ۇساق-تۇيەك داۋ-داماي سوت ىسىنە قولبايلاۋ بولۋدا, سوندىقتان مۇنداي ماسەلەنى مەدياتسيا ارقىلى شەشكەن ءجون
سەيسەنبى, 2 ءساۋىر 2013 0:26
«سوتتاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا داۋلاردى سوتتاردان تىس رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدى جالعاستىرعان ءجون. بولماشى ماسەلەلەر بويىنشا داۋلاردى شەشۋ سوتتاردان تىس تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىندەي تەتىكتەر قاراستىرۋ قاجەت». بۇل جولدار ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان – 2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا ايتىلعان. شىنىندا بۇگىندە داۋ كوپ, سونىڭ سالدارىنان سوتتاردىڭ جۇمىسى تىپتەن اۋىرلاپ بارادى.
سەيسەنبى, 2 ءساۋىر 2013 0:26
«سوتتاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا داۋلاردى سوتتاردان تىس رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدى جالعاستىرعان ءجون. بولماشى ماسەلەلەر بويىنشا داۋلاردى شەشۋ سوتتاردان تىس تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىندەي تەتىكتەر قاراستىرۋ قاجەت». بۇل جولدار ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان – 2050» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىندا ايتىلعان. شىنىندا بۇگىندە داۋ كوپ, سونىڭ سالدارىنان سوتتاردىڭ جۇمىسى تىپتەن اۋىرلاپ بارادى. بۇل تۇستا مەدياتسيا ماسەلەسىن جانداندىرۋ كەرەك ەكەنى ايدان انىق. جاقىندا شىمكەنت قالاسى ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭىن ناسيحاتتاۋ جانە قولدانۋ اياسى» اتتى تاقىرىپتا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە وسى ماسەلە كەڭىنەن اڭگىمە بولدى.
«جاسىراتىن نەسى بار, بۇگىندە داۋلاردى مەدياتسيا تارتىبىمەن شەشۋ ءىسى قارقىن الىپ وتىرعان جوق, – دەيدى ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى نيزاميددين جاماشوۆ. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ اۋداندىق سوتتا 3 مىڭنان استام ازاماتتىق ىسكە شەشىم شىعارىلسا, سونىڭ 8-ءى عانا مەدياتسيا تارتىبىمەن شەشىلىپ, وندىرىستەن قىسقارتىلدى. ەكى-اق قىلمىستىق ءىس وسىنداي جولمەن بىتىمگە كەلدى. بۇل كورسەتكىش وتە از».
سوت توراعاسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جىل سايىن 500-دەن 1000-عا دەيىن تالاپ ارىز سانى كوبەيىپ, ازاماتتىق ىستەر قاتارى كۇن ساناپ ءوسىپ كەلەدى ەكەن. سونىڭ اراسىندا, اسىرەسە, بولماشى مايدا-شۇيدە داۋلار دا كوپ. مىسالى, كەيبىر ۇيالى تەلەفون جۇيەلەرى تۇتىنۋشى 1000 تەڭگە قارىز بولىپ قالعانى ءۇشىن سوتقا ارىز تۇسىرگەن. ال, كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە 2-3 مىڭ تەڭگە قارىز بولىپ قالىپ, سوتقا شاقىرىلعانداردىڭ قاتارى تىپتەن كوپ. ناقتى دەرەكتەرگە قاراعاندا, ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ قاراۋىنا تۇسكەن ازاماتتىق ىستەردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى وسى تەكتەس ەكەن. ارينە, سوت ورگاندارى تالاپ ارىز تۇسكەننەن كەيىن بارلىق شاعىمدى زاڭ اياسىندا قاراۋعا ءماجبۇر. بىراق مۇنداي ىستەر سۋديالاردىڭ دا, سوتتاسۋشى ەكى جاقتىڭ دا التىن ۋاقىتتارىن الىپ, اجەپتاۋىر شىعىنعا باتىراتىنى انىق. «سوندىقتان مەدياتسياعا كوپ مۇمكىندىك بەرۋ قاجەت, – دەيدى كاسىبي مەدياتور, زاڭگەر ەلميرا ەسىمبەتوۆا. مەدياتسيا – بۇل تۋراشىل, ەشكىمدى جاقتامايتىن ءۇشىنشى تاراپتىڭ, ياعني, مەدياتوردىڭ كومەگىمەن داۋلاردى سوتتان تىس شەشەتىن نىسانا. بۇل تارتىپپەن ءىس جۇرگىزۋ كەزىندە جەڭىمپاز نەمەسە جەڭىلگەن دەگەن ۇعىم بولمايدى. ەكى تاراپقا دا شەشىم ۇتىمدى جانە ۋاقىت پەن اقشا شىعىندارىنىڭ ۇنەمدىلىگىندە. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا, الداعى ۋاقىتتا اسا اۋىر قىلمىستارعا دا مەدياتسيا ءتارتىبىن قاراستىرۋ قاجەت. بۇل ارينە, ءبىرىنشى مارتە قىلمىس جاساعاندارعا جانە جابىرلەنۋشى جاق كەشىرىم بەرگەن جاعدايدا جۇزەگە اسۋى ءتيىس. قۇن تولەۋ دەگەن بۇرىننان بار ءداستۇر. ەگەر قىلمىس جاساۋشى جابىرلەنۋشى جاقپەن كەلىسىمگە كەلىپ, قۇن تولەپ جاتسا, ارينە قىلمىسكەردى اقتاپ جىبەرمەسە دە جازا تاعايىنداۋدا ءبىر جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى كەرەك. ويتكەنى, تۇرمە ادامنىڭ تاعدىرىن كۇرت وزگەرتىپ, مۇلدەم تەرىس تاربيە بەرىپ, نەمەسە مۇلدەم جوق قىلىپ جىبەرۋى مۇمكىن».
