العاشقى, ياعني «2019 جىلعى 9 ماۋسىمعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىندا سايلاۋ الدىنداعى پىكىرتالاستار مەن پىكىرسايىستاردى وتكىزۋ تۋرالى» ماسەلە بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەن بايانداما جاسادى. ول ەلىمىزدىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىندا سايلاۋ الدىنداعى پىكىرتالاس پەن پىكىرسايىستى وتكىزۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداعانىن جەتكىزدى. وسى قابىلدانعان قاۋلىعا ساي سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاس مەن پىكىرسايىس كۇنى انىقتالدى دەدى. بايانداماشىنىڭ ناقتىلاۋىنشا اتالعان پىكىرسايىس الدىمىزداعى 29 مامىردا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى «حابار» اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ تەلەۆيزيالىق ارناسى ەفيرىندە وتكىزىلمەك.
ال قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىندا سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاستار مەن پىكىرسايىستاردى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن كوزدەيتىن رەگلامەنت ازىرلەندى, دەدى ودان ءارى ل. سۇلەيمەن. مىنە وسى رەگلامەنت بويىنشا بىرىنشىدەن, سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاس پەن پىكىرسايىستى وتكىزۋ ءتارتىبى ايقىندالعان. ەكىنشىدەن, سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاس پەن پىكىرسايىسقا قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە كانديداتتار جانە ولاردىڭ سەنىم بىلدىرگەن ادامدارى بولىپ تابىلادى. بۇعان كەڭىرەك تۇسىندىرمە بەرگەن ءلاززات سۇلەيمەن سايلاۋالدى پىكىرتالاستار مەن پىكىرسايىستار – سايلاۋالدى ۇگىتتى جۇرگىزۋدىڭ ءبىر جولى, دەيدى. «وسى ورايدا ايتا كەتۋ كەرەك, 2018 جىلعا دەيىن تەلەۆيزيالىق پىكىرسايىستار وسك تاراپىنان تەك ءماجىلىس سايلاۋىندا وتكىزىلەتىن بولسا, قازىرگى سايلاۋ تۋرالى زاڭناماعا سايكەس پرەزيدەنت سايلاۋىندا دا, ءماسليحاتتار سايلاۋىندا دا, ياعني ۇمىتكەرلەر اراسىندا ولاردىڭ كەلىسىمىمەن وتكىزىلۋىنە بولادى. ياعني, پىكىرسايىستاردى, پىكىرتالاستاردى وتكىزۋدىڭ شەڭبەرى كەڭەيىپ وتىر» دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ۇشىنشىدەن, ەگەر بۇرىنعى زاڭعا سايكەس ورتسايلاۋكوم پىكىرسايىستار مەن پىكىرتالاستاردى ءوزى اكىمشىلەندىرسە, قازىرگى تالاپ بويىنشا پىكىرسايىستاردى وتكىزۋ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەنشىسىنە بەرىلىپ وتىرعان كورىنەدى. سوندىقتان دا جوعارىدا ايتىلعان, ياعني قابىلدانعان قاۋلى بويىنشا سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاس پەن پىكىرسايىس 2019 جىلعى 29 مامىردا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى «حابار» اگەنتتىگى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ تەلەۆيزيالىق ارناسى ەفيرىندە وتكىزىلەدى.
تورتىنشىدەن, قاتىسۋشىلار تەلەپىكىرتالاستاردى وتكىزۋ رەگلامەنتىن ساقتاۋعا, باسقا قاتىسۋشىلاردىڭ اتىنا كەمسىتەتىن ايىپتاۋلاردان, كورىنەۋ جالعان, ءبىر-ءبىرىنىڭ ابىرويى مەن قادىر-قاسيەتىن قورلايتىن سوزدەر ايتۋدان اۋلاق بولۋعا, پىكىرسايىستى ادەپ نورمالارى شەڭبەرىندە جۇرگىزۋگە ءتيىس. بەسىنشىدەن, تەلەپىكىرتالاستار مەن پىكىرسايىستار قوعام دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى, ياعني «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋ باسىمدىقتارى», «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرۋى» اتتى تاقىرىپتارى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. سوندىقتان وپپونەنتەر اراسىندا «سۇراق-جاۋاپ» ءتۇرى دە قامتىلادى دەپ كۇتىلۋدە. وعان قوسا قاتىسۋشىلار ءوز سايلاۋشىلارىنا تىكەلەي ۇندەۋىن جاساي الادى.
ءسويتىپ بۇل تەلەپىكىرتالاس 3 راۋندقا بولىنگەن. ءبىرىنشى راۋندتىڭ تاقىرىبى - «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋ باسىمدىقتارى» دەپ اتالادى. بۇل, ياعني سايلاۋ الدىنداعى تەلەۆيزيالىق پىكىرتالاس پەن پىكىرسايىستىڭ ءبىرىنشى راۋندى ەكى تۋردى قامتيدى. ءبىرىنشى تۋردا ءاربىر قاتىسۋشى ءوزىنىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىن تانىستىرۋ ماقساتىندا ءسوز سويلەيدى. ەكىنشى تۋردا قاتىسۋشىلاردان وزدەرىنىڭ وپپونەنتتەرىنە «سۇراق-جاۋاپ» تۇرىندە پىكىرسايىس سەسسياسى جورامالدانادى. قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ وپپونەنتتەرىنە ەكى سۇراقتان قويىپ, سونداي-اق ەكى سۇراققا جاۋاپ بەرە الادى. ال ەكىنشى راۋندتىڭ تاقىرىبى - «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرۋى» دەپ اتالادى. ەكىنشى راۋندتىڭ ءبىرىنشى تۋرىندا قاتىسۋشىلار بەرىلگەن تاقىرىپ بويىنشا ءسوز سويلەيدى. سول ەكىنشى تۋردا جۇرگىزۋشىلەردىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارعا ءبىر سۇراقتان قويۋى جورامالدانىپ وتىر, دەدى بايانداماشى. ءۇشىنشى راۋندتىڭ تاقىرىبى - «سايلاۋشىلارعا ارناۋ» دەپ اتالىپتى. وسى ءۇشىنشى, ياعني قورىتىندى راۋندتا قاتىسۋشىلار تىكەلەي سايلاۋشىلارعا ارناپ ءسوز سويلەيدى ەكەن.
وتىرىستا قارالعان ەكىنشى, ياعني 2019 جىلعى 9 ماۋسىمعا تاعايىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت مەملەكەتتەردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋ تۋرالى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى زاۋرەش بايمولدينا بايانداما جاسادى. وندا ول 2019 جىلعى 6, 13, 21 مامىردا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى 125 بايقاۋشىنى اككرەديتتەگەنى تۋرالى حابارلادى. ونىڭ ىشىندە 109 بايقاۋشى بەس حالىقارالىق ۇيىمنان, ياعني تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنان, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنان, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى بيۋروسى مەن يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنان اككرەديتتەلگەن.
وعان قوسا ارمەنيا, بولگاريا, گرۋزيا, مالايزيا, مولدوۆا, لاتۆيا, رەسەي فەدەراتسياسى جانە تۇركيانىڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلاتىن 8 شەت مەملەكەتتەن 16 بايقاۋشى بار.
ودان ءارى بايانداماشى اعىمداعى جىلدىڭ 2 جانە 23 مامىرىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنەن بىرقاتار ميسسيالاردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋگە ۇسىنىستار تۇسكەنىن ايتتى. ماسەلەن, 19 بايقاۋشى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنان كەلگەن بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا بولسا, 24 بايقاۋشى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنان بايقاۋشىلار ميسسياسىنان. سول سياقتى 10 بايقاۋشى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنان جانە
63 بايقاۋشى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنان كورىنەدى.
سونىمەن قاتار ازەربايجان, بەلارۋس, لاتۆيا جانە موڭعوليانىڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى بولىپ تابىلاتىن شەت مەملەكەتتەردەن 7 بايقاۋشى ۇسىنىلىپ وتىر. ءسويتىپ بۇگىنگى كۇنى 123 بايقاۋشىنىڭ بارلىعى اككرەديتتەۋگە شىعارىلدى, دەدى ز.بايمولدينا. اككرەديتتەۋگە ۇسىنىمداردىڭ تۇسۋىنە قاراي بايقاۋشىلار جونىندەگى دەرەكتەر جاڭارتىلىپ تۇرادى. وسىلايشا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت مەملەكەتتەردەن بايقاۋشىلار سانى 24 مامىرعا 248 ادامدى قۇراپ وتىرعان كورىنەدى. جالپى شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋدى ورتسايلاۋكوم 2019 جىلعى 3 ماۋسىم كۇنگى ساعات 18.00-گە دەيىن جۇزەگە اسىرماق.
