ەكونوميكا • 26 ءساۋىر، 2019

نەسيە پايىزى تومەندەۋى مۇمكىن بە؟

756 رەت كورسەتىلدى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق بانككە 2019 جىلى ورىندالۋى ءتيىس مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە نەسيەلەندىرۋ پايىزىن تومەندەتۋدىڭ تەتىكتەرىن تالداۋدى جانە ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋدى تاپسىرعانى بەلگىلى. ساراپشىلاردىڭ ءبىر توبى ەڭ ارزان زايمنىڭ ءوزى ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدى ىنتالاندىرا المايتىنىن ايتادى.

نەسيە رەسۋرستارىن ارزانداتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە ءبىر­نەشە رەت كوتەرىلدى. الايدا، كا­سىپكەرلەردىڭ پىكىرىنشە، قازاق-
ستانداعى نەسيەلەر ءالى دە قىمبات. ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا نەسيەلەردىڭ نومينالدى قۇنى – 14%، بولشەك ساۋدادا – 20،4%. وسى كۇنگە دەيىن ساراپشىلار اراسىندا «نەسيە پايىزىنىڭ دەڭگەيى تەك بانكتەردىڭ تابەتىنە بايلانىستى» دەپ ەسەپتەپ كەل­گەن ەدى، قازىر بۇل پىكىردىڭ جاڭ­ساق­تى­عىنا كوزىمىز جەتىپ ءجۇر. 
«DAMU Capital Management» باس ديرەكتورى مۇرات قاستاەۆ جاقىندا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە ەكونوميكانى نە­سيە­لەندىرۋدىڭ قۇنى ۇلتتىق بانك­تىڭ بازالىق مولشەرلەمەسىنىڭ دەڭ­گەيىنە تاۋەلدى ەكەنىن ايتتى.

ۇلتتىق بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە نەسيەنى 4 پا­يىز ءمول­شەرلەمەمەن بەرەدى. ال قازىر ەكو­نوميكاداعى نەسيەنىڭ نا­رىق­تىق قۇنى 14 پايىزدان جو­عارى، – دەيدى مۇرات قاستاەۆ. 

وزگە ساراپشىلار ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنىن ايتادى. 2019 جىلى جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 6 پايىزدىق دالىزدە بولاتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. قازىرگى كورسەتكىش – 5 پايىز. 2019 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى جىلدام قارقىنمەن ءوسىپ كەتۋى مۇمكىن.

قارجى ساراپشىسى ەرلان يبراگيم ماكروەكونوميكالىق ولشەممەن قاراعاندا ۇلتتىق بانك جوسپارىنىڭ ورىندالاتىنىنا سەنىمدى. 2019 جىلى ماكروەكونوميكالىق جاعداي تەڭگەرىمسىزدىگىنىڭ تاۋەكەلى مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. قازىر نارىقتا مۇنايدىڭ باررەلى – 68-71 دوللار اراسىندا. بۇل، ءسوز جوق، تەڭگەنىڭ قوسىمشا كۇش الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر، قازىرگى مۇناي باعاسى 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تۇراقتى بولسا، 1 دوللارعا شاققاندا – 376،5 تەڭگە، ال ينفلياتسيا 5-5،4 پايىز دالىزىندە بولۋى مۇمكىن»، دەيدى ە.يبراگيم.

ول، سونداي-اق دەۆالۆاتسيا نەمەسە جو­ع­ا­رى ينفلياتسيانىڭ اۋىلى ازىرگە الىس ەكە­نىن ايتتى. بىراق تاۋەكەل دەڭگەيى جوع­ارى. ينفليا­تسيا دەڭگەيى ۇلتتىق بانك بەلگى­لە­گەن دالىزدەن ءسال عانا جوعارى بولۋى مۇمكىن.

ساراپشىلار بازالىق ستاۆكا مەن ينفلياتسيا اراسىنداعى ايىرماشىلىق وتە جوعارى ەكەنىن وسىعان دەيىن دە تالاي ايتقان. ۇلتتىق بانك تاياۋدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە بەرىلەتىن نەسيە بۇرىنعى 4،5 ەمەس، 3-3،5 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن بەرىلەتىنىن ايتتى. ساراپشىلار ۇلتتىق بانكتىڭ وسى ۇستانىمىنا قاراپ بازالىق مولشەرلەمەنىڭ 1 پايىزعا جوعارى قولدان كوتەرىلگەنىن ايتىپ جاتىر.

