ءبىز ات باسىن تىرەگەن جاڭاقالا اۋىلدىق اۋماعىندا ورنالاسقان «انداس» –وسىنداي شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى. شەتىنە كوز جەتپەس جەردى الىپ جاتقان كەڭ القاپ. جەر دە كوكتەمنىڭ جىلى دەمىن سەزىپ, تىنىستاپ, شارۋا ادامىن اسىقتىرىپ تۇرعانداي. شارۋاشىلىق كارتوپ سالۋدى باستاپ كەتىپتى.
– وزدەرىڭىز كورىپ تۇرعانداي, قازىر القاپتا قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. كارتوپتى ەگۋ, وڭدەۋ, جيناۋ, بارلىعىنا شەتەلدىك تەحنيكانى قولدانامىز. بيىل تامشىلاتىپ سۋارۋعا ارنالعان 6 «Valley» قوندىرعىسىن ورناتتىق, – دەدى شارۋاشىلىق باسىندا ءبىزدى قارسى العان داۋرەن سالمەنباەۆ.
بىلتىر گوللانديا, بەلارۋس ەلدەرىنەن كارتوپتىڭ «مانيفەست», «ۆەگا», جاقسى دامىمەن ەرەكشە «گالا» سۇرىپتى تۇقىمدارىن اكەلىپتى. بيىل دا 210 گەكتارعا «اباكو» سۇرىپتى ءسابىز, 530 گەكتارعا كارتوپ وتىرعىزدى.
– جاڭا تۇقىمدار جىلدام ءونىم بەرەدى, 70-75 كۇننىڭ ىشىندە ءوسىپ شىعادى. ءبىر تۇپتەن 25 كارتوپقا دەيىن الامىز. وتكەن جىلى گەكتارىنان 40 توننادان ءونىم الدىق. بيىل ودان دا كوپ بولۋعا ءتيىس, – دەيدى داۋرەن.
شارۋاشىلىق كارتوپ, كوكونىس ەگۋگە ارنالعان سۋارمالى جەر كولەمىن جىلىنا 500 گەكتارعا ۇلعايتىپ كەلەدى. بىلتىر 2000 گەكتار سۋارمالى جەرگە كارتوپ, ءسابىز, باسقا دا مايلى جانە ءداندى داقىلدار ەگىپ, 50 مىڭ تونناداي ءونىم جيناپ العان.
بۇدان كەيىن ءبىز شارۋا قوجالىعىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق كەشەنىنە كەلدىك. كەشەندەگى كوكونىس قويمالارىن القاپقا جاقىن جەردەن سالۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن بايقايسىز. اگروكەشەن اۋماعىندا دا قىزۋ جۇمىس. ارقايسىسىنا 19 مىڭ توننا ءونىم ساقتالاتىن 2 قويما سالىنىپ جاتىر. مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن قارجىنى كۇتپەي-اق, كوكونىس قويمالارىن ءوز قارجىسىنا سالۋدا. ياعني, قويمالار قولدانىسقا بەرىلگەن سوڭ مەملەكەت شىققان شىعىننىڭ ءبىر بولىگىن قايتارادى. بۇعان دەيىن كوكونىستەردى ساقتاپ, ساپاسىن جوعالتپاۋ ماقساتىندا جالپى سىيىمدىلىعى 18 مىڭ توننا بولاتىن 4 قويما سالىنىپتى.
كەشەن ىشىندە اۋىل تۇرعىندارى كارتوپ سۇرىپتاۋدا. سۇرىپتاۋعا ارنالعان شەتەلدىك قوندىرعى ىسكە قوسىلعان. شارۋاشىلىقتا بۇرىن قولمەن اتقارىلىپ كەلگەن بارلىق جۇمىستى قازىر گوللاندىق تەحنيكا اتقارادى.
– تۇقىمدىق كارتوپتى سۇرىپتاپ, تازالاپ, قاپتارعا سالىپ وزبەكستانعا جىبەرىپ جاتىرمىز, بۇعان دەيىن دە 20 مىڭ توننا كارتوپ جونەلتىلدى, – دەيدى داۋرەن زەينوللا ۇلى. بۇدان باسقا, كارتوپ, ءسابىز ونىمدەرى اقتاۋ, اتىراۋ, اقتوبە, شىمكەنت, الماتى, نۇر-سۇلتانعا جىبەرىلەدى.
شارۋاشىلىقتا 50-گە تارتا ادام جۇمىس ىستەيدى. اۋىل تۇرعىندارى ماۋسىمدىق جۇمىستاردا ەڭبەك ەتۋدە.
وتكەن جىلى ءسابىز ساقتايتىن 3 مىڭ توننالىق قويماعا توڭازىتقىش ورناتىلىپتى. شارۋاشىلىق ءار گەكتارىنان 95 تونناعا دەيىن ءسابىز الۋدا. جينالعان كوكونىستى سۇرىپتاپ, ساقتاۋ دا قاجەت. سول ءۇشىن 250 مىڭ ەۋروعا توڭازىتقىش ساتىپ الىنىپ, قويما تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعان.
عىلىم مەن تەحنيكانىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىن قولدانسا, ءبىزدىڭ اۋىلداردا ىستىق-سۋىققا ءتوزىمدى كوكونىس ءتۇرلەرىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بارىنا كوزىمىز جەتتى. ەندى كارتوپتىڭ ءتۇرلى سۇرىپتارىن ءوزىمىز ءوسىرىپ, گوللاند جانە نەمىس كارتوبىن وتاندىق نارىقتان ىعىستىرىپ شىعارۋعا دا بولار.
كوكونىس وسىرۋشىلەر, شەتەلدىك جوعارى سۇرىپتى تۇقىم ساتىپ الۋعا قىرۋار قاراجات كەتەتىنىن ايتادى. وسىنى ەسكەرىپ, كوكونىس وسىرۋشىلەرگە دە مەملەكەتتەن سۋبسيديا بولىنسە دەيدى.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە 119 كوكونىس قويماسى بار. كۇز كەزىندە قويمالار 322 مىڭ توننا كارتوپ, ءسابىز جانە قىزىلشاعا تولادى.
پاۆلودار اۋدانىندا سۋارمالى جەر كولەمى 12987 گەكتارعا جەتسە, وسى باعىتتى پايدالاناتىن كوكونىس, كارتوپ وسىرۋشىلەر سانى دا جىلدان-جىلعا كوبەيۋدە. بىلتىر 4,07 مىڭ گەكتار جەردەن 122,5 مىڭ توننا كارتوپ, 112,8 مىڭ توننا كوكونىس جينالعان.
اۋدان كولەمىندە 60-تان استام قويما بار. ونىڭ 40-ى كوكونىس قويماسى. چەرنوياركا اۋىلدىق اۋماعىندا ورنالاسقان. ال اقسۋ قالاسىنا قاراستى «تيمۋر» شارۋا قوجالىعى القاپ كولەمى ۇلعايعان سايىن جاڭا قويما سالا باستايدى.
سوڭعى جىلدارى كۇزدە شارۋاشىلىقتاردىڭ جيناعان مول ءونىمى قويمالارعا سىيماي دا قالادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى تۇرعىندار القاپ باسىنان ەرتەرەك ساتۋعا باسىمدىق بەرۋدە. ساتىلىمنان قالعان ءونىمدى سۇرىپتاپ, تۇقىمدى كەلەسى جىلعا دەيىن ساقتايدى.
عالىم اگرونوم, كاسىپكەر زەينوللا سالمەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «اقىلدى تەحنولوگيالار» اۋىلدارعا دا جەتتى. اگروكەشەندى دامىتۋ سالاسىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى وراسان. وسى «اقىلدى سۋارۋدىڭ» ناتيجەسىندە, ءونىم ەكولوگيالىق تازا, شىعىن از, قارجى ۇنەمدەلەدى.
سوندىقتان «انداس» قوجالىعىندا سۋارمالى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ماقساتىندا سۋارمالى جەر القاپتارى اينالىمعا ەنگىزىلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 1 ملرد 400 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. الداعى ۋاقىتتا القاپ كولەمىن 2 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتپاق.
– جوبا بارىسىندا سۋارمالى جەر تەلىمىنە ەرتىس وزەنىنەن ۇزىندىعى 3500 مەتر بولاتىن سۋ قۇبىرى, 4500 مەترلىك ەلەكتر جەلىسى تارتىلدى. ەكى جىلدىڭ ىشىندە ءبىز 992 ميلليون تەڭگەنى يگەردىك. مول ءونىم جينالدى. تىنىمسىز تىرلىكتىڭ ءبۇگىنگى ناتيجەسىنە ريزامىن, – دەيدى زەينوللا ءسالمەنباەۆ.
عىلىمي ويلارىن جەرمەن, ەڭبەكپەن بايلانىستىرعان اكە جولىن ۇلى داۋرەن جالعاستىرۋدا.
– كوكونىستەر زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن اۆتوماتتى تۇردە سۋارىلادى. ەندى ءبىرازدان سوڭ, كارتوپ پەن ءسابىز دە كوگەرىپ شىعا باستايدى. العاشقى كارتوپتى تامىزدىڭ باسىندا الا باستايمىز. جەردىڭ مول ىرزىعى بىزگە وسىلاي قۋانىش سىيلايدى, – دەدى داۋرەن قوشتاساردا.
پاۆلودار وبلىسى,
پاۆلودار اۋدانى
