استىق ەكسپورتى ۇلعايدى
مينيستر بىلتىر 20,3 ملن توننا استىق جينالىپ, 11, 7 ملن تونناسى ەكسپورتتالعانىن ايتتى. بۇل 2017 جىلعى دەڭگەيدەن 33%-عا كوپ.
– قارقىندى باق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى 1 132 گەكتار, ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىندا – 432, جامبىل وبلىسىندا – 200, تۇركىستان وبلىسىندا 500 گەكتار جەرگە اتالعان ۇلگىدەگى باق وسىرىلە باستادى. 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, جالپى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن شىعارۋ كولەمى 3, 2%-عا ۇلعايىپ, 2,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى, – دەدى سالا باسشىسى.
مينيستر مال شارۋاشىلىعى باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى دا تىزبەلەدى.
– «سىباعا» جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ەسەبىنەن 6 ايدىڭ ىشىندە 600-دەن استام وتباسىلىق ەت فەرماسى نەسيە الىپ, باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورۋدە. ناتيجەسىندە بىلتىر ەت ەكسپورتى 18,7 مىڭ, ونىڭ ىشىندە سىرتقا ساۋدالاعان سيىر ەتىنىڭ كولەمى 4,7 مىڭ توننانى قۇراپ, 2017 جىلدىڭ دەڭگەيىنەن 3 ەسەگە استى, – دەيدى س.وماروۆ.
بۇعان قوسا مينيستر ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن 2018 جىلى 25 تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى پايدالانۋعا بەرىلگەنىن باياندادى. جالپى قۋاتى 6 مىڭ باستان اساتىن بۇل فەرمالاردىڭ 7-ەۋى ونەركاسىپتىك, 18-ءى وتباسىلىق فەرما. تەك ۇيىمداستىرىلعان شارۋاشىلىقتاردىڭ وزىندە 1,5 ملن توننا ءسۇت وندىرىلگەن-ءدى. بۇل 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 7,6%-عا ارتىق.
شەتەلدىك نارىققا شىعۋ ماقساتىندا يزرايل, تۇركيا, كۋۆەيت, ومان, جاپونيا جانە وڭتۇستىك كورەيا سىندى مەملەكەتتەردەن باسقا ەۋرووداق ەلدەرىمەن دە كەلىسسوز جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. وسى ورايدا قىتاي تاراپىمەن 2018 جىلى ەكسپورتقا باعدارلانعان قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنە قويىلاتىن يمپورتتىق تالاپتاردى كەلىسۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا قول قويىلعانىن ايتا كەتەيىك.
بىلتىرعى جىلدىڭ جالپى كەستەسىنە سايكەس اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىنىڭ كولەمى 3,5%-عا جانە تاماق ءونىمدەرىنىڭ مولشەرى 1,6%-عا جوعارىلاپ, اگرارلىق سەكتوردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا – 14,2%-عا جانە تاماق ونىمدەرىن وندىرۋگە قۇيىلعان ينۆەستيتسيالار 27,3%-عا جەتكەن ەكەن.
اپاتتى 41 سۋ قويماسى جوندەلدى
– سونداي-اق سۋ, ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى, جەر رەسۋرستارى سالاسىنداعى قىزمەتتىڭ قورىتىندىلارىنا توقتالا كەتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىن. سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىندا توتەنشە جاعدايلار تۋىنداۋىنىڭ الدىن الۋ جانە سۋ قويمالارىنىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قول جەتكىزۋ ماقساتىندا اپاتتى جاعدايداعى 41 سۋ قويماسىن قايتا ءجوندەۋ كوزدەلگەن. 2018 جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2 نىسان قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇل سۋ شارۋاشىلىعى وبەكتىلەرىنىڭ قاۋىپسىز پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, سۋارمالى جەرلەردى سۋمەن قامتۋدى جاقسارتۋعا, سۋدى تاسىمالداۋ كەزىندە ورىن الاتىن سۋ شىعىنىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. اپاتتى جاعدايداعى 6 سۋ قويماسىن جاڭعىرتۋ بيىل اياقتالادى. 5 نىسانعا قاتىستى قۇرىلىس جۇمىستارى باستالىپ, قالعان 21 نىسانعا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنۋدە. 3 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جايدى قايتا جوندەۋ جانە ەرەكشە اپاتتى جاعدايداعى 1 نىساندى كۇردەلى جوندەۋ بىتۋگە جاقىن. بۇل باتىس قازاقستان وبلىسىندا حالىق سانى 61 مىڭ ادامدى قۇرايتىن 16 اۋىلدىق ەلدى مەكەنگە سۋ جەتكىزۋگە, 100 مىڭ باس قويعا نەمەسە 25 مىڭ باس ءىرى قارا مالعا ارنالعان 180 مىڭ گەكتار جايىلىمداردى سۋلاندىرۋعا قوسىمشا سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. سونداي-اق بۇل قىزىلوردا وبلىسىندا 48,5 مىڭ, تۇركىستان وبلىسىندا 5 مىڭ, جامبىل وبلىسىندا 6,8 مىڭ گەكتار القاپتاعى سۋارمالى جەرلەردى سۋمەن جابدىقتاۋعا جول اشتى. بيىل 10 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جايدى جاڭعىرتۋ جوسپاردا بار. رەسپۋبليكانىڭ 7 وبلىسىندا (الماتى, شىعىس قازاقستان, جامبىل, باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, اقتوبە جانە ءتۇركىستان وبلىستارى) جاڭا 22 سۋ قويماسىن سالۋعا قاتىستى تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ءازىرلەۋ جالعاسىپ جاتىر, – دەدى س.وماروۆ. ول ورماندى القاپتى مولايتۋ ماقساتىندا 10 مىڭ گەكتارعا دەيىن جاسىل ايماقتى ءوسىرۋ كوزدەلگەنىن جەتكىزدى.
ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار جۇيەسىن وركەندەتۋدە شىعىس قازاقستاندا «تارباعاتاي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى جانە جەتىسۋ وڭىرىندە «ىلە-بالقاش» تابيعي رەزەرۆاتى قۇرىلىپ, ەرەكشە قورعاۋداعى تابيعي اۋماقتارىنىڭ الاڭى 24, 7 ملن گەكتارعا نەمەسە ەل اۋدانىنىڭ 9 پايىزىنا جەتىپتى.
كيىك اتۋ توقتاماي تۇر
بالىق شارۋاشىلىعىنا كەلسەك, 2018 جىلى سالالىق كاسىپورىندار 3400 توننا تاۋارلىق بالىق وسىرگەن. ال 2017 جىلى ونىڭ كولەمى 2700 توننا دەڭگەيىندە بولعان. 2021 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 5 مىڭ تونناعا دەيىن كوتەرىلەدى دەپ بولجانۋدا.
2017 جىلى ەلدەگى كيىك سانى 152 مىڭ باس بولسا, بىلتىر 215 مىڭعا جەتىپ, ءوسىم 41%-دى كورسەتكەن. ال قازىرگى ەسەپ بويىنشا كيىك سانى 350 مىڭنان اسادى. ۆەدومستۆو باسشىسى كيىكتەردى اتۋ فاكتىلەرى توقتاماي تۇرعانىن مالىمدەدى. 2018 جىلى 77 براكونەرلىك وقيعا انىقتالىپ, 500 كيىكتىڭ ءمۇيىزى تاركىلەنگەن. مينيسترلىك باس پروكۋراتۋرامەن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىمەن بىرلەسىپ, براكونەرلىككە قارسى جەدەل ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەپتى.
مينيستر ەلدە ماقساتتى تۇردە يگەرىلمەي جاتقان 7,6 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى (ونىڭ ىشىندە ەگىستىك – 2 ملن گەكتار, جايىلىمدار – 5,5 ملن گەكتار) انىقتالعانىنا دا ەرەكشە توقتالدى. سول سەبەپتى 3,7 ملن گەكتار مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. ونىڭ 3 ملن گەكتارى اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا تارتىلىپ, 0,7 ملن گەكتاردى اينالىمعا قوسۋ ءىسى پىسىقتالىپ جاتىر.
