رۋحانيات • 26 ماۋسىم، 2019

2018 جىلعى قازاقستانداعى بالالاردىڭ جاعدايى تۋرالى بايانداما

167 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جىل سايىنعى «2018 جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالالاردىڭ جاعدايى تۋرالى باياندامانى» ۇسىنادى، ونىمەن تولىق كولەمدە قر بعم بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ سايتىندا تانىسۋعا بولادى.

بۇل باياندامانى قر بعم تاپسىرىسى بويىنشا جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن قر «ساندج زەرتتەۋ ورتالىعى» تاۋەلسىز زەرتتەۋ كومپانياسى دايىندادى جانە ەلىمىزدىڭ بالالار قۇقىقتارىن ساقتاۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەر بويىنشا دا، سونداي-اق شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتەتىن پروبلەمالىق ماسەلەلەر بويىنشا دا اقپاراتتى قامتيدى. سوڭعى بەس جىلدا بالالار سانىنىڭ ءوسۋىنىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالادى، جىل سايىنعى ءوسىم 2،6%-دى قۇرايدى. 2018 جىلدىڭ سوڭىندا 0-دەن 18 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ سانى 5 944 828 ادامدى قۇرادى.

بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋدىڭ ءوسۋى بايقالادى. 2017 جىلى 3-6 جاستاعى بالالاردى قامتۋ 90،5%، 2018 جىلى 95،2%-دى قۇرادى. بۇعان 2018 جىلى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ارتۋى ىقپال ەتتى (2017 جىلعا قاراعاندا 5،6%-عا ارتتى).

ەلدە ورتا بىلىمگە قول جەتكىزۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى ساقتالۋدا. سوڭعى جىلدارى وقۋشىلار كونتينگەنتىنىڭ ءوسۋى بايقالادى (2018 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3،5%-عا ءوستى).

جىل سايىن انا مەن بالا ءولىمى ازايىپ كەلەدى. 2010 جىلدان باستاپ انا ءولىمى 1،6 ەسە تومەندەدى جانە 2018 جىلى 100 مىڭ ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 14،0 قۇرادى، نارەستە ءولىمى – ەكى ەسە تومەندەدى جانە 2018 جىلى 1000 ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 7،93 قۇرادى.

قازاقستان بالالاردىڭ قورعانۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى بويىنشا دامىعان ەلدەردىڭ دەڭگەيىنە جاقىنداي وتىرىپ، تمد ەلدەرىن باسىپ وزادى. "KidsRights Index 2018" جىل سايىنعى حالىقارالىق زەرتتەۋلەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا بالالار قۇقىقتارىن ساقتاۋ يندەكسى بويىنشا 182 ەلدىڭ اراسىندا قازاقستان 34-ورىندا (0،830 بالل).

قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەرمەن قاتار بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى پروبلەمالىق ماسەلەلەر دە بار. بىرنەشە جىل بويى قازاقستاندا قولايسىز وتباسىلاردىڭ كورسەتكىشى تۇراقتى. جىل سايىن شامامەن 15 مىڭنان استام بالاسى بار 10-12 مىڭ جاعدايى ناشار وتباسى ەسەپتە تۇر. 2018 جىلدىڭ سوڭىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ەسەبىندە 9 137 قولايسىز وتباسى تۇر، ولاردا 14 049 بالا تاربيەلەنۋدە.

قۇقىق بۇزۋشىلىق دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنىڭ جالپى ديناميكاسىنا قاراماستان، بالالاردىڭ جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىعىنا بايلانىستى قىلمىستار كورسەتكىشى الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىلمىستاردىڭ ۇلەسى بالالارعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ جالپى سانىنان 35% قۇرايدى.

بۋللينگتىڭ جاسوسپىرىمدەر ورتاسىندا تارالۋ ماسەلەسى ەرەكشە كوڭىل ءبولۋدى تالاپ ەتەدى. بالالارعا الەۋمەتتىك ساۋالناما جۇرگىزۋ ناتيجەلەرى بويىنشا، قازاقستاندا بالالاردىڭ 12،4%-ى قۇربىلارى، ۇلكەن بالالار تاراپىنان ەموتسيالىق جانە فيزيكالىق زورلىق-زومبىلىقتى باستان كەشۋدە. بۋللينگتىڭ سالدارى مەكتەپتەگى پسيحولوگيالىق جاعدايعا كەرى اسەرىن تيگىزىپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا دا اسەر ەتەدى.

ەلىمىز جىل سايىن ءولىمنىڭ سىرتقى سەبەپتەرىنەن 1000-نان استام 0-دەن 18 جاسقا دەيىنگى بالالاردى جوعالتادى، 200 مىڭعا جۋىق ءتۇرلى جاراقات الادى. 2018 جىلى قازاقستاندا 18 جاسقا دەيىنگى 1054 بالا سىرتقى سەبەپتەردەن قايتىس بولدى، 171 693 بالا جاراقات پەن ۋلانۋدىڭ قۇربانى بولدى.

بالالاردىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى وزەكتى. ساۋالناما ناتيجەلەرى بويىنشا بالالاردىڭ جارتىسى (50%) ينتەرنەتتە 22.00-دەن كەيىن ۋاقىت وتكىزەدى، بالالاردىڭ 30%-ى ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە پسيحولوگيالىق تاۋەلدى، ساۋالناماعا جاۋاپ بەرگەن بالالاردىڭ 10%-ى زورلىق-زومبىلىقتى جانە ءدىني سيپاتتاعى يدەيالاردى الەۋمەتتىك تاراتۋ جەلىلەرى ارقىلى الادى. اتا-انالار تاراپىنان بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىقتارىن باقىلاۋدىڭ ناشارلىعى بايقالادى، بالالاردىڭ 40%-دان استامى اتا-انالارىنىڭ ولاردىڭ ۆيرتۋالدى قىزىعۋشىلىقتارىنىڭ باقىلامايتىندىعىن اتاپ ءوتتى.

باياندامادا ەلىمىزدىڭ بالالارىنىڭ دەنساۋلىق جانە قاۋىپسىزدىك، وقىتۋ، تاربيەلەۋ، دەمالىس، بوس ۋاقىت، الەۋمەتتىك قولداۋ، جان-جاقتى دامۋعا قول جەتكىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جاعدايىن تالداۋمەن تانىسۋعا بولادى. وندا 2018 جىلى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى دامىتۋ، بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىنا قاتىستى باسقا دا حالىقارالىق شارتتاردىڭ ەرەجەلەرى تۋرالى قۇقىقتىق اقپاراتتاندىرۋ ماسەلەلەرى، بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق تاجىريبە، رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى تالداۋ جانە ورىندالعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋ نەگىزىندە ازىرلەنگەن بالا قۇقىقتارىن ساقتاۋ سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندەگى ۇسىنىمدار كورسەتىلگەن.

باياندامانى بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن ماماندار، ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار، قازاقستاننىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى، حالىقارالىق ساراپشىلار، باق-تار، اتا-انالار قاۋىمداستىعى جانە باسقا دا مۇددەلى تاراپتار بالالاردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن پايدالانۋى مۇمكىن.


سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • كەشە

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • كەشە

«يوكەريتتەن» جەڭىلدى

حوككەي • كەشە

ونلاين-وقىرمان

تەحنولوگيا • كەشە

سۋ باسۋ قاۋپى جوق

قوعام • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار