وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا پايداسى از, سۋدى كوپ سىڭىرەتىن داقىلداردى ءوسىرۋدى قىسقارتۋ, ونىڭ ورنىن كوكونىس, مايلى جانە جەمشوپ ءونىمدەرىمەن الماستىرۋ رەت-رەتىمەن جۇرگىزىلۋى ءتيىس. سول ءۇشىن قۋاڭشىلىق ايماقتاردا توپىراق تاناپتارىن نولدىك ءوڭدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن جانە باسقا دا يننوۆاتسيالار قولدانىسىن كەڭەيتۋ, اگروحيميكاتتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا شارالار كەشەنى ناقتىلانعان. قازاقستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىن «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا ءسايكەس, ەگىستىك القاپتارىنىڭ 15%-ى ىلعال ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالارمەن قامتىلادى. عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالار عىلىم مەن بيزنەستىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىعىن, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردىڭ عىلىمي يننوۆاتسيالارعا سۇرانىسىن, ەڭبەك ءونىمدىلىگىن جانە وتاندىق ونەركاسىپتىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماقساتىندا باسقا ەلدەردەن پروگرەسسيۆتى يدەيالار ترانسفەرتىن قاراستىرادى.
جالپى, ەلىمىزدەگى اگرارلىق ساياساتتىڭ باستى ماقساتى – وڭدەلگەن ءونىمدى ەكسپورتتاۋدى كۇشەيتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ. بۇل ءۇشىن قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن «اقىلدى تەحنولوگيالار» اگرووندىرىستىك كەشەننىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرۋى كەرەك. الايدا, تەحنولوگيالار ترانسفەرتىمەن اينالىساتىن اگرارلىق عىلىمدى دامىتپايىنشا, ونى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس دەۋگە بولادى.
جاڭا تەحنولوگيالار ءداستۇرلى سالانى وزگەرتەدى
اگرارلىق عىلىمى دامىعان شەت مەملەكەتتەردىڭ ءتاجىريبەسىنە كوز جۇگىرتىپ كورەيىك. اقش, ەۋروپا, كانادا, اۋستراليا, قىتاي سىندى ەلدەردىڭ وزىق عىلىمي جەتىستىكتەردى قولدانىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. اسىرەسە سوڭعى 20 جىلداعى جانە تاياۋ بولاشاقتاعى دامۋ باعىتتارىنىڭ ءبىرى – دالمە-ءدال ەگىنشىلىك. دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى كورسەتكەندەي, عاسىرلار بويى بەكىگەن ءداستۇرلى سالانى تسيفرلى تەحنولوگيالار تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ءتۇرلى اقپارات كوزدەرىنەن الىناتىن مالىمەتتەر مەن زاماناۋي گەواقپارات جۇيەلەرى رەسۋرستاردى سانالى تۇردە پايدالانىپ, توپىراقتى توزدىرماي جوعارى ءونىم الۋعا ىقپال ەتۋدە.
ەرەكشە اتاپ وتەرلىك ماسەلە, عىلىمي زەرتتەۋلەر ۇدەرىسىن جەدەلدەتىپ, ونىڭ ءناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋ بارىسىندا توپىراق قۇرامى, كليماتتىق جاعدايلارى ارقىلى الىنعان ناتيجەلەر وتاندىق تىڭ ءازىرلەمەلەر مەن ۇزدىك شەتەلدىك تەحنولوگيالارعا نەگىز بولۋى ءتيىس. بۇل باعىتتا ءسولتۇستىك قازاقستان ءوڭىرىنىڭ توپىراق-كليماتتىق جاعدايى ءتۇرلى داقىلدىڭ ونىمدىلىگىن تۇراقتاندىرۋ فاكتورى بولىپ وتىر. داقىل ونىمدىلىگىنىڭ اتموسفەرالىق جاۋىن-شاشىن مولشەرىنە تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ ءۇشىن ءوسىرۋ تەحنولوگيالارىن قارقىنداتۋ قاجەت.
ا.ي.باراەۆ اتىنداعى ورتالىقتا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قۋاڭشىلىق باسىم وڭىرلەردە وسىمدىك شارۋاشىلىعى ەڭ الدىمەن اۋا رايى جاعدايلارىنا جانە ءوسىرۋدىڭ زاماناۋي جۇيەلەرىن يگەرۋ ماسەلەلەرىنە, وندىرىلگەن ونىمگە قويىلاتىن باعانىڭ وزگەرگىشتىگىنە جانە ءبىر عانا داقىل جازدىق بيداي ءوندىرىسىنىڭ باسىمدىلىعىنا بايلانىستى ەكەنىن كورسەتەدى. قازاقستاننىڭ استىقتى ايماقتارىنداعى تاناپتارىندا ءالى كۇنگە دەيىن جازدىق بيداي ءوسىرۋ كەڭىنەن تارالعان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, بىلتىر اقمولا وبلىسىندا جازدىق بيدايدىڭ ۇلەسى وڭدەلگەن جەرلەردە 78%-دى قۇراپتى.
