ايماقتار • 24 ماۋسىم، 2019

كەرەكۋدىڭ كوكونىسى – برەندتىڭ كوكەسى

186 رەتكورسەتىلدى

اگرونوم عالىم زەينوللا سالمەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا، سۋارمالى جەردە وسكەن كوكونىس تە، كارتوپ تا مول ءونىم بەرەدى. وڭىردەگى كارتوپ وسىرۋشىلەر جىلدان-جىلعا ءونىم كولەمى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ، رەسپۋبليكاعا تانىلۋدا. ماسەلەن، پاۆلوداردىڭ كارتوبى قازىر ناعىز برەندكە اينالدى. بۇل عىلىم مەن تەحنيكانىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىن قولدانۋدىڭ ناتيجەسى.

ءبىز ات باسىن تىرەگەن جاڭا­قالا اۋىل­دىق اۋماعىندا ورنا­­لاسقان «انداس» –وسىنداي شارۋا­­شى­لىق­تار­دىڭ ءبىرى. شەتىنە كوز جەتپەس جەردى الىپ جاتقان كەڭ القاپ. جەر دە كوكتەمنىڭ جىلى دەمىن سەزىپ، تىنىستاپ، شارۋا ادامىن اسىقتىرىپ تۇرعانداي. شارۋاشىلىق كارتوپ سالۋدى باستاپ كەتىپتى.

– وزدەرىڭىز كورىپ تۇرعانداي، قازىر القاپتا قىزۋ جۇمىس ءجۇرىپ جا­تىر. كارتوپتى ەگۋ، وڭدەۋ، جيناۋ، بارلىعىنا شەتەلدىك تەحنيكانى قولدانامىز. بيىل تامشىلاتىپ سۋا­رۋعا ارنالعان 6 «Valley» قون­دىر­عى­سىن ورناتتىق، – دەدى شارۋا­شى­لىق باسىندا ءبىزدى قارسى العان داۋرەن سالمەنباەۆ.

بىلتىر گوللانديا، بەلارۋس ەلدە­رىنەن كارتوپتىڭ «مانيفەست»، «ۆەگا»، جاقسى دامىمەن ەرەكشە «گالا» سۇ­رىپ­تى تۇقىمدارىن اكەلىپتى. بيىل دا 210 گەكتارعا «اباكو» سۇرىپتى ءسابىز، 530 گەكتارعا كارتوپ وتىرعىزدى.

– جاڭا تۇقىمدار جىلدام ءونىم بەرەدى، 70-75 كۇننىڭ ىشىندە ءوسىپ شى­عا­دى. ءبىر تۇپتەن 25 كارتوپقا دەيىن الامىز. وتكەن جىلى گەكتارىنان 40 توننادان ءونىم الدىق. بيىل ودان دا كوپ بولۋعا ءتيىس، – دەيدى داۋرەن.

شارۋاشىلىق كارتوپ، كوكونىس ەگۋگە ارنالعان سۋارمالى جەر كولەمىن جى­لى­نا 500 گەكتارعا ۇلعايتىپ كەلەدى. بىلتىر 2000 گەكتار سۋارمالى جەرگە كارتوپ، ءسابىز، باسقا دا مايلى جانە ءداندى داقىلدار ەگىپ، 50 مىڭ تونناداي ءونىم جيناپ العان.

بۇدان كەيىن ءبىز شارۋا قوجا­لى­عى­نىڭ اۋىلشارۋاشىلىق كەشە­نى­نە كەلدىك. كەشەندەگى كوكونىس قوي­ما­­­لارىن القاپقا جاقىن جەردەن سالۋ­­دىڭ ءتيىمدى ەكەنىن بايقايسىز. اگرو­كەشەن اۋماعىندا دا قىزۋ جۇمىس. ارقايسىسىنا 19 مىڭ توننا ءون­ىم ساقتالاتىن 2 قويما سالىنىپ جاتىر. مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن قارجىنى كۇتپەي-اق، كو­كو­نىس قويمالارىن ءوز قارجىسىنا سالۋدا. ياعني، قويمالار قولدانىسقا بەرىلگەن سوڭ مەملەكەت شىققان شى­عىن­نىڭ ءبىر بولىگىن قايتارادى. بۇعان دەيىن كوكونىستەردى ساقتاپ، ساپاسىن جوعالتپاۋ ماقساتىندا جالپى سىيىم­دى­لىعى 18 مىڭ توننا بولاتىن 4 قوي­ما سالىنىپتى.

