ساياسات • 21 مامىر، 2019

الەۋمەتتىك ءالجۋاز ساناتتاعى بالالاردىڭ 80% جازعى لاگەرلەردە دەمالادى

713 رەت كورسەتىلدى

بۇگىن قر پرەمەر-ءمينيسترى ا. ءماميننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا 2019 جىلعى جازعى كەزەڭدە بالالاردىڭ دەمالىسىن، ساۋىقتىرۋدى جانە ىسپەن شۇعىلدانۋىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ك. ءشامشيدينوۆا بايانداعانداي، بيىل مەكتەپتەردىڭ جانىنان 11 مىڭ لاگەر اشىلۋدا، 236-سى — قالا سىرتىنداعى، 1757-ءسى — شاتىرلى لاگەرلەر.

لاگەرلەردەگى دەمالىسپەن الەۋمەتتىك از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردىڭ بالالارىنىڭ 80%-ىن، ايرىقشا ءبىلىم قاجەتتىلىگىنە مۇقتاج بالالاردىڭ 82%-ىن جانە ءتۇرلى سالادا جەتىستىككە جەتكەن، دەۆيانتتى تاربيەدەگى بالالاردىڭ 90%-ىن قامتۋ كوزدەلۋدە. 960 مىڭ بالا (33%) جازدا قۇرىلىس وتريادتارىنا، ورمان شارۋاشىلىعىنا جانە كوگالداندىرۋ جۇمىستارىنا تارتىلادى.

بۇدان بولەك، وقۋشىلاردىڭ 61% ءتۇرلى وليمپيادالىق رەزەرۆ جازعى مەكتەپتەرى مەن ءتىل مەكتەپتەرىنە، اكتيۆيستەر مەن كوشباسشىلاردىڭ مەكتەپتەرىنە قابىلداناتىن بولادى. ارنايى اۋلا كلۋبتارىنىڭ جۇمىسى جاقسارتىلۋدا. ەلىمىزدە جازدا 1،5 مىڭعا جۋىق اۋلا كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. 

ك. ءشامشيدينوۆا جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋعا قوسىمشا دەمەۋشىلەر رەسۋرسى دا تارتىلاتىنىن ايتتى.

«بىلتىر ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى كومپانيالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر وسى شاراعا اتسالىسىپ، 504 ملن تەڭگەگە 4 324 بالانىڭ دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ كورسەتتى. بيىل دا بۇل شارا جالعاسىن تابادى»، — دەدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.

نەگىزىنەن بالالار جازعى دەمالىستارىن وزدەرىنىڭ ۇيرەنشىكتى ورتاسىندا وتكىزەدى. بالالاردىڭ 40%-ى ءوزىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرىنەن تىسقارى شىعادى. قر بعم ولاردىڭ دەمالىس ساپاسىن ەلىمىزدە قالىپتاسقان ينفراقۇرىلىمدى جان-جاقتى پايدالانۋ ارقىلى جاقسارتۋدى ۇسىنادى.

سونىمەن قاتار ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان تۋريستىك جانە ساناتوري-كۋرورتتىق ۇيىمداردى جانداندىرۋ، قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنان جازعى اكادەميالىق مەكتەپتەردى اشۋ، بالالاردىڭ «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان» اتتى مادەني، تاريحي، ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان تاقىرىپتىق جورىقتارعا كوپتەپ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ، قالا سىرتىنداعى لاگەرلەر جەلىسىن دامىتۋ ۇسىنىلدى. 

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ا. مۇحامەدي ۇلى جازعى دەمالىس كەزەڭىندە بالالاردىڭ ساۋىقتىرۋ دەمالىسىن، بوس ۋاقىتىن جانە ىسپەن شۇعىلدانۋىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كانيكۋل كەزىندە جىل سايىن تاربيەلىك، پاتريوتتىق جانە ەستەتيكالىق سيپاتتاعى ءارتۇرلى ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزىلەدى.

2017 جىلدان بەرى قر مسم باستاماسىمەن كانيكۋل كەزىندە رەسپۋبليكالىق مۋزەيلەرگە، مۋزەي-قورىقتار مەن تەاترلارعا وقۋشىلاردى تەگىن كىرگىزۋ تاجىريبەسى ەنگىزىلگەن. وسى جوبانىڭ وڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ، ونى ەنگىزۋدى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە دە جالعاستىرۋ ۇسىنىلدى.

«بۇگىنگى تاڭدا بالالار مەن جاستاردى الەۋمەتتىك ومىرگە بەلسەندى تارتۋ ءۇشىن بارلىق وڭىرلەردە كىتاپحانالار بازاسىندا كوۆوركينگ-ورتالىقتار جۇمىس ىستەيدى. مۇندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر وقۋ باعدارلامالارى اياسىندا شىعارماشىلىق جانە كرەاتيۆتى جوبالاردى ىسكە اسىرا الادى. وڭىرلەردە 208 كوۆوركينگ-ورتالىق جۇمىس ىستەيدى»، — دەدى ا. مۇحامەدي ۇلى.

