توتە جولدىڭ تيىمدىلىگى مول
بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:01
«زىريان-مايقاپشاعاي» تەمىر جولى مەن «قىزىل تۋ» اۆتوكولىك كوپىرى قۇرىلىسىن باستايتىن ۋاقىت جەتتى
مىنە, وسى ساۋال كەندى التاي تۇرعىندارىن ۇزاق ۋاقىت بويى تولعاندىرىپ كەلەدى. ءوڭىردىڭ وڭتۇستىك ءتورت اۋدانىندا تەمىر جول قاتىناسى جوق. ءتىپتى كەشەگى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە ولكەنىڭ تابيعاتى تامىلجىعان كاتون-قاراعاي, زايسانعا پايدالى دا كىرىسى مول شويىن جولدى تارتۋ جونىندە ۇسىنىس تۇسكەنىمەن, پايداسى جوق دەگەن جەلەۋمەن كەيىنگە ىسىرىلا بەرگەن. ەندى شە؟ ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدە ءتۋريزمدى قولداۋعا بارلىق جاعداي جاسالىپ كەلەدى. كاتون-قاراعايدا بۇل كۇندەرى پانتىمەن ەمدەيدىن ونعا تارتا شيپاجايلار جۇمىس ىستەپ تۇر.
بەيسەنبى, 14 اقپان 2013 7:01
«زىريان-مايقاپشاعاي» تەمىر جولى مەن «قىزىل تۋ» اۆتوكولىك كوپىرى قۇرىلىسىن باستايتىن ۋاقىت جەتتى
مىنە, وسى ساۋال كەندى التاي تۇرعىندارىن ۇزاق ۋاقىت بويى تولعاندىرىپ كەلەدى. ءوڭىردىڭ وڭتۇستىك ءتورت اۋدانىندا تەمىر جول قاتىناسى جوق. ءتىپتى كەشەگى كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە ولكەنىڭ تابيعاتى تامىلجىعان كاتون-قاراعاي, زايسانعا پايدالى دا كىرىسى مول شويىن جولدى تارتۋ جونىندە ۇسىنىس تۇسكەنىمەن, پايداسى جوق دەگەن جەلەۋمەن كەيىنگە ىسىرىلا بەرگەن. ەندى شە؟ ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن ەلىمىزدە ءتۋريزمدى قولداۋعا بارلىق جاعداي جاسالىپ كەلەدى. كاتون-قاراعايدا بۇل كۇندەرى پانتىمەن ەمدەيدىن ونعا تارتا شيپاجايلار جۇمىس ىستەپ تۇر. جانعا سايا, جان-جاعىن بيىك تاۋلار مەن وزەندەر قورشاعان اتاقتى راحمان قاينارىنا ءبىر شومىلۋدىڭ ءوزى ارمان. ونىڭ ەمدىك قاسيەتى جايلى تالاي اڭىز بار. ال زايساننان كومىر مەن مۇنايدىڭ, گازدىڭ مول قورى تابىلدى. قازىر اۋداننىڭ 24 ەلدى مەكەنىنە گاز قۇبىرى جۇرگىزىلىپ جاتىر. «ەلىم-اي» دەگەن كومپانيا مۇناي يگەرۋدى باستاپ كەتتى. دەمەك, «زىريان-مايقاپشاعاي» تەمىر جولى ارقىلى كاتون-قاراعاي مەن زايسانعا توپ ەتە ءتۇسۋ ءمۇمكىندىگى تۋماق. مايقاپشاعاي كەدەنى زايساننان 60 شاقىرىم, ارعى جاعىندا كورشى قىتايعا قازاقستاننىڭ تاۋارلارىن اپارۋعا, ءتىپتى وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىنە بارىس-كەلىستى جاقسارتۋعا بولادى. اتالمىش تەمىر جولدىڭ سالىنۋىنا رەسەي دە قىزىعۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. قازاقستان ارقىلى كورشىلەر دە ساۋدا-ساتتىقتى قىزدىراتىنى ءسوزسىز, ال ولاردان بىزگە تۇسەتىن قارجى دا قوماقتى بولماق.
جاقىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ۇكىمەت باسشىسى سەرىك احمەتوۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن كەزدە كورمە زالىنداعى اتالمىش ەكى قۇرىلىستىڭ كارتاسىمەن تانىستى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ مىنا جايلاردى كەلگەن قوناقتاردىڭ قاپەرىنە سالدى.
– بۇل ماڭىزدى ماسەلە. وبلىستاعى ءتورت اۋداننىڭ جانە رەسەي مەن قىتايدىڭ ەكونوميكاسى وسىعان بايلانىستى دەسەك, قاتەلەسپەس ەدىك. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مەن «قازاقستان تەمىر جولى» اق تاراپىنان دا قولداۋ بولماق. ءتيىستى مەكەمەلەرگە اتالمىش جوبا بويىنشا بىزبەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە تاپسىرما بەرۋىڭىزدى سۇرايمىز, – دەگەن ەدى ءوڭىر باسشىسى وبلىس اكتيۆىمەن كەزدەسۋىندە.
«زىريان-مايقاپشاعاي» شويىن جولىنىڭ قاشىقتىعى – 480 شاقىرىم. وعان 180 ميلليارد تەڭگە قاجەت. ءوڭىر باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل جوباعا بيۋدجەتتەن كەرەمەت ۇلكەن قاراجات قاجەت ەمەس سىڭايلى. قازىرگى كەزدە تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە وبلىستىق قازىنا ەسەبىنەن جاسالىپ جاتىر, ال «عاسىر قۇرىلىسىن» ينۆەستورلار قارجىلاندىرامىز دەپ قۇلشىنىپ وتىر.
بىراق, وسى جەردە مىنا ءبىر ماسەلەنى ەستە ساقتاۋ كەرەك. وسىدان جەتى-سەگىز جىل بۇرىن «وسكەمەن-شار» تەمىر جولىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ول كونتسەسسيالىق نەگىزدە سالىندى. بۇل جول الماتى مەن استاناعا دەيىن ۋاقىتتى 8-10 ساعاتقا قىسقارتۋى ءتيىس بولاتىن. ءۇش جىلدان استى جولاۋشىلار الماتىعا 23 ساعاتتا باراتىن بولدى. بۇرىن رەسەي ارقىلى 34 ساعات جۇرەتىنبىز. ەڭ وكىنىشتىسى, «دوسجان تەمىر جولى» كومپانياسى جىبەرگەن كەمشىلىكتەر سالدارىنان استاناعا توتە جەتۋ ءالى كۇنگە شەشىلمەي كەلەدى. «قتج» «وسكەمەن-شار» ارقىلى استاناعا جەتكىزەتىن جولدى قابىلداۋعا اسىعار ەمەس. سەبەبى بەلگىلى, شويىن جولدى سالۋ كەزىندە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر ورىن العان. ەندى زاردابىن جولاۋشىلار تارتىپ كەلەدى. بۇعان كىم جاۋاپ بەرەر ەكەن؟
ماڭىزدى قۇرىلىستىڭ ءبىرى – شالعايداعى مارقاكول مەن كۇرشىمگە بارار جولداعى «قىزىل تۋ» وتكەلى ارقىلى سالىناتىن كوپىر. قازىرگى كەزدە اتالمىش اۋداندارعا جولاۋشىلار مەن جۇك پاروم ارقىلى وتەدى. ال پارومنىڭ قاتىناۋىندا كوپتەگەن «اتتەگەنايلار» بار. مىنە, ۇزاق جىلدار بولدى, جازارى مەن ايتارى قالماعان وتكەلدەگى كوپىر سالۋ ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆتىڭ نازار اۋدارۋى ناتيجەسىندە شەشىمىن تاباتىن ءتۇرى بار.
ۇكىمەت باسشىسى س.احمەتوۆتىڭ كەندى التايعا ساپارى كەزىندە بۇل ماسەلە قوزعالدى. جوباعا كورەيالىق «روSCO EGC» فيرماسى ينۆەستور بولماق. تاياۋ كۇندەرى جوبالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. جاڭا كوپىر الەۋمەتتىك جوبا. ەگەر كوپىر پايدالانۋعا بەرىلسە ۇلكەن نارىن مەن كۇرشىمگە, ءتىپتى, زايسان ارقىلى تارباعاتايعا شىعىپ كەتۋگە جاعداي جاساماق.
كوپىر قۇرىلىسىنا 15 ميلليارد تەڭگە جۇمسالماق. بۇل ءتىپتى سەمەيدەگى جاپوندار سالعان, اشىلۋ سالتاناتىنا ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسقان اسپالى كوپىردەن دە ۇزىن بولماق. تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەنى ازىرلەۋ ءۇشىن 120 ميلليون تەڭگە, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماعا 600 ميلليون تەڭگە جۇمسالماق. كورەيا جاعى قۇرىلىسقا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ۇزاق جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان كوپىر ىسكە قوسىلا قالسا ەل ەكونوميكاسى ارتىپ قانا قويماي, ەلباسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى تاپسىرما ورىندالا بەرمەك, دەيدى كوپىر قۇرىلىسى جايلى ۇكىمەت باسشىسى س.احمەتوۆكە تۇسىنىكتەمە بەرگەن ەۆگەني ان مىرزا.
كەندى التايدا ۇستىمىزدەگى جىلى دا بىرنەشە سەرپىندى جوبالار جۇزەگە اسپاق. ال تاياۋداعى بىرنەشە جىلدا 633 ميلليارد تەڭگەنىڭ 39 جوباسى ىسكە قوسىلماق. ونىڭ بىرنەشەۋى پايدالانۋعا بەرىلدى.
وڭداسىن ەلۋباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.