كەشەن ىشىندە اۋىل تۇرعىندارى كارتوپ سۇرىپتاۋدا. سۇرىپتاۋعا ار­نال­عان شەتەلدىك قوندىرعى ىسكە قو­سىل­عان. شارۋاشىلىقتا بۇرىن قول­مەن اتقارىلىپ كەلگەن بارلىق جۇ­مىستى قازىر گوللاندىق تەحنيكا اتقارادى.

– تۇقىمدىق كارتوپتى سۇرىپتاپ، تازا­لاپ، قاپتارعا سالىپ وزبەكستانعا جىبە­رىپ جاتىرمىز، بۇعان دەيىن دە 20 مىڭ توننا كارتوپ جونەلتىلدى، – دەيدى داۋرەن زەينوللا ۇلى. بۇدان باسقا، كارتوپ، ءسابىز ونىمدەرى اقتاۋ، اتىراۋ، اقتوبە، شىمكەنت، الماتى، نۇر-سۇلتانعا جىبەرىلەدى.

شارۋاشىلىقتا 50-گە تارتا ادام جۇ­مىس ىستەيدى. اۋىل تۇرعىندارى ماۋ­­سىمدىق جۇمىستاردا ەڭبەك ەتۋدە.

وتكەن جىلى ءسابىز ساقتايتىن 3 مىڭ توننالىق قويماعا توڭازىتقىش ورناتىلىپتى. شارۋاشىلىق ءار گەكتارىنان 95 تونناعا دەيىن ءسابىز الۋدا. جينالعان كوكونىستى سۇرىپتاپ، ساقتاۋ دا قاجەت. سول ءۇشىن 250 مىڭ ەۋروعا توڭازىتقىش ساتىپ الىنىپ، قويما تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلعان. 

عىلىم مەن تەحنيكانىڭ جاڭا جە­تىس­تىكتەرىن قولدانسا، ءبىزدىڭ اۋىلدار­دا ىستىق-سۋىققا ءتوزىمدى كوكونىس ءتۇر­لەرىن وسىرۋگە مۇمكىندىك بارىنا كوزىمىز جەتتى. ەندى كارتوپتىڭ ءتۇر­لى سۇرىپتارىن ءوزىمىز ءوسىرىپ، گوللاند جانە نەمىس كارتوبىن وتاندىق نا­رىق­تان ىعىستىرىپ شىعارۋعا دا بولار.

كوكونىس وسىرۋشىلەر، شەتەلدىك جوعارى سۇرىپتى تۇقىم ساتىپ الۋعا قىر­ۋار قاراجات كەتەتىنىن ايتادى. وسى­نى ەسكەرىپ، كوكونىس وسىرۋشىلەرگە دە مەم­لەكەتتەن سۋبسيديا بولىنسە دەيدى.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە، وڭىردە 119 كوكونىس قويماسى بار. كۇز كەزىندە قويمالار 322 مىڭ توننا كارتوپ، ءسابىز جانە قىزىلشاعا تولادى.

پاۆلودار اۋدانىندا سۋارمالى جەر كولەمى 12987 گەكتارعا جەتسە، وسى باعىتتى پايدالاناتىن كوكونىس، كارتوپ وسىرۋشىلەر سانى دا جىلدان-جىلعا كوبەيۋدە. بىلتىر 4،07 مىڭ گەكتار جەردەن 122،5 مىڭ توننا كارتوپ، 112،8 مىڭ توننا كوكونىس جينالعان.

