قوعام • 30 ءساۋىر، 2019

بالالاردىڭ دۇرىس تاماقتانباۋى كوپ قيىندىققا ۇشىراتادى

866 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازيا ەلدەرى بالالار سەمىزدىگىنىڭ تارالۋى جونىنەن الەم بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇر. بۇل تۋرالى ءجاسوسپىرىم بالالاردىڭ تاماقتانۋىن جاقسارتۋ جونىندەگى سيمپوزيۋمدا ايتىلدى.

ەلوردادا ءساۋىردىڭ 24-26-سى ارا­­لى­عىندا قازاقستان، وزبەك­س­تان، تاجىك­ستان، تۇرىكمەنستان، قىر­­عىزستان، ارمەنيا، گرۋ­زيا جانە ازەربايجان پار­لا­مەنتى دەپۋتاتتارىنىڭ، دەن­ساۋلىق ساقتاۋ، اۋىل شارۋا­شى­لىعى، قارجى، ءبىلىم بەرۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قا­تىس­قان سيمپوزيۋمدا بالالارعا ارنالعان دۇرىس تاماقتانۋ جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى باسقارۋدى جاقسارتۋ جا­يىن­­داعى ءوزارا ءىس-شارالار تال­قى­لاندى.

«بۇگىندە ورتالىق ازيادا بالالار سەمىزدىگىنىڭ تارالۋى الەمدە ەكىنشى ورىندا (10، 7%)، سونىمەن قاتار 2000-2017 جىلدار ارالىعىندا ارتىق سالماعى بار بەس جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ سانى 1،6 ميلليوننان 3،2 ميلليونعا دەيىن ەكى ەسە وسكەن. بۇل – كوپ قوزعالماۋدان، دۇرىس تاماقتانباۋدان، دۇرىس ۇيىقتاماۋدان بولادى. مۇنىڭ سالدارى جەتكىنشەكتەردىڭ وزدەرىن تومەن باعالاپ، وقۋ ۇلگەرىمىنىڭ ناشار­لاۋىنا جانە ەرەسەك كە­زىن­دەگى دە ءومىر ءسۇرۋ، تاماق­تانۋ سالتىنا اسەرىن تيگىزىپ، دەن­­ساۋلىقتارىنا وراسان زور قيىندىق اكەلەدى»، دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە دۇ­رىس تاماقتانۋ بويىنشا ايماق­تىق مامان اميرحوسسەين يار­پار­­ۆار. يارپارۆار مىرزا ءوز سوزىندە جەدەل تاماقتاناتىن فاست­فۋدتارعا بالالاردى ەرتە باستان ءۇيىر قىلۋدىڭ زيان­دى­عى­نا باسا ءمان بەردى. ويتكەنى سول ءدامدى ولار ەسەيگەندە دە ىزدەپ، دەنساۋلىقتارىن قۇر­تا­دى، ال جالپى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قىزداردان گورى ەر بالا­لاردىڭ جەمىس-جيدەك، كوكونىس تاعامدارىن از جەيتىنىن كورسەتەدى. سوندىقتان بۇل رەتتە دە ماماندار نازار اۋداراتىن ماسەلە جەتكىلىكتى. سونداي-اق ناۋرىز مەرەكەسىندە داستار­قان­عا قويىلاتىن ۇلت­تىق تا­عام­­دارعا توقتالعان امير­حوس­­سەين يارپارۆاردىڭ ايتۋىنشا، شىعىس حالىقتارى ەجەلدەن تاعام تۇرلەرىنىڭ ادام اعزاسىنا اسەرىن جەتىك بىلگەن، فوسفور، كالي، ماگني، ت.ب. ميكروەلەمەنتتەرگە، اقۋىزعا باي ونىمدەردى كەڭىنەن پايدالانعان. سوندىقتان ۇلتتىق تاعام­دار­دىڭ گەنەتيكالىق تۇرعىدان جاقىندىعىن ءارى قاجەتتىلىككە تولىق جاۋاپ بەرەتىنىن ۇمىت­پا­عان ءجون.