ارتاراپتاندىرۋعا جول اشىلادى
اۋىسپالى ەگىس زەرتحاناسىندا جۇرگىزىلگەن كوپ جىلعى دەرەكتەر مەن وندىرىستىك ءتاجىريبەنىڭ ناتيجەسى بويىنشا ەگىنشىلىكتىڭ ءداستۇرلى جۇيەسى ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاعى فەرمەرلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرمايدى, كەرىسىنشە توپىراق قۇنارىنىڭ بىرتىندەپ ناشارلاۋى مەن سارقىلۋىنا سوقتىرادى. سوندىقتان ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ كوپ جىلعى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە سولتۇستىك قازاقستانداعى قۋاڭشىلىققا ارنالعان ەگىنشىلىكتىڭ ءونىمدى اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارى ازىرلەندى. بۇل قاعيدا ارقىلى اۋىسپالى ەگىستىك تاناپتارىندا ءوسىرىلىپ جاتقان اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءارتاراپتاندىرۋ قاجەت.
مىسالى, ەلىمىزدىڭ ءسولتۇستىك, سولتۇستىك-شىعىس ايماقتارىنىڭ تابيعي-كليمات جاعدايلارى ءداندى, مايلى جانە جارما داقىلدارىن ءوسىرۋ ءۇشىن وتە قولايلى, ونىڭ ءونىمى دە الەمدىك نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە ەكەنى بەلگىلى. وعان قوسا سوڭعى جىلدارى جەمازىقتىق داقىلدارعا (ارپا, س ۇلى), مايلى داقىلدارعا (مايلى زىعىر, جازدىق راپس, اق قىشا, كۇنباعىس), ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدارعا (جاسىمىق, نوقات, اسبۇرشاق, سويا) جانە تاعى باسقا داقىلداردىڭ ەكسپورتىن ارتتىرۋ ءۇشىن قولايلى نارىقتىق جاعداي قالىپتاسقان.
ەندى دالمە-ءدال ەگىنشىلىك ارقىلى ەگىلگەن ەگىندى جيناۋعا ارنالعان وڭتايلى ۋاقىتتى بولجاۋ تەحنولوگيالارى, «اقىلدى سۋارۋ», زيانكەستەرمەن, ارامشوپتەرمەن كۇرەسۋ جانە مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ەنگىزۋدىڭ ديففەرەنتسيالدى جۇيەلەرىن جانە قازىرگى زامانعى جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قولدانۋ ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ بىرنەشە ەسە ارتۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. پيلوتسىز تەحنيكا ادامنىڭ قاتىسۋ فاكتورىن ازايتا وتىرىپ, ەگىنشىلىكتىڭ وزىندىك قۇنىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ودان قالدى, جەرگىلىكتى جاعدايلارعا بەيىمدەلگەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پايدالانۋ, ەگىنشىلىكتىڭ قور ۇنەمدەگىش, تىكەلەي سەبۋ جانە ءوسىرۋ تەحنولوگيالارىنىڭ ەلەمەنتتەرىن وندىرىستىك جۇيەگە بىرىكتىرۋ تاناپتاردا جىل سايىن بولاتىن ەروزيالىق ۇدەرىستەردى قىسقارتادى جانە جاۋىن-شاشىندى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگى ارتادى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان ءوندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسى كوپ ەمەس. وعان قوسا اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى ءتيىمسىز پايدالانىلادى. ال تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىن تۇرلەندىرۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى بار. تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىن قولدانا وتىرىپ, اگرارلىق سەكتوردى دامۋدىڭ ساپالى جاڭا دەڭگەيىنە شىعارۋعا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالدىرۋعا الەۋەتىمىز جەتكىلىكتى.
قورىتا كەلە, اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى استىقتىڭ ءتۇسىمى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتۋى ءتيىس. ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالۋى, كليماتتىق جاعدايلاردىڭ بۇزىلماۋى, توپىراق قاباتىنىڭ توزباۋى جايلى جانە باسقاسىنا قاتىستى دەرەكتەردىڭ قولجەتىمدى بولۋى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى اگرارلىق سەكتورعا بىرتىندەپ ەنگىزۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
الدابەرگەن الداوڭعار ۇلى,
A.ي.باراەۆ اتىنداعى استىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعى زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
