جات جەردە جۇرگەن جىرىندى جۇرتىنىڭ ابىرويىن توگىپ ءبىتتى
جۇما, 17 مامىر 2013 1:23
قازاق شەكتەن شىققان شەتىن قۋ, قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن ايلاكەر, تالايدىڭ تابانىن توزدىرعان ادامدى «جىرىندى» دەپ اتايدى. ادەتتە, جىرىندىلار بىرەۋدىڭ ۇستىنەن, الدەكىمنىڭ ەسەبىنەن كۇن كورەدى. سوندىقتان وندايلاردىڭ اينالاسىنداعى ادامدارعا زياننان باسقا كورسەتەرى بولمايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بۇگىندە ءوز ەركىمەن ەلدەن قاشقان قاشقىن اتانىپ جۇرگەن بۇرىنعى بانكير مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ ناعىز جىرىندى ەكەندىگىندە ەشبىر كۇمان جوق.
جۇما, 17 مامىر 2013 1:23
قازاق شەكتەن شىققان شەتىن قۋ, قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن ايلاكەر, تالايدىڭ تابانىن توزدىرعان ادامدى «جىرىندى» دەپ اتايدى. ادەتتە, جىرىندىلار بىرەۋدىڭ ۇستىنەن, الدەكىمنىڭ ەسەبىنەن كۇن كورەدى. سوندىقتان وندايلاردىڭ اينالاسىنداعى ادامدارعا زياننان باسقا كورسەتەرى بولمايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بۇگىندە ءوز ەركىمەن ەلدەن قاشقان قاشقىن اتانىپ جۇرگەن بۇرىنعى بانكير مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ ناعىز جىرىندى ەكەندىگىندە ەشبىر كۇمان جوق.
جىرىندىلاردىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ولار ەشقاشان قولىنا العان ىستەرىن اقىرىنا دەيىن جەتكىزبەيدى. سەبەبى, ولار اتقارىپ جۇرگەن تىرلىگىنەن تەز جەرىپ شىعا كەلەدى. ودان دا ۇلكەن سەبەبى, كوزىنە تۇسكەن كەلەسى ءبىر سالا سول اتقارىپ جۇرگەن تىرلىگىنەن دە گورى ءتيىمدى, پايدالى, كىرىستى سياقتى بولىپ كورىنەدى دە تۇرادى. بۇل ولاردىڭ قاشاندا تويىمسىز, اشكوز, سۇعاناق ءارى قىزعانشاق بولىپ كەلەتىنىن كورسەتەدى.
قازىر قاراپ تۇرساق, «جىرىندىلار مەكتەبىنىڭ» باستاۋىش, ورتالاۋ جانە ورتا سىنىپتارىنان بىرتىندەپ تۇگەل ءوتىپ شىققان مۇحتاردىڭ بويىندا جوعارىدا ءبىز ءتىزىپ وتكەن سيپاتتامالاردىڭ بارلىعى دا بار ەكەندىگى ونىڭ وسى كەزگە دەيىنگى بارشا تىرلىكتەرى ارقىلى ايناداي جارقىراپ كورىنىپ شىعا كەلەدى. ونى جاسىرۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس.
