قازاقستان • 27 ماۋسىم، 2019

اگروسەكتوردىڭ الەۋەتى قانداي؟

184 رەتكورسەتىلدى

وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الدىنا قويىلعان باستى مىندەت­تەردىڭ ءبىرى – ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ. وسى مىندەت قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟ سالا ءمينيسترى ساپارحان وماروۆتىڭ 2018 جىلعى جەتىستىكتەردى قورىتىندىلاعان جيىنىندا سوعان كوز جەتكىزۋگە تىرىستىق.

استىق ەكسپورتى ۇلعايدى

مينيستر بىلتىر 20،3 ملن توننا استىق جينالىپ، 11، 7 ملن تونناسى ەكسپورتتالعانىن ايتتى. بۇل 2017 جىلعى دەڭگەيدەن 33%-عا كوپ.

– قارقىندى باق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى 1 132 گەكتار، ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىندا – 432، جامبىل وبلىسىندا – 200، تۇركىستان وبلىسىندا 500 گەكتار جەرگە اتالعان ۇلگىدەگى باق وسىرىلە باس­تادى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى­نا سايكەس، جالپى وسىمدىك شارۋاشى­لى­عى ونىمدەرىن شىعارۋ كولەمى 3، 2%-عا ۇلعايىپ، 2،4 ترلن تەڭگەگە جەتتى، – دەدى سالا باسشىسى.

مينيستر مال شارۋاشىلىعى باعى­تىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى دا تىزبەلەدى.

– «سىباعا» جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ەسەبىنەن 6 ايدىڭ ىشىندە 600-دەن استام وتباسىلىق ەت فەرماسى نەسيە الىپ، باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورۋدە. ناتيجەسىندە بىلتىر ەت ەكسپورتى 18،7 مىڭ، ونىڭ ىشىندە سىرتقا ساۋدالاعان سيىر ەتىنىڭ كولەمى 4،7 مىڭ توننانى قۇراپ، 2017 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 3 ەسەگە استى، – دەيدى س.وماروۆ.

بۇعان قوسا مينيستر ءسۇتتى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن 2018 جىلى 25 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى پاي­­دا­لانۋعا بەرىلگەنىن بايان­دادى. جال­پى قۋاتى 6 مىڭ باستان اساتىن بۇل فەر­مالاردىڭ 7-ەۋى ونەر­كاسىپ­تىك، 18-ءى وتباسىلىق فەرما. تەك ۇيىم­داس­تىرىل­عان شارۋاشى­لىقتاردىڭ وزىندە 1،5 ملن توننا ءسۇت وندىرىلگەن-ءدى. بۇل 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 7،6%-عا ارتىق.

شەتەلدىك نارىققا شىعۋ ماق­ساتىندا يزرايل، تۇركيا، كۋۆەيت، ومان، جاپونيا جانە وڭتۇستىك كورەيا سىندى مەملەكەتتەردەن باس­قا ەۋرو­وداق ەلدەرىمەن دە كەلىسسوز جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. وسى ورايدا قىتاي تاراپىمەن 2018 جىلى ەكسپورتقا باعدارلانعان قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە قويىلاتىن يمپورتتىق تالاپتاردى كەلىسۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا قول قويىلعانىن ايتا كەتەيىك.

بىلتىرعى جىلدىڭ جالپى كەس­تەسىنە سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىم­­دەرى­نىڭ كولەمى 3،5%-عا جانە تاماق ءونىم­دەرىنىڭ مولشەرى 1،6%-عا جو­عارىلاپ، اگرارلىق سەكتوردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا – 14،2%-عا جانە تاماق ونىمدەرىن وندىرۋگە قۇ­يىلعان ينۆەستيتسيالار 27،3%-عا جەتكەن ەكەن.

 

اپاتتى 41 سۋ قويماسى جوندەلدى

– سونداي-اق سۋ، ورمان شارۋا­شى­لىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى، جەر رەسۋرستارى سالاسىنداعى قىزمەت­تىڭ قورىتىندىلارىنا توقتالا كەتۋ­دى ءجون كورىپ وتىرمىن. سۋ شارۋاشى­لى­عى سالاسىندا توتەنشە جاعدايلار تۋىن­داۋىنىڭ الدىن الۋ جانە سۋ قوي­مالارىنىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قول جەتكىزۋ ماقساتىندا اپاتتى جاعدايداعى 41 سۋ قويماسىن قايتا ءجون­دەۋ كوزدەلگەن. 2018 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2 نى­سان قال­پىنا كەلتىرىلدى. بۇل سۋ شارۋا­شى­لىعى وبەكتىلەرىنىڭ قاۋىپسىز پاي­­دالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە، سۋار­مالى جەرلەردى سۋمەن قامتۋدى جاق­سارتۋعا، سۋدى تاسىمالداۋ كەزىن­دە ورىن الاتىن سۋ شىعىنىن قىس­قا­ر­تۋعا مۇمكىندىك بەردى. اپاتتى جاع­داي­داعى 6 سۋ قويماسىن جاڭعىرتۋ بيىل اياق­تالادى. 5 نىسانعا قاتىستى قۇرى­لىس جۇمىستارى باستالىپ، قالعان 21 نىسانعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجات­تاما ازىرلەنۋدە. 3 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جايدى قايتا جوندەۋ جانە ەرەكشە اپاتتى جاعدايداعى 1 نىساندى كۇردە­لى جوندەۋ بىتۋگە جاقىن. بۇل باتىس قازاقستان وبلىسىندا حالىق سانى 61 مىڭ ادامدى قۇرايتىن 16 اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە سۋ جەتكىزۋگە، 100 مىڭ باس قويعا نەمەسە 25 مىڭ باس ءىرى قارا مالعا ارنالعان 180 مىڭ گەكتار جايىلىمداردى سۋلاندىرۋعا قوسىمشا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونداي-اق بۇل قىزىلوردا وبلىسىندا 48،5 مىڭ، تۇركىستان وبلىسىندا 5 مىڭ، جامبىل وبلىسىندا 6،8 مىڭ گەك­تار القاپتاعى سۋارمالى جەر­لەر­دى سۋمەن جابدىقتاۋعا جول اشتى. بيىل 10 گيدروتەحنيكالىق قۇرى­لىس جايدى جاڭعىرتۋ جوسپاردا بار. رەسپۋبليكانىڭ 7 وبلىسىندا (ال­ماتى، شىعىس قازاقستان، جامبىل، با­تىس قازاقستان، قىزىلوردا، اقتوبە جانە ءتۇر­كىستان وبلىستارى) جاڭا 22 سۋ قوي­ماسىن سالۋعا قا­تىس­تى تەح­ني­­كا­لىق-ەكونوميكالىق نەگىز­دە­مە ءازىر­لەۋ جالعاسىپ جاتىر، – دەدى س.وماروۆ. ول ورماندى القاپ­تى مو­­لايتۋ ماقساتىندا 10 مىڭ گەك­تار­عا دەيىن جاسىل ايماقتى ءوسىرۋ كوز­دەل­گەنىن جەتكىزدى.

ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق­تار جۇيەسىن وركەندەتۋدە شىعىس قازاقستاندا «تارباعاتاي» مەم­لەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى جانە جەتىسۋ وڭىرىندە «ىلە-بالقاش» تابي­عي رەزەرۆاتى قۇرىلىپ، ەرەكشە قورعاۋ­داعى تابيعي اۋماقتارىنىڭ الاڭى 24، 7 ملن گەكتارعا نەمەسە ەل اۋدانىنىڭ 9 پايىزىنا جەتىپتى.

 

كيىك اتۋ توقتاماي تۇر

بالىق شارۋاشىلىعىنا كەلسەك، 2018 جىلى سالالىق كاسىپورىندار 3400 توننا تاۋارلىق بالىق وسىرگەن. ال 2017 جىلى ونىڭ كولەمى 2700 توننا دەڭ­گەيىن­دە بولعان. 2021 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 5 مىڭ تونناعا دەيىن كوتەرىلەدى دەپ بولجانۋدا.

2017 جىلى ەلدەگى كيىك سانى 152 مىڭ باس بولسا، بىلتىر 215 مىڭعا جەتىپ، ءوسىم 41%-دى كورسەتكەن. ال قازىر­گى ەسەپ بويىنشا كيىك سانى 350 مىڭ­نان اسادى. ۆەدومستۆو باسشىسى كيىك­تەردى اتۋ فاكتىلەرى توقتاماي تۇر­عانىن مالىمدەدى. 2018 جىلى 77 براكونەرلىك وقيعا انىقتالىپ، 500 كيىكتىڭ ءمۇيىزى تاركىلەنگەن. مينيسترلىك باس پروكۋراتۋرامەن، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىمەن بىرلەسىپ، براكونەرلىككە قارسى جەدەل ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپتى.

مينيستر ەلدە ماقساتتى تۇردە يگەرىلمەي جاتقان 7،6 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى (ونىڭ ىشىندە ەگىستىك – 2 ملن گەكتار، جايىلىمدار – 5،5 ملن گەكتار) انىقتالعانىنا دا ەرەكشە توقتالدى. سول سەبەپتى 3،7 ملن گەكتار مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارىلعان. ونىڭ 3 ملن گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا تارتىلىپ، 0،7 ملن گەكتاردى اينالىمعا قوسۋ ءىسى پىسىقتالىپ جاتىر.

