دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 24 مامىر 2013 2:43
ءوز جولىن تاپپاعان ەلگە قاشان دا قيىن
ۋكرايناداعى جاعداي جۇرتقا بەلگىلى. مۇندا ساياسي كۇرەس (ويىن دەسە دە بولعانداي-اۋ) ەشقاشان تولاستامايدى. بيلىككە قارسىلاستار كەزەكپە-كەزەك كەلىپ جاتسا دا, جاعدايدىڭ وڭعا قاراي وزگەرىسى اڭعارىلمايدى. الدا دا سولاي بولار-اۋ دەگەن كۇدىك بار.
جۇما, 24 مامىر 2013 2:43
ءوز جولىن تاپپاعان ەلگە قاشان دا قيىن
ۋكرايناداعى جاعداي جۇرتقا بەلگىلى. مۇندا ساياسي كۇرەس (ويىن دەسە دە بولعانداي-اۋ) ەشقاشان تولاستامايدى. بيلىككە قارسىلاستار كەزەكپە-كەزەك كەلىپ جاتسا دا, جاعدايدىڭ وڭعا قاراي وزگەرىسى اڭعارىلمايدى. الدا دا سولاي بولار-اۋ دەگەن كۇدىك بار.
بۇل ەلدەگى جاعدايدى اڭگىمە ەتۋدىڭ سەبەبى دە بار. بيىلعى كۇزدە ەۋرووداقتىڭ «شىعىس سەرىكتەستىگى» باعدارلاماسى بويىنشا ءسامميتى وتەدى. سوندا ۋكراينا مەن ەۋرووداق اراسىندا اسسوتسياتسيالانعان سەرىكتەستىككە قول قويىلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ۋكراينا ەۋروپاعا قاراي ءبىرجولا بەت بۇردى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا بولار ەدى.
ازىرگە بۇل بولجام عانا. ال ۋكراينا وعان دايىندىق ۇستىندە, ءالى تولىق تاڭداۋ جاساپ ۇلگەرگەن جوق. قازىرگى اڭگىمەلەر دە سوعان قاتىستى ايتىلىپ جاتىر. ۋكراينا كىمدى تاڭدايدى, كىممەن بولادى دەيدى جۇرت. ەۋروپامەن بولسا, ول ماسكەۋمەن ءبىرجولا كەتىسەدى. ماسكەۋمەن بولسا, ەۋرووداقتان قايىر جوق. بۇل ەل ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي.
وسىندايدا جۇرتتىڭ ايتاتىنى بار: وۋ, بۇلار نەگە سولاردىڭ بىرەۋىن تاڭداۋى كەرەك, نەگە ولار ءوز جولىن تاڭداپ, سول ەكى جاقپەن دە ءوز مۇددەسىنىڭ تۇرعىسىنان قارىم-قاتىناس جاسامايدى دەگەندى العا توسادى. ءسىرا, بۇل سۇراقتارعا جاۋاپتاردىڭ نەگىزى ۋكراينا قاۋىمىنداعى ساياسي كۇرەسكە بارىپ تىرەلەدى. ەكىگە بولىنگەن ساياسي كۇشتەر حالىقتى ەكىگە ءبولىپ تىندى. قايسىسى جەڭسە دە, ولار حالىقتى, قوعامدى بىرىكتىرە العان جوق. ءتىپتى ونى قاجەت تە ەتپەگەندەي. ءبىرىنىڭ پىكىرى ەكىنشىسى ەسكەرمەي, ءبىر-ءبىرىنىڭ اياعىنان شالۋدى كوزدەيدى. وعان مىسال: بيلىكتە باتىسشىلدار دا (ۆ.يۋششەنكو, يۋ.تيموشەنكو), ماسكەۋگە باعىت ۇستاعاندار دا (ۆ.يانۋكوۆيچ) بولدى. بىراق تىندىرعاندارى شامالى.
ال ولاردىڭ ەلدى يگىلىككە باستاۋى مۇمكىن بە ەدى؟ ابدەن مۇمكىن ەدى. ۋكراينا كەشەگى كۇيرەگەن كسرو-نىڭ ەڭ ءبىر دامىعان ايماعى بولاتىن. بۇل رەتتە ونىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى ءتىپتى رەسەيدەن دە جوعارى دەۋگە بولار ەدى. ويتكەنى, رەسەيدىڭ قۇرامىندا ءالسىز ايماقتار, ساياسي تۇرعىدا تىنىشسىز وڭىرلەر جەتكىلىكتى. ال ۋكراينادا ماشينا جاساۋ, قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, كومىر ءوندىرۋ جاقسى دامىسا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ مۇمكىندىگى ءتىپتى جوعارى بولاتىن. استىق, ەت وندىرۋدە الدىڭعى قاتاردا ەدى. حالقىنىڭ سانى, ءبىلىم دەڭگەيى جونىنەن ول ەۋروپانىڭ جەتەكشى ەلدەرىمەن دەڭگەيلەسەتىن.