ەلدىڭ بارلىق كىتاپحانالارىندا «ادەبي ەرتەڭگىلىكتەر» وتكىزۋ، مۋزەيلەر مەن مۋزەي-قورىقتاردا بەلگىلى قازاقستاندىق سۋرەتشىلەر، مۇسىنشىلەر، ولكەتانۋشىلار، ارحەولوگتاردىڭ قاتىسۋىمەن تەگىن تاريحي-ولكەتانۋلىق جانە تانىمدىق ەكسكۋرسيالار، ءتۇرلى پلەنەرلەر وتكىزۋ، قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىندا «BookCrossing» اكتسياسىن وتكىزۋ، ال بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتەردە «جىلجىمالى كىتاپحانالاردى» ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانعان. 

بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا بۇقارالىق سپورتتىڭ دامۋى تۋرالى بايانداي وتىرىپ، ا. مۇحامەدي ۇلى دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن مەكتەپ جاسىنداعى 1،8 ملن بالا، سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردەن 816 مىڭنان استام بالا قامتىلعانىن جەتكىزدى.

تۇرعىلىقتى جەرلەرى بويىنشا دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ جۇمىسىن قامتامامىز ەتۋ ماقساتىندا مەكتەپ جاسىنداعى بالالار اراسىندا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەۋدە — 172 مىڭنان استام بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى قامتىعان 570 بالالار-جاسوسپىرىمدەر كلۋبتارى، 87 بالالار-جاسوسپىرىمدەر دەنە دايىندىعى كلۋبتارى جۇمىس جاسايدى. بارلىق وڭىرلەردە 80-گە جۋىق street workout ارنايى سپورت الاڭدارى اشىلدى.

بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تۋريزمىندە ىشكى كوشى-قون اعىنىنىڭ وڭ سەرپىنىن جاساۋ ءۇشىن راستايتىن قۇجاتتى ۇسىنعان جاعدايدا «1+2» سحەماسى بويىنشا ء(بىر اتا-انا ءۇشىن ەكى بالا) «KIDS GO FREE» قاعيداتى بويىنشا بالالاردىڭ تەگىن اۆيامارشرۋتتارىن سۋبسيديالاۋ جوسپارلانۋدا.

2020 جىلدان باستاپ بارلىق وڭىرلەردە تەگىن «بالالار تۋريستىك پويىزىن» ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. باسىمدىق الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان بالالارعا، ءبىلىم بەرۋ جارىستارىنىڭ جەڭىمپازدارىنا، ۇزدىك وقۋشىلارعا ت.ب. بەرىلەدى.

جازدا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا قانداي شارالار قولعا الىناتىنى تۋرالى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە. تۇرعىمباەۆ باياندادى.

ەڭ الدىمەن، بالالاردىڭ جاراقاتتانۋىنىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. وسىعان وراي، جولداعى قاۋىپسىزدىك جونىندەگى اكتسيا «ابايلاڭىز، بالالار!» سەكىلدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. كۇن سايىن بالالاردى تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستار تەكسەرىلەدى، سونداي-اق، ولاردى پاترۋلدىك پوليتسيا كولىكتەرى سۇيەمەلدەيدى. بيىلعى ماۋسىم ايىندا بالالاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ناۋقاندارى وتكىزىلەدى. ءبىلىم جانە عىلىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى، اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، سۋعا ءتۇسۋ ماۋسىمىندا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قابىلدانادى. شومىلۋ ورىندارىندا قاجەتتى نۇسقامالىق وتكىزىلەدى. سوڭعى قوڭىراۋلاردى، ۇبت، ءبىتىرۋ كەشتەرىن وتكىزۋ كەزىندە ءورت قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى.

بالالاردى ساۋىقتىرۋ، لاگەرلەردە جانە باسقا دا دەمالىس ورىندارىندا سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ بويىنشا جوسپارلانعان شارالار تۋرالى قازاقستاننىڭ باس سانيتارلىق دارىگەرى ج. بەكشين باياندادى.

بيىل دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بالالار دەمالىسىنىڭ 219 قالا سىرتىنداعى نىسانىن باقىلاۋعا الدى. بۇگىندە ولاردىڭ 48-ءى رۇقسات قۇجاتتارىن الدى. قر دسم ەرەكشە باقىلاۋىندا — بالالاردى تاماقتاندىرۋ جانە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى. جاپپاي تاماقتان جانە سۋدان ۋلانۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى باس پروكۋراتۋرامەن جانە قر ءىىم بىرلەسىپ، بارلىق ماۋسىم كەزىندە جازعى لاگەرلەردى قاتاڭ تەكسەرەتىن بولادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گ. ابدىقالىقوۆا بالالارعا ءتۇرلى مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردا اشىق ەسىك كۇندەرىن وتكىزۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ ايتتى.

ۆيتسە-پرەمەر بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن بالالاردىڭ وزدەرىنە ءتۇسىندىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق، جازعى دەمالىستى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا بالالاردىڭ ۇسىنىستارىن جيناۋ قاجەت. سونىمەن قاتار، گ. ابدىقالىقوۆا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى كوپ بالالى، از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىنا، مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى بالالار مەن جەتىم بالالارعا ەرەكشە كوڭىل بولۋگە شاقىردى.

وتىرىس بارىسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ە. قوشانوۆ، الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا. باتالوۆ ءسوز سويلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • كەشە

يدەولوگيا

رۋحانيات • كەشە

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • كەشە

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • كەشە

بي پاديشاسى

رۋحانيات • كەشە

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • كەشە

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • كەشە

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار