اتالعان سالانىڭ وكىلدەرى ءبىزدىڭ ەلدىڭ بۇل قادامعا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەنىن ايتادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ 189 كونۆەنتسياسىنىڭ 24 كونۆەنتسياسىن, ونىڭ ىشىندە 8 نەگىزگى كونۆەنتسيانى بەكىتتى. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمدارىمەن اراداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ دالەلى – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق زاڭنامانى ەڭبەك سالاسىنداعى حالىقارالىق نورمالارعا سايكەستەندىرۋى جانە ەلىمىزدىڭ وسى حالىقارالىق ۇيىمداعى ۇستانىمىنىڭ نىعايعانى.
جۋىردا الماتىدا وتكەن حالىقارالىق جيىنعا قاتىسقان مەمۋر-سەن ۇيىمىنىڭ (تۇركيا) حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى وسمان تيمۋرتاستىڭ پايىمداۋىنشا, بۇگىنگە دەيىن «شەشۋ كەرەك» دەپ نازار اۋدارىپ ءجۇرگەن تۇيتكىلدەردىڭ ءبارى الداعى ۋاقىتتا ءبىزدى كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ قاسىندا تۇك تە ەمەس ەكەن.
– وڭتۇستىك كورەياداعى, جاپونياداعى ءوندىرىس ورىندارى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىنە جۇگىنە باستادى, بۇل جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارۋىنا اسەر ەتتى. بۇعان دەيىن ەڭبەك ادامدارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى, جالاقىسى تولعاندىرىپ كەلسە, ەندى ءبىز الەمدىك دەڭگەيدەگى ماسەلەمەن بەتپە-بەت تۇرمىز. جۇمىس كۇشى جۇمىس كوزى بولسا عانا كەرەك. ەگەر ادامنىڭ ورنىن روبوت باسسا, ادام ەكىنشى ورىنعا ىسىرىلىپ شىعادى. سوندىقتان جۇمىس كۇشىنىڭ ساقتالىپ قالۋى ءۇشىن كۇرەسۋىمىز كەرەك. جاساندى ينتەللەكت, روبوت ادامنىڭ ورنىن الماستىرا المايدى. روبوتتاردىڭ ادامداردى باسقارۋىنا جول بەرمەۋىمىز كەرەك, – دەيدى و.تيمۋرتاس.
ول ءوز كەزەگىندە تۇركيا بارلىق ەلدەردەگى حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى فەدەراتسياسىنىڭ ينتەگراتسيالانۋىنا كومەك بەرۋگە دايىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ءتۇركيا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كاسىپوداعى كونفەدەراتسياسى جاقىندا عانا ىستانبۇلدا ۇلكەن عيماراتقا كوشىپتى, شتاتتىق كەستەسى دە ۇلعايىپتى. ەندىگى كەزەكتە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بايلانىستى تەرەڭدەتۋگە باسىمدىق بەرىپ وتىر ەكەن. ول قازاقستان مەن تۇركيانىڭ وسى سالاداعى جۇمىسىن ۇيلەستىرە وتىرىپ جۇرگىزۋگە ۇسىنىس جاسادى.
ال موڭعوليا كاسىپوداقتار كونفەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى گورچينسۋرەن ادياانىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىنىڭ كوتەرىلۋى موڭعوليادا №1 ماسەلە ەكەن. سەبەبى 2014 جىلدان بەرى ەلدىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتىنىڭ الەۋمەتتىك شىعىس بولىگىندە ءوسىم جوق. بۇعان موڭعوليا بيلىگىندەگى ەكونوميكالىق داعدارىس سەبەپ بولىپتى.
– 2018 جىلدان بەرى موڭعوليا كاسىپوداعى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى باعدارلاماسىنىڭ وزدەرىنە قاتىستى بىرنەشە تارماعىنىڭ وزگەرۋىن تالاپ ەتىپ كەلەدى. ناتيجە بار. حۆق مەن ەل ۇكىمەتى 2018 جىلى بيۋدجەت سەكتورى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 8 پايىزدان 43 پايىزعا دەيىن كوتەرۋگە شەشىم قابىلدادى. 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش 10 پايىزعا, زەينەتاقى 12 پايىزعا ءوستى, – دەيدى گ. ادياا.