ءدال قازىر سول مۇمكىندىكتەر پايدالانىلمادى دەپ تۇجىرىم جاساۋعا تولىق نەگىز بار. كەزىندە جۇرت ۋكراينا مەن قازاقستاندى سالىستىرۋدى وعاشتاۋ كورەتىن. دامىعان ونەركاسىبى مەن ينتەنسيۆتى اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسى بار رەسپۋبليكانىڭ جوعارى تۇرۋى زاڭدىلىقتاي كورىنەر ەدى. قازىر ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جونىنەن ۋكراينا الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنان شىعىپ قالسا, قازاقستان سول قاتارعا قوسىلىپ وتىر. سوناۋ تۇستا, ءتىپتى كەڭەستىك ءداۋىر ەمەس, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بىرەۋلەر وسىلاي بولۋى مۇمكىن دەسە, جۇرت وعان سەنبەس ەدى. ەندى شىندىق سەندىرەدى.
باستى ماسەلە بۇگىنگە دەيىن الەۋەتى جوعارى ەلدىڭ ءوز جولىن تابا الماعانىنا بارىپ تىرەلەدى. سول تابا الماعاندىقتان دا بىردە باتىسقا, بىردە شىعىسقا جالتاقتايدى. ساياسات ماسەلەسىندە دە, ەكونوميكا ماسەلەسىندە دە سونداي. ەۋرووداقتىڭ دا وعان ۇستاتا سالارى جوق. الدىمەن سايلاۋ جونىندەگى زاڭىڭدى جوندە, ساياسي ايىپ تاعىلعانداردى بوسات, ەكونوميكاڭدى باتىسقا بەيىمدە دەيدى. بۇل تالاپتى جوپەلدەمەدە ورىنداۋ دا مۇمكىن ەمەستەي. ال ماسكەۋ باتىستان بەتىڭدى بۇر دەپ تالاپ قويادى. ونىڭ باستى جولى –كەدەن وداعىنا كىرۋ.
جول تاڭداعاندا, ول باسقا بىرەۋگە ەرە سالۋ ەمەس. ارينە, اركىم ءوز مۇمكىندىگىن, ءوز مۇددەسىن ەسكەرەدى. باسقانىڭ جولى سەنىڭ مۇددەڭە ۇيلەسە بەرمەۋى مۇمكىن. وعان ۋكراينانىڭ ءدال بۇگىن كوزى جەتىپ وتىر. ۋاقىتتى جىبەرىڭكىرەپ العانى قينايدى.
ۇرلىق دۇنيە عانا جاسىرىلادى
شۆەيتساريا بانكتەرى اسسوتسياتسياسىنىڭ شەتەلدىك سالىق قىزمەتتەرى ءۇشىن ءوز كليەنتتەرىنىڭ ەسەپ-شوتتارىن اشۋعا دايىندىعى جونىندەگى مالىمدەمەسى بىرەۋلەردى تاڭداندىرسا, ەندى بىرەۋلەردى ەسىنەن تاندىرعانداي بولدى.
بۇعان دەيىن شۆەيتساريالىق بانكتەردىڭ قۇپياسى جونىندە تالاي اڭىزدار ايتىلاتىن. ونىڭ سەنىمدىلىگى سونشالىقتى, كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى دا قارجىلارىن ءوز ەلىندە ەمەس, سوندا ساقتاۋعا ۇمتىلار ەدى. جوعالىپ كەتەر دەمەسە دە, ەڭ باستىسى, وندا قانشا دۇنيە بارلىعى سىرت كوزدەن تاسا. ءبىراز سالىقتان قۇتىلاتىنى جانە بار.
ادال تابىستى ەشكىم جاسىرا قويمايدى. قۇپياسى اشىلمايتىن جەرگە ۇرلىقى دۇنيە قۇمار. ادام ءوز تابىسىن جۇرتتىڭ كوز الدىندا ۇستاسا, ونىڭ قايدان جانە قالاي كەلگەنى اڭعارىلار ەدى. ءسويتىپ, ۇرلىقى دۇنيەنىڭ كوزىن جويۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سودان دا سەزىكتىلەر ءوزىنىڭ ۇرلىقى دۇنيەسىن جاسىراتىن جەر ىزدەيدى. تاباتىندارى – قۇپيالارى تاس قامالداي اشىلمايتىن ەۋروپالىق بانكتەر, الدىمەن شۆەيتساريا بانكتەرى جۇيەسى, سونداي-اق, حالىقارالىق وففشورلار, سولاردىڭ قىزمەتى.
بۇرىندارى بانك قۇپيالىعى جەكە ادامنىڭ قۇقىنداي كورىنەتىن. اركىم ءوز دۇنيەسىنە ءوزى يە, قالاي ساقتاپ, قالاي جۇمساۋىن ءوزى بىلەدى دەگەن قاعيداعا جۇگىنەتىن دە ەدى. بىراق سوڭعى جىلدارداعى وقيعالار, ايتالىق كيپردەگى جاعداي, سول ادام قۇقىن, دەموكراتيانى ۇرانداتاتىنداردىڭ ءوزىن قاتتى ويلاندىرعان. سول بانك قۇپيالىعىندا تالاي قىلمىس, الاقولدىلاردىڭ سالىقتان جالتارۋى, ياعني قىلمىسى جاتقانى ايقىندالدى. حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ ءوزى, جەتەكشى مەملەكەتتەر باسشىلارى مەن ولاردىڭ قارجىلىق مەكەمەلەرى سالىقتان بوي تاسالايتىنداردىڭ اياعىنا تۇساۋ سالۋ جونىندە اڭگىمە قوزعاپ قانا قويماي, تالاپ تا جاساي باستادى. كەيبىر وففشورلىق ايماقتاردى قاتتى قاداعالاۋ ءسوز بولدى.
بانك دەگەندە, ونىڭ قۇپياسى دەگەندە, جۇرت الدىمەن شۆەيتساريانى اۋىزعا الادى. وندا بۇكىل ەۋروپانىڭ جارتى ەلى مەن اقش سياقتى الىپ ەل بيۋدجەتىنە پارا-پار قارجى جاتقان كورىنەدى. ول ميللياردتار ەمەس, ونداعان تريلليون دوللارلار. ولاردان سالىق الىنبايدى. حالىق, ەل يگىلىگىنە جاراتىلمايدى. وعان بۇدان ءارى شىداۋدىڭ رەتى جوق ەدى. كۇرەستى اقش باستاپ, ءوز ەلىندەگى شۆەيتساريالىق UBS بانكىنەن امەريكالىق كليەنتتەردىڭ ءتىزىمىن تالاپ ەتتى. ايتپەسە ليتسەنزياسىن قايتارىپ الاتىنىن مالىمدەدى. بانك امالسىز كوندى.
ەڭ مىقتىسى قول كوتەرگەن سوڭ, باسقالارى دا وكوپتان شىعاتىنى بەلگىلى. اۆستريا, سان-مارينو, ليۋكسەمبۋرگ, كانار ارالدارى بانكتەرى ماجبۇرلەمەي تۇرىپ, وزدەرىنىڭ الدىمەن قيمىلداۋىن ءجون ساناپ وتىر, قۇپيالارىنىڭ بەتىن اشپاق. جالپى, ەۋرووداقتىڭ كوپ ەلدەرى باس بىرىكتىرىپ, ۇرلىقى دۇنيەگە توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن بەلسەندى كۇرەسكە كىرىسپەك.
بۇل كۇرەس بارلىق ەلدەرگە دە ءتيىمدى. ۇرلىق بارلىق جەردە دە بار. ۇرلىق باسقا جاققا ءوتىپ كەتىپ, ءىزىن جاسىرىپ ۇلگەرسە, ۇستاۋ قيىن. كىم بىلەدى, سول قۇپيالىق شىمىلدىعىن پايدالانىپ, ۆيكتور حراپۋنوۆتار عانا ەمەس, شۆەيتساريا بانكتەرىندە ءبىزدىڭ جاقتان دا تالايلار ۇرلىقتارىن جاسىرىپ جاتقان شىعار. ولاردى قايتارۋ ماسەلەسىنىڭ قالاي شەشىلەرىن كىم بىلگەن, ال ەندى بۇدان بىلاي ۇرلىقى دۇنيەنىڭ قۇپياسى تۇرىلەر بولسا, ونى شەتەلگە اپارىپ جاسىرۋ دا ازايار دەگەن ءۇمىت كوڭىلدى جەلپيدى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
