قوعام • 27 مامىر, 2019

تاربيە وڭالماي, ءبىلىم وڭالمايدى

2140 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

نەگىزىندە بالا تاربيەنى وتباسىنان, ال ءبى­لىمدى مەكتەپتەن الۋى كەرەك. قازىرگى زاماننىڭ ءبىر ەرەك­شەلىگى, وتباسىلار جاعدايىندا اركەل­كى­لىك سەزىلەدى. بىرەۋ كەدەي, بىرەۋ باي, ەندى ءبى­رەۋلەر ورتاشا تۇرمىستا.

تاربيە وڭالماي, ءبىلىم وڭالمايدى

مىنە, وسى جاعدايدىڭ بارلىعى جيىلا كەلىپ, بالالاردىڭ جان-دۇنيەسىنە, پسيحولوگياسىنا اسەر ەتەرى انىق. ناتيجەسىندە, قازىرگى بالالار تاربيەنىڭ كوبىن اتا-اناسىنان ەمەس, كوشەدەن, تەلەديدارلار مەن سمارتفونداردان الۋعا اينالدى. ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەنىڭ جۇيەسى بۇزىلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مۇنداي جاعدايدا ءتار­بيە­نىڭ ۇلكەن ءبىر بولىگىن مەكتەپ موينىنا الۋعا ءتيىس. تىم قۇرىعاندا, كوشەدەن, بالالاردىڭ اۋلاداعى ورتاسىنان, تەلەديدار مەن سمارتفونداردان جيناقتالاتىن سان ءتۇرلى تاربيەنى رەتتەۋشىلىك مىندەتىن اتقارۋعا ءتيىس. مىنە, سونداي جاعدايدا عانا ءبىز ۇلتتىق تاربيە بىرەگەيلىگىن ساقتاپ قالا الامىز.

قانداي حالىق بولىپ قالىپتاساتىنىمىز, كوپ جاعدايدا بۇگىنگى مەكتەپتەردە بەرىلەتىن ءتار­بيە ماسەلەسىنە قاتىستى شەشىلمەك. ۇلت مەكتەبىنىڭ ۇلى مۇرات­تارىنىڭ ءبىرى وسى بولۋ كەرەك. مۇعا­لىم­دەر بالانىڭ اقىل-ويىمەن عانا ەمەس, جۇرە­گىمەن دە جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ويتكەنى ءجۇ­رەككە جەتپەگەن نەمەسە تازا جۇرەكتەن شىق­پا­عان ءبىلىم الداعى ۋاقىتتا دۇرىس ءبىلىم بولىپ جا­رىتپايدى. بالكىم, مۇنداي ءبىلىم بالانىڭ وزىنە, ياعني جەكە ادامعا قىزمەت ەتەتىن شىعار, بىراق ۇلتقا, ادامزاتقا قىزمەت ەتپەيتىن بولادى. 

مەكتەپ تاربيە كوزىنە اينالۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن وقۋلىق تاربيە كوزىنە اينالۋى كەرەك. ويتكەنى قازىرگى قوعامدا كوشى-قوننىڭ جيىلىگى, ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسىنىڭ ۇدەۋى ەسەبىنەن مۇ­عا­لىم­دەردىڭ وزدەرى دە اركەلكى بولۋى مۇمكىن. دە­مەك, مەكتەپ وقۋلىقتارى ءبارىنىڭ باسىن بىرىك­تىرىپ تۇراتىن قۇرالعا اينالۋى ءتيىس. سون­­­دىقتان مەكتەپ وقۋلىقتارىنان ولار بازا­لىق دەڭگەيدە دۇرىس ءبىلىم بەرۋىمەن قاتار وقۋشىلار بويىنا ۇلتتىق تاربيەنى سىڭىرە الاتىنداي ءمىنسىز بولۋ تالاپ ەتىلەدى.

وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن جالپىعا ورتاق ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە ارنالىپ ءتىل مەن ادەبيەت سالاسىنداعى تاۋەلسىز ەلدىڭ العاشقى وقۋلىقتارى جارىق كورە باستا­عان كەزدە ونىڭ ساپاسىن كورىپ تۇڭىلگەن ەدىك. ويتكەنى وقۋلىقتارداعى كەيبىر سوزدەردى باستاۋىش سىنىپقا بارعان بالالا­رى­مىزدى قويىپ ءوزىمىز تۇسىنە الماي دال بولعانبىز. شىركىن-اي, مىنا وقۋلىقتى جازعان ما­مان­دار مەن قابىلداعان شەنەۋنىكتەردى جۇرت­شى­لىق­تىڭ الدىنا الىپ شىعىپ اياۋسىز دۇرە­لە­سە عوي دەپ كىجىنگەن ەدىك سول كەزدە.