اۋدان كولەمىندە 60-تان استام قويما بار. ونىڭ 40-ى كوكونىس قويماسى. چەر­نوياركا اۋىلدىق اۋماعىندا ورنا­لاس­­قان. ال اقسۋ قالاسىنا قاراستى «تيمۋر» شارۋا قوجالىعى القاپ كو­لەمى ۇلعايعان سايىن جاڭا قويما سالا باستايدى.

سوڭعى جىلدارى كۇزدە شارۋا­شى­لىقتاردىڭ جيناعان مول ءونىمى قويما­لار­عا سىيماي دا قالادى. سوندىقتان جەر­­گىلىكتى تۇرعىندار القاپ باسى­نان ەرتە­رەك ساتۋعا باسىم­دىق بەرۋ­دە. ساتى­­لىمنان قالعان ءونىم­دى سۇ­رىپتاپ، تۇ­قىمدى كەلەسى جىلعا دەيىن ساقتايدى.

ءبىز ارالاپ، تانىسقان «انداس» شا­ر­ۋا­­­شىلىعى زەينوللا سالمەنباەۆتىڭ باسقا­رۋى­مەن 17 جىل بۇرىن اشىلىپ، جۇمىستى 50-60 گەكتار جەرگە كارتوپ ەگۋدەن باستاعان ەكەن. ءبۇ­­­­گىن­دە شارۋاشىلىق يەلىگىندە 6 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەر بار، ونىڭ 
1 200 گەك­تارى – سۋارمالى جەرلەر.

عالىم اگرونوم، كاسىپكەر زەينوللا سالمەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا، «اقىلدى تەحنولوگيالار» اۋىلدارعا دا جەتتى. اگروكەشەندى دامىتۋ سالاسىنا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگى­زۋدىڭ تيىمدىلىگى وراسان. وسى «اقىل­دى سۋارۋدىڭ» ناتيجەسىندە، ءونىم ەكولو­گيالىق تازا، شىعىن از، قارجى ۇنەم­دە­لەدى.

سوندىقتان «انداس» قوجالىعىندا سۋارمالى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ماقساتىندا سۋارمالى جەر القاپتارى اينالىمعا ەنگىزىلىپ، ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 1 ملرد 400 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. الداعى ۋا­قىت­تا القاپ كولەمىن 2 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتپاق.

– جوبا بارىسىندا سۋارمالى جەر تەلىمىنە ەرتىس وزەنىنەن ۇزىندىعى 3500 مەتر بولاتىن سۋ قۇبىرى، 4500 مەترلىك ەلەكتر جەلىسى تارتىلدى. ەكى جىل­دىڭ ىشىندە ءبىز 992 ميلليون تەڭ­گەنى يگەردىك. مول ءونىم جينالدى. تى­نىمسىز تىرلىكتىڭ ءبۇ­گىن­گى ناتيجە­سى­نە ريزا­مىن، – دەيدى زەي­نول­لا ءسال­مەن­باەۆ.

عىلىمي ويلارىن جەرمەن، ەڭبەك­پەن بايلانىستىرعان اكە جولىن ۇلى داۋرەن جالعاستىرۋدا.

– كوكونىستەر زاماناۋي قۇرىل­عى­لاردىڭ كومەگىمەن اۆتوماتتى تۇردە سۋارىلادى. ەندى ءبىرازدان سوڭ، كارتوپ پەن ءسابىز دە كوگەرىپ شىعا باستايدى. العاشقى كارتوپتى تامىزدىڭ باسىندا الا باستايمىز. جەردىڭ مول ىرزىعى بىزگە وسىلاي قۋانىش سىيلايدى، – دەدى داۋرەن قوشتاساردا.

 

پاۆلودار وبلىسى،

پاۆلودار اۋدانى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار