القالى جيىندا وتاندىق ارحەولوگ عالىمدار, ازيا ەلدەرىنىڭ مۋزەولوگيا كوميتەتىنىڭ جانە تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ, رەسەي عىلىم اكادەمياسى ءسىبىر ءبولىمى تاريح ينستيتۋتىنىڭ, ازەربايجان ۇلتتىق تاريح مۋزەيىنىڭ, تايبەي قالاسىنىڭ الەمدىك ءدىندەر مۋزەيىنىڭ (تايۆان), ميۋنحەن قالاسىنىڭ حالىقارالىق فيلوسوفيا مەكتەبىنىڭ (گەرمانيا), التاي مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحي-ءمادەني مۇرا جانە تۋريزم كافەدراسىنىڭ جانە ورتالىق ازيانىڭ ءمادەني مەكەمەلەر جەلىسىنىڭ وكىلدەرى باس قوستى.
مادەني جادىگەرلەردى ساقتايتىن قازىنالىق قور رەتىندە قالىپتاسقان مۋزەي ورتالىقتارى ادىستەمەلىك قىزمەتى جەتىلگەن فۋنكتسيونالدىق ينستيتۋتتار دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرىلدى. مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني «بوزوق» مۋزەي-قورىعىنىڭ عىلىمي حاتشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى زۋبايدا سۇراعانوۆا مۋزەي ءىسىنىڭ قوعام دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى سالا ەكەنىن ايتادى. عالىمنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي كەڭ اۋقىمدى كونفەرەنتسيالار جيناقتالعان تاجىريبە مەن مۋزەي ءىسىنىڭ ماسەلەلەرىن تارقاتۋدا تەرەڭ بايلانىس ورناتادى.
– شىن مانىسىندە, مۋزەي ءىسى باياۋ جۇرەتىن عىلىم, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ وتە ماڭىزدى سالاسى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنداعى مىندەتتەر نەگىزىندە ەلىمىزدەگى مۋزەي ءىسى دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنەن كورىنۋى ءتيىس. جەر كولەمى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىنعا يە مەملەكەتىمىزدە مۋزەي-قورىقتار, اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي ورىندارى وتە از. شەتەلدىك مادەني ورىندارمەن سالىستىرار بولساق, بىزدەگى مۋزەي قىزمەتى سالاسىندا شەشىمىن تابۋى ءتيىس كوپتەگەن كەمشىن تۇستارىن بايقايمىز, – دەيدى زۋبايدا سۇراعانوۆا.
سونداي-اق ول ۇلتتىق ءمادەني الەۋەتتى ۇدەتۋ كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ءۇشىن دە ءتۇيىندى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە مۋزەي ءىسى جانە تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ سەكتورىنداعى نەگىزگى ماسەلەنىڭ ءبىرى بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەكەنىن ايتتى.
– ەندىگى ءبىر ماسەلە – مۋزەي سالاسى ماماندارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. قازاقستاندا مۋزەي ءىسى ماماندارىن تەك ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دايىندايدى. مادەنيەت سالاسىنداعى مەنەدجمەنت باعدارلامالارىنىڭ مودەلدەرى, تابىستى حالىقارالىق تاجىريبەلەر كەرەك-اق. ال بۇگىنگى العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان «مۋزەي, مۋزەولوگيا جانە مادەني مۇرا» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسياسىنىڭ بەرەر مۇمكىندىكتەرى كوپ. بۇل – قازاقستاندى الەمدىك ءمادەني كەڭىستىككە ينتەگراتسيالاۋ جانە ءتيىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ ءمۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى, – دەيدى ول.
ەكى كۇندىك سيمپوزيۋم اياسىندا عالىمدار مادەني مۇرا نىساندارىن پايدالانۋ جانە ونى كەڭىنەن تانىمال ەتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. مۋزەي ىسىنە بايلانىستى جيناقتالعان تاجىريبە مەن سالالىق ماسەلەلەردى ورتاعا سالعان عالىمدار بەلگىلى ءبىر زاڭدىلىقتار اياسىندا قارالاتىن تەوريالىق نەگىزدەرىنە, مۋزەيدىڭ سەرىكتەستىك جوبالارى سانالاتىن ايماقتىڭ تابيعي جانە تاريحي وزەكتىلىگىن قولدانۋ بارىسىنا توقتالدى.
سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تاۋەلسىز ءمادەنيەت سەكتورىندا جاڭا ءتاۋەلسىز ارت-كەڭىستىكتەر, فەستيۆالدار, كورمەلەر مەن تۇجىرىمدىق دۇكەندەر سياقتى جەكە باستامالاردىڭ وركەندەۋى بايقالادى. ايتسە دە ءمادەنيەت سالاسىنداعى باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندەگى جەتىسپەۋشىلىك تمد ەلدەرىنىڭ كوبىنە ءتان ورتاق ماسەلە ەكەندىگى تۋرالى عالىمدار پىكىرى مادەني سالاعا ءالى دە تەرەڭ تالداۋ جاسالۋ كەرەكتىگىن ايعاقتايدى.
الماكان نايزابەكوۆا,
گ.ايتيەۆ اتىنداعى قىرعىز ۇلتتىق بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىنىڭ بەينەلەۋ ونەرىن عىلىمي تانىمال ەتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى, ورتالىق ازيا مادەنيەت جانە ونەر سالاسى (تساسكي) مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى:
التاي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريحي-ءمادەني مۇرا جانە تۋريزم كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ازيا جانە تىنىق مۇحيتى بويىنشا مۋزەي كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– برازيليا, ارگەنتينا, جاپونيا, تۋنيس دەيسىز بە, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە مۋزەي جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ءىس-شارالاردى وتكىزىپ كەلەمىز. قازاقستانعا ەكىنشى رەت ساپارلاپ كەلىپ وتىرمىن. سالالىق باعىتتاردى جۇيەگە تۇسىرەتىن مۇنداي حالىقارالىق ىقپالداسقان جۇمىستار ءوزارا عىلىمي ىزدەنىستەرگە اكەلەدى. ەگەر تانىس بولساڭىز, التاي ءوڭىرىندە كۇمىس, التىن بالقىتۋ زاۋىتتارى بولعان, وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە بۇل ورىنداردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس, تەك قولدا بارىن ساقتاۋعا ءماجبۇرمىز. ءسىبىردىڭ ولكەتانۋ مۋزەيىندە اتالعان باعىتتا ءبىرنەشە باستامالار قولعا الىندى. اتاپ ايتقاندا, دەرەكتەر بازاسىن ساقتاۋ بويىنشا جويىلىپ بارا جاتقان مادەني مۇرالاردىڭ «قىزىل كىتابىن» دايىنداۋ باستاماسىن كوتەردىك. قايتا جاساقتاۋ مۇمكىن ەمەس نىسانداردى قوسا وتىرىپ, عىلىمي ماقالالار, سىزبالار, قۇجاتتار, باقىلاۋ جۇمىستارىن ءبىر جۇيەگە تۇسىردىك. «قىزىل كىتاپ» نەگىزىندە جيناقتالعان ءمالىمەتتەردى پايدالانۋ بارشاعا وڭتايلى.
