رۋحانيات • 22 مامىر, 2019

ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى – ارقا تورىندە

1960 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

تاياۋدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ دوستىق ۇيىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن «قىرعىزستان – استانا» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى شىڭعىس ايتماتوۆقا ارنالعان «تاۋ مەن دالا كەزدەسۋى» اتتى شىعارماشىلىق كەش ءوتتى. اتالعان اۋقىمدى ءىس-شاراعا قىرعىزستاننىڭ قوعام قايراتكەرى, جازۋشى, روزەتتا ايتماتوۆا جانە بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, جازۋشىلار, عالىمدار, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇشەلەرى, ەلشىلىكتەردىڭ, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قحا جاستار قاناتىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى – ارقا تورىندە
زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى, الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى شىڭعىس ايتماتوۆقا ارنالعان شىعارماشىلىق كەش اياسىندا دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى. جيىن بارىسىندا ءسوز سويلەگەن قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قازاق­ستاننىڭ حالىق جازۋشىسى شىڭ­عىس ايتماتوۆ قازاق-قىر­عىزعا ورتاق تۇلعا ەكەنىن جەتكىزدى.

«شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اكەسى تورەقۇلدى كەزىندە كور­نەك­­تى مەملەكەت جانە قوعام قاي­رات­كەرى تۇرار رىسقۇلوۆ تاش­كەنت قالاسىنا وقۋعا ءتۇسىرىپ, تىكەلەي ءتالىم-تاربيە بەرگەنىن بىلەسىزدەر, بولاشاق جازۋشى ەڭبەك جولىن جامبىل وبلىسىندا باستاعان. بۇل سايكەستىكتەر كەيىنىرەك جازۋشىنىڭ ادەبي قورجىنىن كوركەم وبرازدارمەن بايىتىپ, شىعارماشىلىق جولى مەن ىزدەنىستەرى قازاق حالقىمەن تىعىز بايلانىستا وربىگەن», دەدى جانسەيىت قانسەيىت ۇلى.

ءوز كەزەگىندە قىرعىز رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى جەەنبەك كۋلۋباەۆ بىلتىر ەلوردامىزداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن «ايتماتوۆ تاعىلىمى» اتتى حالىقارالىق فورۋمدى تىلگە تيەك ەتىپ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ قاق تورىنەن ايگىلى جازۋشىعا ەسكەرتكىش ورناتىلاتىن ورىننىڭ بەلگىلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. «قازاق ەلى قىرعىز جازۋشىسىنىڭ شىعارماشىلىعىن جوعارى باعالاپ, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى اتاعىن بەردى. قازىرگى ساتتە نۇر-سۇلتان قالاسىندا شىڭعىس ايتماتوۆ اتىنداعى كوشە دە بار», دەدى ەلشى مىرزا. 

اتى اڭىزعا اينالعان ادام­زاتتىڭ ايت­ماتوۆى ءومىر بويى قازاق جازۋشىسى مۇحتار اۋە­زوۆتى ءپىر تۇتىپ, زامانداستارى قالتاي مۇحا­مەدجانوۆ, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, زەينوللا قابدولوۆ, شەرحان مۇرتازا, مۇحتار شاحانوۆپەن دوستىق قارىم-قاتىناستا ەتەنە ارالاس­قانى بەلگىلى.

اتالعان جيىندا قازاقستانعا ارنايى شاقىرىلعان جازۋ­شىنىڭ قارىنداسى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوعام قاي­راتكەرى روزەتتا ايتماتوۆا اعاسى جايلى جىلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆپەن كەزدەس­كەن ساتتەرىن اڭگىمەلەپ بەردى.

«مۇحتار ومارحان ۇلى شىڭ­عىسقا شىعارماشىلىقتا كوپ شاراپاتىن تيگىزدى. ۇنەمى قول­داپ, كوركەم دۇنيەلەرىنە جاق­سى پىكىر­لەرىن ءجيى جازىپ ءجۇردى. شىڭ­عىستى قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق تۇلعا دەيتىنىمىز دە سول – اعامىزدىڭ تۋىندىلارى بو­يىن­شا ساحنالانعان العاشقى سپەكتاكلدەر دە قازاقستاندا قويىلدى. ونىڭ ءار شىعارماسىندا قازاق دۇنيەتانىمى, كوشپەلى تۇركى دۇنيەسى مىندەتتى تۇردە ورىن الاتىن. بۇگىنگى باسقوسۋ سول ىشكى رۋحاني بايلانىستىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ ويلايمىن», دەدى ر.ايتماتوۆا.

اتالعان دوڭگەلەك ۇستەل­دە دەپۋتات ساۋىتبەك ابدراح­مانوۆ قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردىڭ جاقسى ءبىر جاڭاشا ءۇردىستى قولعا ال­عانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. «جا­قىندا «ناۋاي – شىعىس جۇلدىزى» اتتى كەشكە كۋا بولىپ, وزبەك اعايىندارمەن ايگىلى الىشەر ناۋاي جايلى كەلەلى كەڭەس قۇرساق, بۇگىن ادامزاتتىڭ ايتماتوۆىن ۇلىقتاپ, قىرعىز باۋىرلارمەن كەزدەسىپ وتىرمىز. بۇل – اسسامبلەياعا وتە جاراساتىن شارا. ءبىز قازاقستانداعى بارلىق حالىقتى وسىلاي ۇلى ادەبيەتى, ۇلى ءداستۇرى ارقىلى جاقىنداستىرۋىمىز كەرەك. شىڭعىس اعانىڭ مەنىڭ ومىرىمدە الار ورنى ەرەكشە. اعامىزدان العان ءبىر عانا سۇحبات – ومىرىمە كەڭ ءورىس اشتى دەۋىمە بولادى. ايتماتوۆتىڭ قازاق ورتاسىندا قادىر-قاسيەتى وتە ەرەكشە. قازاقتىڭ بارلىق جاقسى قاسيەتىن, قانشاما ۋاقىت ايتا الماي كەلگەن قايعى-قاسىرەتىن الەمگە كورسەتكەن بىرەگەي تۇلعا», دەدى س.ابدراحمانوۆ. 

دوڭگەلەك ۇستەلدەن بولەك «تاۋ مەن دالا كەزدەسۋى» اتتى سۋرەتشىلەر كورمەسىنىڭ اشىلۋى, «شىڭعىس ايتماتوۆ. ءداۋىر. تۇلعا. گۋمانيزم» اتتى حالىقارالىق ەسسە بايقاۋى مەن «ماناس االا­مى» اتتى جاس ماناسشىلار بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ ءراسىمى ءوتتى. سونداي-اق نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى №79 مەكتەپ-ليتسەيىندە ش.ايت­ماتوۆ مۇراجايى اشىلىپ, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەم­لەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزى­كالىق دراما تەاترى ش.ايت­ماتوۆ شىعارماسى بويىنشا «قىزىل ورامالدى شىنارىم» سپەكتاكلىن ۇسىندى.
سوڭعى جاڭالىقتار