ءومىر جولى
سەيسەنبى, 19 ناۋرىز 2013 1:25
ءومىر-وزەن. ودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى توقتاۋسىز. وتكەنسىز العا ىلگەرىلەۋ مۇمكىن ەمەس. وسىندايدا ەسكە كوپ نارسە تۇسەدى. نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلى اقىشەۆ 1923 جىلدىڭ 23 ناۋرىزىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن ەدى. ەل باسىنا تونگەن اشارشىلىق جىلدارى اكە-شەشەسىنەن ايىرىلىپ, قارشادايىنان جەتىم قالعان نۇرداۋلەت بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەدى. ءومىردىڭ قيىندىعىن كوپ كورىپ, وكسىپ وسكەن نۇرداۋلەت ون توعىز جاسىندا ۇلى وتان سوعىسىنا ءوز ەركىمەن اتتانادى.
سەيسەنبى, 19 ناۋرىز 2013 1:25
ءومىر-وزەن. ودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى توقتاۋسىز. وتكەنسىز العا ىلگەرىلەۋ مۇمكىن ەمەس. وسىندايدا ەسكە كوپ نارسە تۇسەدى. نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلى اقىشەۆ 1923 جىلدىڭ 23 ناۋرىزىندا اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن ەدى. ەل باسىنا تونگەن اشارشىلىق جىلدارى اكە-شەشەسىنەن ايىرىلىپ, قارشادايىنان جەتىم قالعان نۇرداۋلەت بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەدى. ءومىردىڭ قيىندىعىن كوپ كورىپ, وكسىپ وسكەن نۇرداۋلەت ون توعىز جاسىندا ۇلى وتان سوعىسىنا ءوز ەركىمەن اتتانادى. جابىرقاي قاراعان قىر, جىلجىپ اققان ەركە وزەن, اكە-شەشەنىڭ الاقانىنداي بولىپ ماڭدايىنان سيپاعان سامال جەل, ءبارى دە كوڭىلى الابۇرتقان, بىراق ىشتەگى قايسار رۋحپەن جىگەرلەنگەن پەرزەنتىنە اماندىق تىلەپ ارتتا قالا بەردى.
سۇراپىل سوعىستىڭ العاشقى كەزدەرىندە باتىستاعى جەرلەر جاۋدىڭ تابان استىندا قالىپ, الدىڭعى شەبى ءماسكەۋگە تاياپ قالعان شاقتا جۇرت دەمىن ىشىنە تارتىپ, مايدان جاققا قۇلاق تۇرۋمەن بولدى. اقىرى ءتورت جىلعا سوزىلعان قاندى قىرعىن اياقتالىپ, ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىز جەڭىسكە جەتتى. قاتارداعى سولداتتان ۆزۆود كومانديرى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن نۇرداۋلەت اقىشەۆ تا رەيحستاگقا جەڭىس تۋى تىگىلگەن ساتتە بالاشا ءماز-مەيرام كۇي كەشىپ, قۋانىشتان جانارعا ىركىلگەن جاستى دا بايقاماعان مايدانداستارىنىڭ ورتاسىندا جۇرگەن ەدى.
تۋعان جەرگە دەگەن شەكسىز ماحابباتى بويىنا كۇش بەرگەن نۇرداۋلەت كەۋدەسىندەگى الىپ-ۇشقان ارمانى مەن ەلگە دەگەن ساعىنىشىن جۇدىرىقتاي جۇرەگىنە ءتۇيىپ اۋىلىنا دا امان-ەسەن ورالادى.
ۇلى وتان سوعىسىندا كورسەتكەن ەرلىگى مەن قاھارماندىعى ءۇشىن نۇرداۋلەت اقىشەۆ بىرنەشە وردەن-مەدالداردى كوكىرەگىنە جارقىراتىپ تاقتى. اتاپ ايتساق, قىزىل جۇلدىز, وتان سوعىسى وردەندەرىمەن, «1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن», «بەرليندى العانى ءۇشىن», «پراگانى ازات ەتكەنى ءۇشىن» جانە باسقا دا كوپتەگەن مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. جوعارعى قولباسشىنىڭ ارنايى العىسىن الدى.
سۇم سوعىستىڭ كەسىرىنەن ابدەن تيتىقتاعان تۋعان ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە ۇلەسىمدى قايتكەن كۇندە دە قوسسام, ومىردەن ءوز ورنىمدى تاۋىپ, اتا-بابا جولىن جالعاستىرسام دەگەن الاۋلى ارمانى مەن ءۇمىتى جاس جىگىتتى ودان سايىن شىڭداي ءتۇستى. ءسويتىپ اۋىلدىڭ قىم-قۋىت تىرلىگىنە بىلەك ءتۇرىپ ارالاستى. سوعىستان كەيىنگى جۇدەۋ تۇرمىستى كوتەرۋگە ايانباي اتسالىستى. «اسىل ادام اينىماس» دەپ ۇلى اباي ايتقانداي, نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلى ادالدىقتى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن تۇپقازىق ەتىپ ۇستاندى.
ول 1949 جىلى شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, جولدامامەن كەلەس اۋدانىنىڭ «لەنين جولى» ورتا مەكتەبىنە ورىس ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ كەلدى. ومىرلىك ماقساتىنا ادال, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلىن جەرگىلىكتى باسشىلىق پارتيا جۇمىسىنا شاقىردى. الدىمەن كەلەس اۋداندىق اتقارۋ ۇيىمىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى بولىپ, سودان كەيىن اباي جانە ع.مۇراتباەۆ اتىنداعى كەڭشارلاردىڭ پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, اۋداندىق پارتيا كوميتەتى ۇيىمداستىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, اۋداندىق حالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ءتارىزدى جاۋاپتى قىزمەتتەردى ابىرويمەن اتقاردى. اۋداننىڭ مادەني-الەۋمەتتىك ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, تۋىنداعان تۇيتكىلدەردى شەشۋگە كوپ ۇلەس قوستى. ول كىسىنىڭ شاراپاتى تالاي جانعا ءتيىپ, سونىڭ ارقاسىندا ولار ومىردەن وزدەرىنىڭ لايىقتى جولىن تاپتى. جۇرتشىلىقپەن تىعىز ارالاسىپ, مۇڭ-مۇقتاجىن ءبىلۋدى داستۇرگە اينالدىردى. كوپتىڭ العىسىنا كەنەلگەن نۇرداۋلەت اقىشەۆ قاشاندا تۋراشىلدىقتى تۋ ەتىپ, قامقورلىق قولىن سوزۋعا اسىعاتىن. قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا «لەنين جولى» ورتا مەكتەبىندە جەتى جىل بويى مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ شىقتى. اكەمىزدەن ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە العان وقۋشىلارى ءالى كۇنگە دەيىن ۇستاز قاسيەتىن ۇمىتپاي زور ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرادى. ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ءتالىمىن كورگەن كوپتەگەن شاكىرتتەرى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بەدەلدى ورىنداردا قىزمەت ەتۋدە. مۇعالىم اتىن جوعارى ۇستانعان ونىڭ ەڭبەگى لايىقتى باعالانىپ «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىمەن ماداقتالدى. بۇل سول كەزدەگى ۇستازدار اراسىندا قول جەتكىزىلگەن بيىك بەلەس ەدى.
«كۇننىڭ كوزىن الاقانىڭمەن قانشا قالقالاعانىڭمەن ساۋلەسىن جاسىرا المايتىنى» سياقتى, نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلىنىڭ حالقىنا سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى وتە كەرەمەت بولاتىن. ونى ابىروي-اتاققا كەنەلتكەن دە وسى كيەلى سەزىم ەدى. سول كەزدەگى رەسپۋبليكا باسشىلىعى نۇرداۋلەت ءشارىپ ۇلى اقىشەۆتىڭ بەيبىت ومىردەگى ونەگەلى ءىسىن باعالاپ كوپتەگەن ماراپاتتارمەن اتاپ ءوتتى. «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالى سونىڭ ناقتى ايعاعىنداي. رەسپۋبليكا وقۋ مينيسترلىگى ۇستازدىڭ ۇلگىلى ءىسىن كوپ يگىلىگىنە تاراتۋ ماقساتىندا بىرنەشە مارتە ونىڭ ءتالىمى مول كورنەكى جۇمىستارىن مەكتەپتەرگە تاراتتى. قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى اتانعان ول بىرنەشە رەت اۋداندىق جانە اۋىلدىق كەڭەسكە دەپۋتات بولىپ سايلانىپ, جۇرتشىلىقتىڭ قالاۋلىسى رەتىندە تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋگە تۇرتكى بولدى.
مىنە, وسىلايشا اكەمىزدىڭ ونەگەلى عۇمىرىن جاقسىلىققا جاقسىلىقپەن ءورىس بەرگەن كۇندەرمەن, تاعدىرىنىڭ جانارىنان جەڭىس كورگەن كۇندەرىمەن مازمۇندى وتكىزگەن باقىتتى جاننىڭ ءبىرى دەپ قازىر ۇلكەن ماقتانىش سەزىممەن ايتا الامىز.