ال قازىرگى وقۋلىقتاردىڭ جاعدايى قالاي ەكەن؟

وسىنى بىلمەك بولىپ, ەلىمىزدە مەكتەپتەرگە ارناپ وقۋلىقتار شىعارۋمەن اينالىساتىن «وقۋلىق» ورتالىعىنىڭ سايتىنا كىردىك. وندا مەملەكەتتىك ساراپتامادان ءوتىپ جاتقان جاڭا وقۋلىقتاردىڭ جوبالارى ۇسىنىلىپتى. سايتتا اتا-انالار جاڭا وقۋلىقتارعا قاتىستى ءوز ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن ايتا الادى. بۇل – وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى ەندىگى كەزەكتە قوعام تاراپىنان باقىلاۋدا بولادى دەگەن ءسوز. ارينە مۇنى ءبىر قادام بولسىن العا باسۋ دەپ قابىلدادىق.

تاعى ءبىر وڭ قادام مەكتەپ پاندەرىن ءبىر-بىرىنە كىرىكتىرۋ, وقۋ­شىلار­دى تۇرمىس-تىرشىلىككە, كاسىپكە قاراي بەيىم­دەۋ تالابىنا بايلانىستى وقۋلىقتاردان يننوۆا­تسيا­­لىق باعىتتاعى تاقىرىپتاردى, ادام­زات­تىڭ الدىندا تۇرعان كەلەلى ماسەلەلەردى كور­سەتۋ جاعى كوبىرەك بايقالادى. دەگەنمەن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ءالى دە كوپتەگەن سىن ايتۋعا بولادى. گرامماتيكالىق قاتەلىكتەر كەزدەسەدى. ارينە بۇل وقۋلىق اۆتورلارى مەن باسپالاردىڭ شالاعايلىقتارى.

قورىتا ايتقاندا, ءار وقۋلىقتىڭ ساپاسى اركەلكى. كەيبىر وقۋلىقتار ۇساق-تۇيەك دۇنيەگە دەيىن نازار اۋدارىپ, تىم تاپتىشتەي ءتۇسىن­دى­رۋگە بەيىم. دەرەكتەر شامادان تىس مول بە­رى­­لەدى. دەمەك, مەكتەپ باعدارلامالارىنىڭ وقۋ­شى­لار ءۇشىن جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋ ماسەلەسى ءالى دە تولىق ەسكەرىلمەگەن.

قازىرگى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا بايلانىستى ادامدار ءومىر بويى وقىپ, ءۇي­رەنۋگە كىرىستى, ءبىر ماماندىقتان ەكىنشى ما­ماندىققا ءجيى اۋىساتىن بولدى. كەيبىر جاس­تار­دىڭ قولىندا 3-4 ديپلومنان ءجۇر. سەبەبى ۇزاق جىلدار بويى اتقاراتىن تۇراقتى جۇمىس ءتۇر­لەرى بارعان سايىن ازايۋدا. اسىرەسە ءوندىرىس پەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا. سوندىقتان ورتا مەكتەپتى بازا­لىق ءبىلىم دەڭ­­­گەيىندە قالدىرىپ, مۇعا­لىمدەر مەن وقۋ­­شىلار جۇك­تە­مەلەرىن جە­ڭىلدەتۋ كەرەك. ويتكەنى ادام­دار ەندى ءومىر بويى وقۋعا كى­رىسسە, ورتا مەك­تەپ جاع­دايىندا بالاعا قاجەتتى-قاجەتسىز ءبىلىمدى تىقپالاپ, باسىن قاتىرۋدىڭ قاجەتى قانشا؟!

مىنە, وسى جەڭىلدەتۋ ەسەبىنەن ەندىگى كەزەكتە وقۋشىلار تاربيەسىنە كوبىرەك كوڭىل بولگەن ءجون سياقتى...

سوڭعى جاڭالىقتار