سيمپوزيۋمدا كاۆكاز بەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن ورتاق بولىپ وتىرعان دۇرىس تاماقتانباۋ ماسەلەسى جايىندا ورتاعا شىعىپ، ويلارىمەن جانە دەرەكتەرىمەن بولىسكەن ماماندار بۇگىندە ونىڭ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سەمىزدىگىمەن قاتار، بويلارىنىڭ وسپەي قالۋىنا دا تيگىزەتىن كەرى اسەرىنە قىنجىلدى. ماسەلەن، ايماقتا جەتكىنشەكتەردىڭ 10 پايىزىنىڭ بويلارى ءوز جاستارىنا سايكەس كەلمەيدى. وعان قوسا 2000 جىلدان بەرى سەمىزدىكتىڭ بەلەڭ الۋى 80 پايىز­عا كوتە­رىل­گەن. جاڭا ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۋىننىڭ اعزاسىنا قا­جەت­تى بارلىق دارۋمەندەر مەن ميكرو­ەلەمەنت­تەردى تولىق الا الماۋى، ولاردىڭ كەيدە اشپا-جالاپ ءومىر ءسۇرۋى، نەگىزىنەن كومىر­سۋ­لارمەن قورەكتەنۋى سەمىز­دىك پەن بويلارىنىڭ وسپەي قالۋىنا عانا ەمەس، كوگنيتيۆتى دامۋىنا (تۇتاستاي ويلاۋ جۇيەسىنىڭ دامىماي قالۋىنا)، ينفەكتسيالىق اۋرۋلارعا ءجيى شالدىعۋىنا، مۇگەدەكتىككە ۇشىراپ، ءتىپتى ومىردەن كوكتەي ج ۇلىنىپ، ەرتە وزۋىنا الىپ كەلىپ جاتىر، دەپ دابىل قاعادى ماماندار. ماسەلەن، قازاقستانداعى يۋنيسەف وكىلى يۋري وكساميتنىي: «بۇگىندە بالا­لاردىڭ تاماقتانۋى ولار­دىڭ اعزاسى قاجەت ەتەتىن ءمول­شەرگە دە، اۋقاتتانۋدىڭ مەر­زىم­دەرىنىڭ ساقتالۋىنا دا، تاعام­نىڭ ساپالى بولۋىنا دا سايكەس كەلمەۋدە. ال ونىڭ سالقىنى ەڭ باستى كاپيتال – ادامعا، ونىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتپەي تۇرمايدى»، دەدى.

قاتىسۋشىلار ۇلتتىڭ بولا­شاعى ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك جۇيە­سىنىڭ قالىپتاسۋىنا ارالا­سۋ­شى بارلىق سەكتوردىڭ جا­ۋاپ­­كەرشىلىگىن ءسوز ەتتى. ءونىم وندىرۋشىلەر مەن ازىق-ءتۇ­لىكتى تاسىمالداۋشىلار بالا­لار­دىڭ اعزاسىنا قاجەتتى تاعام­دار­دىڭ ساپاسى مەن قۇرامىنا جەتە ءمان بەرمەيدى. سول سەبەپتەن دە وسىرەتىن، ساتۋعا شىعاراتىن ونىمدەرىنىڭ ۇلت دەنساۋلىعىنا اكەلەتىن زيا­نىن ويلامايدى. ولاردى تاۋا­رى­نىڭ وتۋىنە مۇددەلىلىك جە­ڭىپ، قاجەتتى قورەكتىك ءمول­شەر­دى كورسەتپەيتىن، تەحنو­لو­­گيا­لىق وڭدەۋدەن وتكەن ساپا­سىز ونىمدەردى قولجەتىمدى باعامەن حالىققا ساتادى. ال ءبارى ەسكەرىلگەن، پايداسى مول ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى قىمبات، ونى ەلدىڭ ءبارىنىڭ قالتاسى كو­تەرمەيدى. سوندىقتان بۇل رەتتە مەملەكەتتىك تۇرعىدا ازىق-ت ۇلىك ساياساتى، ارنايى باعدارلاما قاجەت، ۇلت دەن­ساۋ­­لىعى، بولاشاعى ءۇشىن ناق­تى قادام­دار جاسالۋى ءتيىس، دەدى دارىگەرلەر. تۇپتەپ كەلگەن­دە، ءبىر ەلدە عانا ەمەس، ايماق­تا­عى ازىق-ت ۇلىك جانە تاماق­تانۋ جۇيەسىن باسقارۋ بالالار مەن جاس­وسپىرىمدەردىڭ سالامات­تى، دۇرىس تاماقتانۋىن قامتاماسىز ەتىپ، كەلەشەكتىڭ جارقىن بولۋىنا جول سالادى، بۇل ءار مەملەكەتتىڭ باستى باع­دا­رىنىڭ ءبىرى بولۋى قاجەت دەيدى سيمپوزيۋمعا قاتىسۋشىلار.

اتالعان شارانى بۇۇ-نىڭ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل­ شا­رۋاشىلىعى ۇيىمى مەن ازىق-ت ۇلىك باعدارلاماسىنىڭ قول­داۋى­مەن ەلىمىزدىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى، بۇۇ بالالار قورى (يۋنيسەف) ۇيىمداستىرعانىن ايتا كەتەلىك.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار