«ارعى اتامدى سۇراساڭ – اباي, جامبىل,
ءورت ماحامبەت ءوز اعام – ابايلاپ ءجۇر!
جولداس بولدىم ءبورىنىڭ بورىسىمەن,
سىرلاس بولدىم سەرىنىڭ سەرىسىمەن,
ارۋاقتاندىم سولاردىڭ پەرىسىمەن...» دەپ قازاق پوەزياسىندا ءوز بولمىسىمەن ەرەكشەلەنىپ, قارىشتى قالامىمەن دارالانعان ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆتى ادەبيەتتەگى اعالارى «ەساعا» دەپ ەركەلەتكەن ساعىنىشقا تولى ەستەلىكتەردى الماتىدا وتكەن جىر كەشىندە تىڭدادىق.
ۇلتتىق كىتاپحانا تورىندە وتكەن بۇل كەشتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى ەسەنقۇلتانۋعا باستاعان تىڭ جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىندا ەدى.
ولەڭمەن جىر وقىلىپ, جۇرەكتەن تەبىرەنتەرلىك تىلەكتەر تىزبەكتەلگەن جيىننىڭ تىزگىنىن ۇستاعان اقىن, «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتورى جاناربەك ءاشىمجان ومىردەن وتكەنىنە جەتى جىلعا جۋىقتاپ قالعان ەسەنقۇل اقىندى سۋىقتوبە باۋرايىندا ء وزى جىرلاپ كەتكەن قاراشا ايىندا ماڭگىلىك مەكەنىنە شىعارىپ سالعان قارالى كۇندى ەسكە سالىپ, «اقىن ولگەنمەن, حاتى ولمەيدىنىڭ» راستىعىنا ولەڭسۇيەر قاۋىمنىڭ نازارىن اۋداردى.
«ءومىرىنىڭ سوڭعى ءبىر كەزەڭدەرىندە ولەڭنىڭ دە, ءومىردىڭ دە راحاتى مەن مەحناتىن قاتار سەزىنگەن ەسەنقۇل اعامىزدىڭ بۇگىندە جوقتاۋشىسى دا, سۇراۋشىسى دا كوپ. ەسەنقۇل وقۋلارى, ەسكە الۋ كەشتەرى ءجيى ءوتىپ كەلەدى» دەگەن مودەراتور وسىناۋ مازمۇندى كىتاپتىڭ جارىققا شىعۋىنا قولداۋ كورسەتكەن ازاماتتاردىڭ قاتارىندا قوعام قايراتكەرى قايرات ساتىبالدى ۇلىنىڭ, الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اقان ابدۋاليەۆتىڭ, «استانا ينۆەست» كورپوراتسياسىنىڭ قۇرىلىس جونىندەگى ديرەكتورى قۋانىش ەستەمەس ۇلىنىڭ ەسىمىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, كەشتىڭ تورىنە ەسەنقۇل اقىننىڭ جارى مەڭسۇلۋ سۇلتانقىزىن شاقىردى.
ارى قاراي «قازاق پوەزياسىندا ايرىقشا ءىز قالدىرعان, ارعى ءداۋىردىڭ ۇلى تۇلعالارى ءسۇيىنباي, جامبىل, كودەك, كەنەننىڭ, ياعني جەر جانناتى جەتىسۋعا ءمالىم تۇلعالارىمىزدىڭ بۇكىل بولمىسىن بويىنا جيعان, بەرگى داۋىردە مۇقاعالي قالىپتاستىرعان مەكتەپتىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسى مەن وسى ەكى ارالىققا ءوزىنىڭ اق بوز ءۇيىن تىككەن ەسەن ۇلى جاقىپبەكوۆ ەشقانداي قالىپقا سيماعان اقىن. ومىرگە قانشالىقتى ەركەلەسە, ولەڭىن دە ەركەلەتە ءبىلدى» دەي كەلە جاناربەك ءاشىمجان ءسوز كەزەگىن اقىن, دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرلان ورازالينگە ۇسىندى.
