جانات ساتىپالدى ۇلىنا ءتورت ت ۇلىكتىڭ قايسىسى بولسىن تاڭسىق ەمەس. كوزىن اشقالى كورىپ كەلە جاتقان تىرشىلىگى. اۋەلى كوڭىلى قوي باعۋعا اۋعان. ارىداعى مال جايىن جاقسى بىلەتىن اتالاردىڭ «مال وسىرسەڭ قوي ءوسىر, پايداسى ونىڭ كول-كوسىر» دەپ وسيەت ەتۋى تەگىن ەمەس قوي. بۇل ءوڭىر ناعىز مىڭعىرتىپ مال باعاتىن جەر. سوناۋ كوز ۇشىنان مۇنارتىپ كورىنەتىن ماقپال تاۋىنان بەرى قۇلايتىن قايىڭ شوقتارىنىڭ اراسىنداعى اتشاپتىرىم القاپتار كوك شالعىنعا تۇنىپ تۇر. ناعىز «جەتەك شانشىساڭ, اربا وسەدى» دەيتىن-اق جەر. اۋىل ماڭىنداعى قىراتقا ەجەلدەن ەگىن ەگىلگەن ەمەس. قۇمدى, تاستاق جەر بولسا دا قۇنارلى.
ەنشىسىنە تيگەن ازىن-اۋلاق قويدى ءوز تولىنەن ءوسىردى. باسىن ەكى جۇزگە جەتكىزدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءبىر ويدىڭ كەلگەنى. جەرگىلىكتى قوي تۇقىمى بالا كەزىندە كورگەنىندەي ەمەس, ازىپ بارادى. تۇقىمىن جاڭارتىپ, جاقسارتپاي بولمايدى. وسى ءبىر ويعا بەكىنگەن سوڭ وتارعا گيسسار تۇقىمدى قوشقار قوسقان. سودان مال ساپاسى جاقسارىپ جۇرە بەردى. ماسەلەن, اقپاندا تۋعان قوزىلار ماۋسىم ايىنا دەيىن اينالدىرعان ءۇش-ءتورت ايدىڭ ىشىندە مارقايىپ ءوسىپ, ءتاپ-ءتاۋىر قوڭ جيناپ قالادى. توقتى كەزىنىڭ وزىندە 25-30 كەلى تازا ەت بەرەدى. ەت وتكىزۋدە ەشقانداي قيىندىق جوق. ىرگەدەگى ماكينسك قالاسىنا شاۋىپ بارىپ, ەكى-ءۇش قويدان وتكىزىپ كەلەدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ, قوڭىر كۇزگە دەيىن توقتىلارىن ساتىپ ۇلگەرەدى. ونداعى ويى قىستا جەمشوپتى ۇنەمدەۋ. ال توقتىسى قوزىداي عانا بولاتىن جەرگىلىكتى تۇقىمنان مۇنشا ەت الا الماس ەدىڭىز.
– جەمشوپتى ءوزىمىز دايىنداپ الامىز, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى جانات ساتىپالدى ۇلى. جوڭىشقانى تولگە, قۋراي ارالاس بەدەنى ءىرى مالعا بولەك-بولەك ءۇيىپ قويامىز. نەگىزى قوي مالىن سەمىرتۋ قيىن. اسىرەسە قىستا بايلاساڭ, شىعىنى شاش-ەتەكتەن. سوندىقتان ازىرگە جاز ورتاسىنا دەيىن ساتىپ ۇلگەرگەن دۇرىس پا دەيمىن. مەملەكەت قازىر ۇلكەن قامقورلىق كورسەتىپ وتىر. ەرىنبەگەن ادامعا ەڭبەك ەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي تۋدىرىلعان. بىلتىر 6 پايىز وسىممەن ەكى جارىم ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, جەتى باس بيە ساتىپ الدىم. العاشقى جىلى نەسيەنى وتەۋگە «كانيكۋل» بەرىلەدى. بۇل مال باققان ادام ءۇشىن وتە قولايلى. بىرەر جىلدىڭ ىشىندە ءتولىڭ ءوسىپ-جەتىلسە, نەسيەدەن تۇگەل قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بار. بيىل بيە بايلادىق, ونىڭ دا ءتاپ-ءتاۋىر تابىسى بار.