– «قازاگرونىڭ» ەنشىلەس كومپانيالارى ارقىلى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 400 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل حولدينگتىڭ تاجىريبەسىندە ءالى بولىپ كورمەگەن كولەم. وسىنىڭ 96%-ى نەسيە مەن ليزينگكە جۇمسالدى. شامامەن 20 مىڭ نەسيە بەرىلدى. بۇل ورايدا كرەديتتەردىڭ 98%-ى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تاعايىندالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. 1 مامىرداعى جاعداي بويىنشا سالانى قولداۋعا 141 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. تەك «ەڭبەك» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە وتكەن جىلى شاعىن نەسيە بەرۋگە 44,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە 12 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. بيىل شاعىن نەسيە بەرۋگە 44,7 ملرد تەڭگە كوزدەلىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن 7, 7 ملرد تەڭگەگە 1 749 ميكروكرەديت بەرىلىپ, 1 851 ادام ەڭبەكپەن قامتىلدى, – دەدى مينيستر.
10 مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلدى
ەندى بيىلعى 5 ايداعى اگروسەكتوردىڭ الەۋەتىنە كوز جۇگىرتەلىك. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 3, 7%-عا جەتىپ, تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 1, 2%-عا جانە سۋسىندار ءوندىرۋ 18, 9%-عا ءوسىپتى. سالاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا جاقسى ءوسىم بار. ءماسەلەن, 5 اي ىشىندە 124, 3 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, وتكەن جىلعى ديناميكادان 52, 2%-عا ەسەلەنگەن. وتكىزۋ نارىقتارىن كەڭەيتۋدىڭ ەسەبىنەن ەكسپورتتاۋ كولەمى 11, 2%-عا ۇلعايعان.
– كوكتەمگى ەگىستىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 60 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات اۋدارىلدى. سول بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردەن 2012 ءوتىنىم ءتۇسىپ, ونىڭ 1912-ءسى 55,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا قارجىلاندىرىلدى. قالعان قاراجات ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا باعىتتالاتىن بولادى. بۇدان باسقا «قازاگرو» حولدينگىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 10,1 ملرد تەڭگەگە 269 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى نەسيە الدى. جالپى كوكتەمگى دالا جۇمىستارى 19 ملن گەكتاردى قامتىدى. ونىڭ ىشىندە ءداندى داقىلدار 14,5 ملن گەكتاردى, مايلى داقىلدار 2,7 ملن گەكتاردى, كوكونىس-باقشا داقىلدارى جانە كارتوپ 458,3 مىڭ گەكتاردى, ازىقتىق داقىلدار 1,2 ملن گەكتاردى, تەحنيكالىق داقىلدار (قانت قىزىلشاسى, ماقتا, تەمەكى) 144 مىڭ گەكتاردى قۇرادى, – دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.
س.وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ەسەلەۋدە 10 مىندەتتى ءجۇزەگە اسىرۋدى قولعا الماق. مۇنىڭ قاتارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن ۇتىمدى پايدالانۋ, ۆەتەرينارلىق قىزمەت پەن باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تاۋەكەلدەردى ساقتاندىرۋ, قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى, شيكىزاتتى وڭدەۋدى دامىتۋ, سۋارمالى جەرلەردى رەتتەۋ, ءبىلىم كەشەنىن ارتتىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋ, توپىراقتىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ, سونداي-اق سۋبسيديالاۋ بازاسىن قايتا قاراۋ سىندى ماسەلەلەرگە دەن قويىلماق. اتالعان مىندەتتى مينيسترلىك نازاردا ۇستاپ, 2021 جىلعا دەيىن ورىنداماق نيەتتە.
جاقسىلىق مۇراتقالي,
«Egemen Qazaqstan»