وزىنەن بەس-التى جاس كىشىلىگىنە قاراماستان كوزى تىرىسىندە ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆتى «ەساعا» دەپ ەركەلەتىپ كەتكەن نۇرلان اعامىز تەبىرەنىستى ء بىر كەشتىڭ كۋاسى بولا وتىرىپ, اقىننىڭ رۋحىمەن تىلدەسىپ, ونىڭ جان دۇنيەسىنە قايتا بارلاۋ جاساپ وتىرمىز, دەدى. «ەساعا» دەپ ەركەلەتۋىنىڭ توركىنى اقىننىڭ قازاقتىڭ ونەرىندەگى, پوەزياسىنداعى ورنىنىڭ بولەكتىگىنە بايلانىستى جۇرەكتەن شىققان جىلىلىعىمەن تۇسىندىرىلسە كەرەك-ءتى. «بايگەگە تۇسەتىن, الامانعا شاباتىن بايىرعىنىڭ جۇيرىكتەرى ءتارىزدى ەساعاڭنىڭ پوەزياداعى ورنى بولەك ەدى. الايدا ەسەنقۇل اسىعىس جۇگىن جيناپ, اتتانىپ كەتە باردى. «ارۋاقتى جەردەن ات ۇركەدى» دەمەكشى, ول اتىنان دا, زاتىنان دا, قازاقتىڭ ولمەيتىن ولەڭ دەيتىن كەڭىستىگىندەگى قالدىرعان باي مۇراسىنان دا ۇركەتىندەي, قۋاناتىنداي بولعان بابالارىمىزدىڭ توپىراعىندا ءوسىپ ءوندى. مەكتەبى دە, تاربيە العان كوسەمسوزى دە سول ولكەدەن بالا كەزدەن بويىنا دارىدى. ەسەنقۇل سۋىقتوبەنىڭ ماڭىندا قالىپ قويماي, الاتاۋدىڭ ار جاعىنا بارىپ, قىرعىز-قازاقتى تەگىس شارلاپ كەتكەن بابالارى ءتارىزدى تانىلدى. اۋىزەكى ادەبيەتىنىڭ جۋھارلارىنان ءنار العان ەسەنقۇل ەسىمى بىزگە شالا جانسار بولىپ جەتكەن ايتىس ونەرىنە جان بىتىرگەن سىناۋ جۇيرىكتەردىڭ قاتارىندا اتالادى. ەسەنقۇل كەيدە بۇراپ, كەيدە شانشىپ, قاۋىپ, تاۋىپ ايتاتىن ايتىسكەرلىك ونەرىمەن ەلىن ءتانتى ەتتى. سەيداحمەت اعامىزدىڭ ءوزى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, وسىنداي ولەڭدەرىن دە كوپ جازسا ەكەن دەپ تىلەگەن-ءدى. مۇقاعالي قايتقاندا قازاق قالاي كۇڭىرەنسە, ولەڭدى شىنايى تانيتىن, باس يەتىن جۇرتشىلىق ەسەنقۇل كەتكەندە ءدال وسىلاي جينالعانى بار. سول كەزدە قازاقتىڭ قولىنا قالام ۇستاعانى ەسەنقۇلدى جوقتادى. بۇگىندە التى الاشقا ءمالىم ەسەنقۇلدىڭ مول دۇنيەسىنە, پوەزياسىنا قايتا-قايتا ورالعاندا قازاق دالاسىنىڭ تاڭعاجايىپ ءيىسىن تەرەڭنەن سەزىنە تۇسەمىز. الپىس ەكى تامىرىنا سىڭىرە وتىرىپ قازاقتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن قاز-قالپىندا وقىرمانىنا جەتكىزە بىلگەن ەسەنقۇلدىڭ ءداۋىرى ەندى باستالىپ كەلەدى» دەپ ءتامامدادى جۇرەكجاردى پىكىرىن نۇرلان مىرقاسىم ۇلى.
ەسەنقۇل جىرلارىن تىڭداۋعا اسىعىپ جەتكەن جۇرتشىلىق الدىندا نۇرلان اعا باس بولىپ جۇماباي شاشتاي ۇلى, عالىمجان جايلىباي, باۋىرجان جاقىپ, انارباي بولدىباي اعالارىمىز جاڭا شىققان كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن جاسادى.