شارۋا قوجالىعىندا قوي مەن جىلقىعا قوسا, قارا مال دا بار ەكەن. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن, ءوز ەڭبەگىمەن تىربانىپ تىرشىلىك ەتىپ, اجەپتاۋىر مال باسىن قۇراپ وتىر. تولعاۋى توقسان تىرشىلىك جايلى سىر ساباقتاپ وتىرىپ, جانات ساتىپالدى ۇلىنىڭ قولونەر شەبەرى ەكەنىن بىلدىك. ەر-توقىم, استاۋ, كۇبى شابادى ەكەن. نەگىزى قولىنا ءتاۋىر اعاش تيسە, قاجەتتى بۇيىمنىڭ كەز كەلگەنىن ىستەي الادى. قازىر اۋىلدىق جەردە وسى تۇرمىستىق بۇيىمداردىڭ قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپشى بولىپ كەتكەنى بەلگىلى. بۇل بۇيىمدارعا قوسا, باعزى زاماننىڭ زەرگەرلەرى ءتارىزدى كۇمىستەن بىلەزىك, جۇزىك سوعادى. شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلداعى ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەر جىگىتتى ساۋالدىڭ استىنا الدىق.
– اتادان جۇققان قاسيەت, ناعاشىلارىمدا دا بولسا كەرەك, – دەيدى شەبەردىڭ ءوزى. العاش ەر-توقىمنان باستادىم. بەس بولىكتەن تۇراتىن قۇراما ەر شاپتىم. نەگىزى سۇرانىسقا قاراي جۇمىس ىستەيمىن. الۋشى ادام قانداي ءتۇرىن قاجەت ەتسە, ءدال سونداي قىلىپ شاۋىپ بەرە الامىن.
مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ شەبەرلىك سىرىن سۇراعانبىز. ءىستىڭ ادامى سوزگە ساراڭ بولادى عوي. تابيعاتى تامىلجىعان ساۋلە اۋىلىنىڭ ماڭى يت تۇمسىعى وتپەيتىن ورمان. شەبەرگە كەرەك اعاش سول ورماننان تابىلادى. ارينە باقىلاۋسىز ەمەس, شەبەر وزىنە قاجەتتىسىن جازدىرىپ, اقشاسىن تولەپ الادى ەكەن. وندا دا تاڭداپ, تولعاۋ كەرەك. ماسەلەن, سۋلى جەردىڭ اعاشى تەز جارىلىپ كەتپەك. قىستا اعاش توقتاعان كەزدە دايىنداعان ءلازىم. قايىڭ اعاشى عانا جارامدى, وندا دا بۇتاقسىز, اتقان وقتاي ءتۇزۋ, ساۋ قايىڭ. ال, زەرگەرلىكتى كەيىن قولعا السا كەرەك.
– اۋىلعا ماكينسكىدەن تالعات ەسىمدى ءبىر شەبەر كەلدى. باعزى زامانداعى اجەلەرىمىزدەن قالعان كۇمىس قاپتىرمالاردان جيەگىنە ورنەك سالىپ, ءاپ-ادەمى جۇزىك سوقتى. الگى شەبەردىڭ قاسىندا ءبىر كۇن وتىرىپ كوردىم. سوسىن ءوزىم دە كۇمىس جۇزىك, بىلەزىك سوعا باستادىم, – دەيدى جانات ساتىپالدى ۇلى.
ءبىر كورگەننەن بار قىر-سىرىن بويىنا قۇيىپ الۋىنا قاراعاندا, تابيعي بەيىمنىڭ ءبىتىمى-اۋ دەگەن وي كەلدى بىزگە. ءسۇت پىسىرىمدەي ۋاقىت سۇحبات قۇرعان سوڭ قايتا-قايتا ساعاتىنا قاراعىشتاي بەردى. اسىعىس-اۋ دەپ ويلادىق ءبىز دە. شارۋاسىنان قالدىرۋعا باتپادىق. قايىر-حوش ايتىسقاندا كەشىرىم سۇراعان.
– كەز كەلگەن ءىس قولدان كەلەدى, –دەدى ول, – بىزدە جوعى ۋاقىت قانا.
ال ءبىز اۋىلداعى ءومىردى ميمىرت تىرلىك دەيمىز عوي.
ءبىرجان سال اۋدانى,
اقمولا وبلىسى