باسىندا ءبارى دۇرىس باستالدى. مەكتەپتى جاقسى بىتىرگەن مۇحتار ءابىلازوۆ ەسىمدى تالاپكەر بىردەن ماسكەۋدىڭ ينجەنەرلىك-فيزيكالىق ينستيتۋتىنا تۇسە قالدى. اقىرىندا وسى بەلدى دە بەدەلدى جوعارى وقۋ ورنىن ول وتە جاقسى باعالارمەن ءتامامداپ شىقتى. وقۋ بىتىرگەن بويدا الماتىعا ورالىپ, قازاق ۋنيۆەرستيتەتىنە كىشى عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاسادى. سول زاماندارداعى ولشەم بويىنشا بۇل مانساپتىڭ ءتاپ-ءتاۋىر بولىپ باستالىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەتىن جايت ەدى. وسىعان وراي جاس مامان جۇمىستى دا جامان اتقارماعان سياقتى. سونىڭ اسەرى بولسا كەرەك, ول كوپ ۇزاماي ءوزى بىتىرگەن ماسكەۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا بارىپ تۇسەدى…
ال مۇحتاردىڭ اسپيرانتۋرانى بىتىرەر شاعىنا الىپ وداقتىڭ قۇلايتىن تۇسى تۋرا كەلدى. دۇنيەنىڭ دەمدە استاڭ-كەستەڭى شىعىپ, بۇرىننان قالىپتاسقان جۇيە ءبىر-اق مەزەتتە سەتىنەپ كەتتى. وسى كەزدە قارمانىپ قالىپ, جەڭىل ۇشىپ ءوزى كەلەتىن مول بايلىق پەن قىرۋار اقشانىڭ ءيىسىن سەزە قويعان ءابىلازوۆ ەندى ماسكەۋ ينجەنەرلىك-فيزيكالىق ينستيتۋتى مەن ونىڭ اسپيرانتۋراسىندا العان ءبىلىمى مەن بىلىگىن سول ساتتە-اق بىردەن تارك ەتىپ تاستاپ, بيزنەسكە قاراي قۇلدىراڭداي جونەلدى. وسىدان باستاپ, مۇحتار كۇرت وزگەردى. وسىدان باستاپ ونىڭ ءىشىنىڭ ءبىر بۇرىندە جىلدار بويى جاسىرىنىپ جاتقان اشكوزدىك اتتى ۆيرۋسى شالت قوزعالىپ, بۇكىل دەنەسى مەن اقىل-ويىن شارپىپ الا باستادى. سول اشكوزدىك ونى كاسىپكەرلىكتىڭ العاشقى ايلارىنان باستاپ, قاتتى اينالدىرىپ الدى. سونىڭ سالدارىنان ول وزىنە قىزمەت جاساۋمەن بىرگە, اقشا كەلتىرىپ جۇرگەن ماماندارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ ايلىق جالاقىلارىن دۇرىس تولەمەۋگە, كەمىتىپ بەرگەندەرىنىڭ ءوزىن كەشىكتىرىپ قولعا تيگىزۋگە داعدى الا باستادى. ءتىپتى ونىڭ وسى كەزدەرى اقشا جاساۋدىڭ كوزىنە اينالعان كاسىپتەرىنىڭ دە كوبى كۇماندى تىرلىكتەر ەدى. ءدال قازىرگى كۇنى الدەكىم سونداي كاسىپتەرگە بارسا, قارجى پوليتسەيلەرى ونى تاپ باستىرماي ۇستاعان بولار ەدى. بىراق بۇل 90-جىلداردىڭ باسى, ءالى قوعامنىڭ تولىق ورنىعا قويماعان كەزىندە ورىن الدى. وسىنى جاقسى پايدالانعان ءابىلازوۆ العاشقى مول كاپيتالدارىن جيناپ ۇلگەردى.
وسىلاي اقشا تاپقىشتىعىنىڭ دا اسەرى بولعان شىعار, باسىندا تىرلىگىن شاعىن كاسىپكەرلىكتەن باستاعان مۇحتار اراعا تىم كوپ ۋاقىتتى سالىپ جاتپاي, ءىرى حولدينگتىك كومپانيانىڭ باسشىسى اتانىپ شىعا كەلدى. بىراق ءابىلازوۆ مۇنىمەن دە شەكتەلگىسى كەلمەدى. مۇنىڭ ارتىنشا ەنەرگەتيك بولۋعا ىقىلاس ءبىلدىردى. ايتتى-ءبىتتى. ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنىڭ قابىرعاسىندا ءبىر كۇن دە وتىرىپ كورمەگەن مۇحتار وسىلايشا KEGOK اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ تىزگىنىن سارت ەتكىزىپ ۇستاي الدى. مۇندا دا كوپ بايلانىپ وتىرعان جوق. ءبىرشاما ۋاقىتتى وتكىزەر-وتكىزبەستە ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە تەحنولوگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنتاعىنا قونجيا قالدى. البەتتە, بۇل وعان بەرىلگەن ۇلكەن اۆانس ەدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ زور ەكەنىن بايقاعان جوعارىداعىلار ونىڭ مينيسترلىك تىزگىنىن ۇستاسىمەن جۇمىستى جاڭا زاماننىڭ تالابىنا ساي باسقارىپ, ءىرى توپ-مەنەدجەردىڭ, بولاشاعى زور باسقارۋشىنىڭ ءرولىن اتقاراتىنىنا ابدەن سەنگەن سياقتى.