تۋعان حالقىنىڭ وزىندىك سالت-ءداستۇرىن, باي مادەنيەتىن, ەرەكشە بولمىسىن بويىنا سىڭىرگەن انامىز گۇلزينا ەكەۋى بەس بالانى قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتپاي تاربيەلەپ ءوسىردى. بالالارىنىڭ تۇڭعىشى مەن قازىردە زەينەتكەرمىن, كوپ جىلدار بويى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە باسشى قىزمەت اتقاردىم, پولكوۆنيك اتاعىم بار, مەنەن كەيىنگى ءىنىم ازامات «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنا قاراستى مەكەمەلەردىڭ بىرىندە جاۋاپتى قىزمەت اتقارادى, ۇلكەن قارىنداسىمىز سۆەتلانا اتا-اناسىنىڭ جولىن قۋىپ, ۇستاز ماماندىعىن تاڭدادى. ول قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىم جەتىلدىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى. ورتانشى قارىنداسىمىز شولپان باس ەكونوميست, ەڭ كىشى قارىنداسىمىز جۇلدىز الماتى قالاسىنداعى ەمحانانىڭ باس دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. اكەمىزدىڭ مەيىرىم شۋاعىن كورىپ وسكەن ءبىز ونىڭ ءجۇرىپ وتكەن ءومىر جولىن قاستەرلەپ, باعالايمىز. ەڭ الدىمەن ادام بولۋدى باستى پارىز ساناعان اكە اماناتى ءاردايىم ەسىمىزدە تۇرادى.
«اكەڭ دە بالا بولعان» دەمەكشى, ءومىر سوققىسىن ەرتە جاستان كورگەن بالا نۇرداۋلەتتەن قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن نۇرداۋلەت اقىشەۆتىڭ ءومىر جولى تۇنىپ تۇرعان تاريح. بىزگە, ونىڭ ۇرپاقتارىنا ۇنەمى ونەگە بولادى دا تۇرادى. اكەمىزدىڭ سالىپ بەرگەن تۋرا جولىنان تايمايمىز.
ماعىنالى دا مازمۇندى ءومىر ءسۇرىپ, ارتىنداعى ۇرپاقتارى ءۇشىن ۇلگى بولارلىقتاي رۋحاني بايلىق قالدىرعان نۇرداۋلەت اقىشەۆ ەگەر ءتىرى بولىپ ورتامىزدا جۇرسە, بۇگىندە 90 جاسقا تولىپ بالا-شاعاسى مەن تۋعان-تۋىستارىنىڭ ورتاسىندا شات-شادىمان بولىپ وتىرار ەدى. الايدا, جازمىشتان وزمىش جوق. اركىمنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان تاعدىردىڭ ءوز زاڭى بار. الدىڭعى بۋىن – اعا ۇرپاق ءوز عۇمىرناماسىن جازىپ, ومىردەن وتەدى, ورنىنا كەلەسى بۋىن كەلەدى. ءسويتىپ, ءومىر جالعاسا بەرەدى. ۋاقىت توقتامايدى. جىلعادان جىلجىپ سۋ اعا بەرەدى.
«… قاريالار ازايىپ بارا جاتىر,
ءبىرى ءمىنىپ كەلمەستىڭ كەمەسىنە,
ءبىرى كۇتىپ, انەكي, جاعادا تۇر», دەپ اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆ ولەڭىندە ءومىردىڭ وسى ءبىر بولمىسىن مەڭزەگەندەي.
اكەمىزدىڭ ومىردەن وتكەنىنە دە مىنە جيىرما جىل بولىپ قالىپتى. سودان بەرى ول كىسىنىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەي, قولدان كەلگەنشە ەلىمىزگە ۇلەسىمىزدى قوسۋدى اكە اماناتى دەپ سانايمىز. ونىڭ جارقىن بەينەسى مەن عيبراتقا تولى عۇمىرى ۋاقىت وتكەن سايىن سانامىزدا جارقىراپ جاساي تۇسپەك. اكەمىزدىڭ رۋحى اركەز دەمەپ جۇرەتىنى ءسوزسىز. مۇندايدا جانىڭ ءجانناتتىڭ تورىندە بولسىن اسىل اكە دەيمىز دە. ءيا, ودان باسقا نە دەيمىز. ءبىزدىڭ پەرزەنتتىك پارىزىمىز وسى دا.
سەرىك اقىش,
پوليتسيا پولكوۆنيگى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زەينەتكەر.