باق بەتتەرىندە ەلىمىزدە كەيبىر سالالاردا تولەنەتىن ەڭبەكاقىنىڭ كولەمى ەكونوميكانىڭ الەۋەتىنە ساي ەمەس دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلاتىنى بەلگىلى. بەلگىلى ەكونوميست جاقسىبەك قۇلەكەەۆ مۇنداي پىكىرلەرگە سالماقتى سەبەپ بارىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جيىرما جىلىندا نەگىزگى قارجى كوزى ەلدىڭ قالىپتاسۋىنا, قورعانىسىنا, ينفراقۇرىلىمىنا جانە شەكارانىڭ شەگەندەلۋىنە جۇمسالعان. سونداي-اق ول ايلىق جالاقى كولەمىن ەسەپتەۋ كەزىندە ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعدايدى رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن سالىستىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. رەسەيدە ءىجو-ءنىڭ ايلىق كورسەتكىشى 2015 جىلى 56 پايىز بولسا, قازىر 48 پايىزعا ءتۇسىپ كەتكەن. بەلارۋستە شامامەن 48, ال بىزدە 26-25 پايىزدىڭ اينالاسىندا. بۇل دا بىزدە ايلىق جالاقىنى بەلگىلەۋدە بارىنشا ۇنەمدەۋگە باسىمدىق بەرىلگەنىن بايقاتادى. ال جالپى تمد بويىنشا بۇل كورسەتكىش 46-48 پايىز شەڭبەرىندە.
– تاجىكستان مەن قىرعىزستاننىڭ كورسەتكىشى بىزدەن تومەن. ءبىز قازىر ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندەمىز. كاسىپوداق ءىجو-دەگى ايلىق جالاقى ۇلەسىنىڭ كورسەتكىشىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتۋ كەرەك. الەۋمەتتىك جاعدايدى ءبىز شەشپەسەك, ونىمەن وزگەلەردىڭ اينالىساتىنىن جان-جاعىمىزداعى ەلدەردەن كورىپ ءجۇرمىز. بۇل دا كاسىپوداق ۇيىمدارى شىنداپ اينالىساتىن ماسەلە, – دەپ اتاپ ءوتتى ج.قۇلەكەەۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, مەملەكەتتىڭ شىعىس بولىگىندە الەۋمەتتىك سالا, دەنساۋلىق سالاسىنا بولىنگەن قارجىنىڭ ۇلەسى بويىنشا قازاقستان تمد ەلدەرىندە كوش سوڭىندا قالىپ قويىپتى. وزبەكستان مەن تاجىكستان ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش 10 پايىز شاماسىندا بولسا, قازاقستاندا 6-8 پايىزدىڭ اينالاسىندا عانا.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەۋمەتتىك سالا ءۇشىن ۇلتتىق قوردان قوسىمشا ترانسفەر ءبولۋدى, ەل بيۋدجەتىندەگى الەۋمەتتىك سەكتوردىڭ ۇلەسىن 10 پايىزعا جەتكىزۋدى تاپسىرعانىن بىلەسىزدەر. ءسويتىپ ءساۋىر ايىنان بەرى كوپ بالالى وتباسىلارعا ءار بالا ءۇشىن 21 مىڭ تەڭگەدەن جاردەماقى بەرىلە باستادى. بۇل دا ىشكى نارىقتىڭ سىيىمدىلىعىنا, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا اسەر ەتەدى, – دەيدى ج.قۇلەكەەۆ.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ساتىبالدى ءداۋلەتالين وسى ماڭىزدى شارا بارىسىندا كاسىپوداق ماسەلەلەرىنىڭ تەرەڭ تالقىلانىپ, الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىن جەتىلدىرۋ, ەڭبەكشىلەرگە ارنالعان كەپىلدىكتەردى نىعايتۋ جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ تاقىرىبىندا تۇشىمدى ويلار ايتىلعانىن, مۇنىڭ ءبارى الداعى ۋاقىتتا قاپەرگە الىناتىنىن ايتتى. الەم جاڭا جاھاندىق جاعداياتتارمەن ۇشىراسىپ جاتقان كەزدە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا ىقپال ەتۋ, كاسىپوداقتار جۇمىسىن جەتىلدىرۋ وتە وزەكتى بولماق.
– جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ پايدا بولۋى وندىرىستەگى قۇرىلىمنىڭ جاڭاشا فورمالارىن قالىپتاستىرۋعا اسەر ەتۋدە. بۇل وزگەرىستەر جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. ءبىز ەڭبەك نارىعىن جەتىلدىرىپ, كولەڭكەلى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن كۇرەسىپ, جۇمىس كۇشى ساپاسىن ارتتىرۋعا بار ىنتا-جىگەرىمىزدى سالۋىمىز كەرەك. قازىر 2 ميلليونعا جۋىق مۇشەسى بار كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ەڭبەك نارىعىن قاۋىپسىز ەتۋدى دە باستى نازارعا الادى, – دەدى س.داۋلەتالين.
بيىل ناۋرىز ايىندا ەلىمىزدىڭ كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ۇكىمەتكە حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمدارىنىڭ بەس كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ ءمۇمكىندىگىن قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساپ, الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك پەن تەڭسىزدىكتىڭ ارتىپ وتىرعانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن بولاتىن. سوعان وراي ەڭبەك نارىعىنىڭ يكەمدىلىگىن ارتتىرۋ, جۇمىسشى كۇشىنىڭ ساپاسىن, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ناقتى ءىس-شارالار قاراستىرىلۋدا.
الماتى