الايدا, «سەنگەن قويىمىز» ءۇمىتتى اقتاي المادى. مينيستر لاۋازىمىندا وتىرعانىنا ءبىر جارىم جىلداي عانا مەرزىم تولعاندا, ونىڭ ۇستىنەن العاشقى ءىس قوزعالدى. سونىڭ سالدارىنان ءىرى كولەمدەگى مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعانى دالەلدەنىپ شىققان ءابىلازوۆ 1999 جىلدىڭ قازان ايىندا سوتقا تارتىلدى. وسىندا وعان ءىرى كولەمدەگى اقشا قاراجاتىن ۇرلادى, تابىسىن جاسىردى, ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇردى جانە لاۋازىمدىق وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالاندى دەگەن ايىپتار تاعىلدى. وسىمەن ءابىلازوۆتىڭ كۇنى ءبىرجولا باتىپ, مانسابىنىڭ ماڭدايىنا قايقايعان قارا شەگە قاعىلعانداي كورىنگەن. ايتكەنمەن, «ءولدى دەگەن باتىرىڭ وگىز ءمىنىپ كەلەدىنىڭ» كەرى بولدى دا شىقتى: مۇحتار بۇل زۇلماتتان دا امان قالدى. سول كەزدە ەكىنشى قاتارعا كەتىپ, ءوزىن كوپ كورسەتە قويماعان مانساپقور بۇقپانتايلاپ كوپ جۇرە المادى. ارتىنشا ءىرى اۆياكومپانيانىڭ بۇرانداسىن ۇستادى. بۇدان كەيىن اياق استىنان بانكير بولىپ كەتتى. بىراق اساپ ۇيرەنگەن اۋىز مۇندا دا ۇرىندى. مۇنىڭ سوڭى 2001 جىلى ونى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تاعى اكەلدى. ءتىپتى قاماۋعا دا الىندى. سول كەزدە ول ءوزىن ساياساتكەر ەتىپ كورسەتە قويدى. وسىعان وراي وزگەلەرگە ۇلكەن ءبىر قوزعالىستى باستاپ جۇرگەندەي اسەر قالدىردى. اقىرىندا ونىڭ ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتان اجىرامايتىنى انىق بولعاسىن, 2002 جىلعى اقپاندا سوتقا تاعى تارتىلدى. وعان ەلدەن شىعۋعا تىيىم سالىندى. وسىنىڭ ارتىنشا, كەلەسى جىلعى ناۋرىزدا ول زاڭسىز كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقانى جانە ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇرعانى ءۇشىن قاماۋعا الىندى. سول ءۇشىن 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. بىراق باعى بار ەكەن ءساۋىر ايىندا «جازدىم-جاڭىلدىم» دەگەسىن, وعان راقىمشىلىق جاسالدى.
وسىدان سوڭ ءبارى ورنىنا كەلگەندەي بولعان. 2005 جىلى ابىلازوۆكە ەلدەگى ءىرى بانكتىڭ تىزگىنى سەنىپ تاپسىرىلدى. ال ونىڭ سوڭى قالاي بولعانىن ءبارىمىز دە بىلەمىز.
سول جىرىندى قازىر شەتەلدە ءجۇرىپ جۇرتىنىڭ ابىرويىن ءتۇسىرىپ ءبىتتى.
قۇرىش نۇرىمبەت.
_________________
سۋرەتتى سالعان سەرگەي مۋرزاسوۆ.