قازاق تۋرا سوزگە توقتاعان حالىق. وسى جاعىنان قاراعاندا مەدياتسيا ءدال ءبىزدىڭ حالىققا ارنالعان زاڭ سياقتى. دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا سلوۆەنيا ەلىندەگى سوت جۇيەسى تۋرالى دا اڭگىمە بولدى. بۇل ەلدىڭ سۋديالارى سوت پروتسەسىن اشپاس بۇرىن داۋلاسۋشى ەكى جاقتى مامىلەگە شاقىرىپ, بۇل ءىستى مەدياتسيا تارتىبىمەن شەشۋگە بولاتىنىن ءتۇسىندىرىپ, ۋاقىتشا مەدياتورلاردىڭ ورتاسىنا تاستاپ كەتەدى ەكەن. ياعني, كەز-كەلگەن ازاماتتىق ءىس سوتقا مەدياتورلاردان كەيىن بارادى دەگەن ءسوز. ءبىزدىڭ ەلدە وسى ءادىستى تاجىريبە رەتىندە الماتى قالاسىنداعى اۋەزوۆ اۋداندىق سوتىندا بيىلدان باستاپ ەنگىزىپتى. قانداي ناتيجە بەرەتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.
«2012 جىلى وبلىستا بار-جوعى 70-كە جۋىق ءىس وسى مەدياتسيا ارقىلى كەلىسىمگە كەلدى. ءبىزدىڭ وبلىستىق سوت ارقىلى بۇگىندە 14 كاسىبي مەدياتور تىركەلگەن. ودان بولەك كوپتەگەن كاسىبي ەمەس مەدياتورلار بار. ايتسە دە, وسى زاڭدى ەل ءىشى ءالى دە جاقسى بىلمەيدى. ارينە, ادام سوتقا ەشقانداي جول قالماعاندىقتان اشىنىپ كەلەدى. سوندىقتان مەدياتسيا زاڭىن جانداندىرساق, بۇل سوت ىسىنە ۇلكەن جەڭىلدىك بەرەر ەدى. رەسپۋبليكا بويىنشا 3 مىڭنان استام سۋديا بار. مەنىڭشە ەندى كەمىندە 40-50 مىڭ مەدياتور قاجەت. قىتاي ەلىندە ءاربىر ونىنشى ادام مەدياتور مىندەتىن اتقارادى ەكەن», دەيدى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ كەڭسە باسشىسى ورىنباسار لەشتاەۆ.
سوتتاعى ءىس جۇرگىزۋمەن سالىستىرساق, مەدياتسيا جولىمەن داۋدىڭ شەشىلۋى از ۋاقىت الادى. اجەپتاۋىر ۋاقىت ۇنەمدەلەدى. سەبەبى, داۋدى قارايتىن ۋاقىت تىعىز بولعاندىقتان, سوت شىعىندارىنىڭ جانە كومپانياداعى قىزمەتكەرلەر وزدەرىنىڭ تىكەلەي مىندەتتەرىن ءىس بويىنشا تارتىلعان جۇمىس ۋاقىتتارى ۇنەمدەلەدى. بۇدان بولەك, «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭنىڭ 27-بابىنا ساي تولەنگەن باج سالىعى سالىق كودەكسىندە قاراستىرىلعان تارتىپپەن تولەۋشىگە كەرى قايتارىلادى ەكەن. سوندىقتان دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا مەدياتسيا زاڭىن ەل اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن اقپارات قۇرالدارىنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى باسا ايتىلدى.
جانات ساربوزوۆا,
ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ باس مامانى.
شىمكەنت قالاسى.
