيگوۆ وسى بەلبەۋدى جەڭىپ الۋ ءۇشىن بۇگىن شارشى الاڭعا شىعادى.
NBA – كاسىپقوي بوكستاعى ەڭ ءبىرىنشى ۇيىمداردىڭ ءبىرى سانالعانمەن قازىرگى تاڭدا WBA-نىڭ ەڭ تومەنگى بەلبەۋلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى. NBA ەڭ اۋەلى 1921 جىلى اقش-تا ۇلتتىق بوكس اسسوتسياتسياسى بولىپ اشىلعان. كەيىن 1962 جىلى بۇكىلالەمدىك بوكس اسسوتسياتسياسى (WBA) بولىپ وزگەرتىلگەن. بۇل بەلبەۋدى كۇنى كەشە ماديار اشكەەۆ پەن ابىلايحان قۇسايىنوۆ ەنشىلەدى.
قازاقستاندىق كاسىپقوي بوكس تاريحىندا ەڭ ۇلكەن تيتۋلداردى يەلەنگەن ءتورت-اق بوكسشى بار. ولار ۆاسيلي جيروۆ, گەننادي گولوۆكين, بەيبىت شۇمەنوۆ جانە جانات جاقيانوۆ. جيروۆ ءوز ۋاقىتىندا WBC جانە IBF تۇجىرىمى بويىنشا, گولوۆكين WBA, WBC, IBF, IBO جانە The Ring جۋرنالىنىڭ, جاقيانوۆ WBA Super جانە IBO ۇيىمىنىڭ الەم چەمپيونى اتاعىن يەلەنگەن-ءدى. قازىر بۇل بوكسشىلاردا ەشقانداي بەلبەۋ جوق. جيروۆ پەن جاقيانوۆ قولعابىن شەگەگە ىلسە, گولوۆكين مەن شۇمەنوۆ ءالى جۇدىرىقتاسىپ ءجۇر.
وزدەرىڭىز باعامداعانداي, ءدال قازىر كاسىپقوي بوكستا الەم چەمپيونى دارەجەسىندە ەشقانداي بوكسشىمىز جوق. دەسە دە, بەلبەۋ يەلەنگەننىڭ ءوزى بوكسشىنىڭ بولاشاعىنا, پروموۋتەرىنىڭ كاسىپقوي بوكستا ىقپالى بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋگە بولادى. ءارينە, سالىستىرمالى تۇردە العاندا اراسىندا اۋداندىق دەڭگەيدەگى بەلبەۋلەر دە بار, بىراق چەمپيوندىق بەلبەۋگە باسپالداق بولاتىن تيتۋلدى يەلەنىپ جۇرگەنىنىڭ ءوزى قۋانتادى. كارەراسىن ەندى باستاعان بوكسشىلار ءۇشىن قازىرگى بەلبەۋلەرى الەم چەمپيونى اتاعى ءۇشىن ىنتالاندىرا تۇسەتىنى انىق.