ءوز پىكىرىن «ەسەنقۇل تانىلعانعا دەيىن ءتاپ-ءتاۋىر اقىن ەدىم» دەپ ءازىل-قالجىڭمەن باستاعان جازۋشى جۇماباي شاشتاي ۇلى اقىننىڭ وسپانحان اعامىز سياقتى سىقاققا شەبەرلىگىن, جۋرناليست بولۋعا دا ابدەن ماشىق ەكەنىن جەتكىزدى. «الماتىدان جىراقتا ءجۇرىپ جازعان اقىن ولەڭدەرىنىڭ مازمۇنى ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمەن دارا. الماتىدا تۇراقتاپ قالعان كۇننىڭ وزىندە ونىڭ بۇعاۋعا كونبەيتىن شىعارماشىلىعى ەركىندىكتى اڭسارى حاق ەدى. سوندىقتان دا ەسەنقۇل ولەڭدەرىنىڭ بولمىس-ءبىتىمى ەرەكشە» دەپ اتاپ وتسە, «كۇپايكە كيگەن پوەزيا» كەشىندە ەساعاسىن سومداعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى بەكجان تۇرىس «الداي-اۋ» ءانىن ورىنداپ, اقىن اعاسى حاقىندا تەبىرەنىستى ويلارىن ورتاعا سالدى.
اقىن اعاسىنىڭ باتاسىن العان, ۇمبەتالى كارىباەۆ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى مەرۋەرت ورىنباي وسى كەشتە ەسەنقۇلتانۋدىڭ ءداۋىرىن باستاعان شاكىرتى رەتىندە تانىلسا, اقىن نۇرتاس يساباەۆ اقىنمەن تانىستىعى حاقىندا اڭگىمەلەپ, جۇرەكتەن شىققان ولەڭدەرى ەشۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى دەگەن ىزگى تىلەگىمەن ءبولىستى. وسى كەشتە «ەسەنقۇل اعامىز ارادا جىلدارمەن الىستاعانىمەن, جىرىمەن جاقىنداي تۇسەدى. ول بىزگە ولەڭ بولىپ, جىر بولىپ ورالدى» دەپ اتاپ وتكەن اقىن عالىم جايلىباي «اقىن ءولدى, شىن اقىن ءولدى. جەتىسۋدىڭ اسپانىندا جاپ-جارىق جۇلدىز اعىپ ءوتتى. ول ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ ءومىرىنىڭ جۇلدىزى ەدى... ەسەنقۇلدىڭ ءوزى كەتكەنمەن, كوزايىم كوزى قالدى, كوگەرشىن ءسوزى قالدى... ەسەنقۇلدىڭ قالامىنان تۋعان شىعارمالار تالاي جاس ۇرپاقتىڭ جاستىعىنىڭ استىندا جاتارى انىق. ونىڭ ليريكاسى جاپىراققا تۇنعان تامشىداي ءمولدىر, ەلدەن ەسكەن جەلدەي ەلەڭ ەتكىزەر, جۇرەكتىڭ تۇپكىرىنە تەرەڭ وتكىزەر, سۇلۋدىڭ جۇزىندەي, سايگاقتىڭ ىزىندەي تۇپ-تۇنىق دۇنيە... باحادۇرلەردىڭ ەكپىنىندەي ەرەن قۋاتتى, سەرپىلگەن تۇياقتاي, زاۋ بيىكتەن قۇلديلاعان وتتى ەدى» دەگەن مازمۇنى تەرەڭ, مۇڭعا تولى جولدارىن ارنادى. ال ون ەكى جاسىنان اقىن اعاسىنىڭ شاراپاتى مەن شاپاعاتىن كورىپ وسكەن اقان ابدۋاليەۆ سوناۋ 2008 جىلدار قويناۋىنا بۇككەن ساعىنىشقا تولى سىرىمەن ءبولىسىپ, اقىن جىرىنىڭ اسقاق ەكەندىگىن ۋاقىت ەنشىسىنە تاستادى.
قالامگەر رۋحىن ءبىر سەرپىلتكەن وسىناۋ كەش قىدىرعالي كوبەنتاي, الما امانجولوۆا, دانيار راقىمباي سىندى ونەر تارلاندارىمەن قاتار ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ, «ءسۇيىنباي سازى» فولكلورلىق ءانسامبلى ورىنداۋىنداعى اۋەندەرمەن اۋەلەدى.