– «قازاگرونىڭ» ەنشىلەس كومپانيالارى ارقىلى قارجىلاندىرۋ­دىڭ جالپى كولەمى 400 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل حولدينگتىڭ تاجىريبەسىندە ءالى بولىپ كورمەگەن كولەم. وسىنىڭ 96%-ى نەسيە مەن ليزينگكە جۇمسالدى. شامامەن 20 مىڭ نەسيە بەرىلدى. بۇل ورايدا كرەديتتەردىڭ 98%-ى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تاعايىندالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا سالانى قولداۋعا 141 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. تەك «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە وتكەن جىلى شاعىن نەسيە بەرۋگە 44،7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە 12 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. بيىل شاعىن نەسيە بەرۋگە 44،7 ملرد تەڭگە كوزدەلىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن 7، 7 ملرد تەڭگەگە 1 749 ميكروكرەديت بەرىلىپ، 1 851 ادام ەڭبەكپەن قام­تىلدى، – دەدى مينيستر.

 

10 مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلدى

ەندى بيىلعى 5 ايداعى اگروسەك­تور­دىڭ الەۋەتىنە كوز جۇگىرتەلىك. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كو­لەمى 3، 7%-عا جەتىپ، تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 1، 2%-عا جانە سۋسىندار ءوندىرۋ 18، 9%-عا ءوسىپتى. سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا جاقسى ءوسىم بار. ءما­سەلەن، 5 اي ىشىندە 124، 3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ، وتكەن جىل­عى ديناميكادان 52، 2%-عا ەسەلەنگەن. وتكىزۋ نارىقتارىن كەڭەيتۋدىڭ ەسەبى­نەن ەكسپورتتاۋ كولەمى 11، 2%-عا ۇلعايعان.

– كوكتەمگى ەگىستىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 60 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات اۋدارىلدى. سول بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردەن 2012 ءوتىنىم ءتۇسىپ، ونىڭ 1912-ءسى 55،9 ملرد تەڭگە سوما­سىنا قارجىلاندىرىلدى. قالعان قارا­جات ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا باعىت­تالاتىن بولادى. بۇدان باسقا «قازاگرو» حولدينگىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 10،1 ملرد تەڭگەگە 269 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى نەسيە الدى. جالپى كوكتەمگى دالا جۇ­مىستارى 19 ملن گەكتاردى قام­تىدى. ونىڭ ىشىندە ءداندى دا­قىل­دار 14،5 ملن گەكتاردى، مايلى دا­قىل­دار 2،7 ملن گەكتاردى، كوكونىس-باق­شا داقىلدارى جانە كارتوپ 458،3 مىڭ گەكتاردى، ازىقتىق داقىلدار 1،2 ملن گەكتاردى، تەحنيكالىق داقىلدار (قانت قىزىلشاسى، ماقتا، تەمەكى) 144 مىڭ گەكتاردى قۇرادى، – دەدى اۋىل شارۋا­شىلىعى ءمينيسترى.

س.وماروۆتىڭ ايتۋىنشا، مي­نيستر­­­لىك مەملەكەتتىك قولداۋ­دىڭ ءتيىم­­دىلىگىن ەسەلەۋدە 10 مىندەت­تى ءجۇ­زەگە اسىرۋدى قولعا الماق. مۇ­­نىڭ قاتارىندا اۋىل شارۋا­شى­­لى­عى جەرلەرىن ۇتىمدى پايدا­لانۋ، ۆەتە­ري­نارلىق قىزمەت پەن باقىلاۋ­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى تاۋەكەلدەردى ساق­تاندىرۋ، قارجىلاندىرۋدىڭ قول­جەتىمدىلىگى، شيكىزاتتى وڭدەۋدى دامى­تۋ، سۋارمالى جەرلەردى رەتتەۋ، ءبىلىم كەشەنىن ارتتىرۋ، اۋىل شارۋا­شى­لىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋ، توپى­راقتىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ، سونداي-اق سۋبسيديالاۋ بازاسىن قايتا قاراۋ سىندى ماسەلەلەرگە دەن قويىلماق. اتالعان مىندەتتى مينيسترلىك نازاردا ۇستاپ، 2021 جىلعا دەيىن ورىنداماق نيەتتە.

 

جاقسىلىق مۇراتقالي،
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋىلداعى جۇرت ءالى سەنبەيدى

قوعام • بۇگىن، 13:23

ەرىكتىلەرگە ەل العىس ايتتى

ايماقتار • بۇگىن، 11:16

ۇقساس جاڭالىقتار