– پايىزدىق مولشەرلەمەدەگى ديناميكا 2018 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ تۇراقتى ءوستى. بۇل ينفلياتسيانىڭ ازايۋىنا ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋ پايىزىنىڭ تومەندەگەنى سەبەپ بولعانىن دالەلدەپ تۇر. 2018 جىلدىڭ ساۋىرىنەن باستاپ رەسەي باتىس ەلدەرى تاراپىنان سانكتسيانىڭ قىسپاعىندا قالدى. تەڭگە باعامىنىڭ السىرەۋى دە وسى كەزدەن باستالدى. بۇل ۇلت­تىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى تومەن­دەتپەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋىنا سەبەپ بولدى، – دەيدى ە.يبراگيم.

2018 جىلدىڭ ءساۋىرى مەن 2019 جىلدىڭ ءساۋىرى اراسىندا ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنىڭ دەڭگەيىنە قاتىستى ءالىپتىڭ ارتىن باعۋ ساياساتىن ۇستاندى. «فريدوم فينانس» ساراپتامالىق ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى ەرلان ابدىكارىموۆ بىزگە 2018 جىلعى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى ۇلتتىق بانك ءۇشىن باستى پروبلەما بولعانىن ايتادى. باس بانكتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ارنالعان پايىزدىق مولشەرلەمەسىنىڭ 2،75 پايىزدان 4،5 پايىزعا دەيىن ءوسىپ كەتۋىنە وسى سەبەپ بولىپتى. ۇلتتىق بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قولجەتىمدى نەسيە بەرۋ ءۇشىن بازالىق مولشەرلەمەنى 9،25 پايىزدان 9 پايىزعا ءتۇسىردى. الداعى ۋاقىتتا ودان دا تومەندەۋى ابدەن مۇمكىن.

ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا، پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بازا­لىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ تۋرالى پارمەنىنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق سالماعى بىردەي. بۇل قادام ەكونوميكانى ارزان پايىزدى نەسيەمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرۋدى، سونىمەن قاتار ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ ارقىلى الەۋمەتتىڭ قالتاسىنا تۇسەتىن سالماقتى جەڭىلدەتۋدى كوزدەيدى. ءبىز اڭگىمەگە تارتقان ساراپشىلار بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى ينفلياتسيانىڭ جوعارىلاۋىنا اكەلەتىنىن بولجاپ وتىر. سەبەبى ۇكىمەت تە، ۇلتتىق بانك تە وسى شەشىم ارقىلى ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋدى ارتتىرۋعا جانە نەسيە پا­يىزىن تومەندەتۋگە ۇمىتتەنىپ وتىر. بىراق بۇل فاكتور بانكتەردەگى نەسيە پورتفەلدەرى سانىنىڭ كوبەيۋىنە كومەكتەسە المايدى. نەسيە پورتفەلىنىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – جوعارى ساپالى قارىز الۋشىلاردىڭ بولماۋى. 2008 جىلعى داعدارىس كەزەڭىندە كوپتەگەن بانك كليەنتتەرى وزدەرىنىڭ نەسيە تاريحىن بۇزىپ الدى. ەكىنشىدەن، ەكونوميكانى نەسيەلەندىرۋى ءتيىس ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر باسى ارتىق قارجىسىن ۇلتتىق بانكتىڭ نوتالارىنا سالىپ قويۋدى دۇرىس كورەدى. وسىعان بايلانىستى ءبىراز بۇرىن «حالىق بانكى» اق باسشىسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا: 

– ماعان بانكير رەتىندە تاۋەكەلى جوعارى ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدان گورى ۇلتتىق بانكتىڭ نوتاسىنا قارجىمدى ورنالاستىرىپ قويۋ ءتيىمدى. بۇل ءۇشىن پايىزدىق وسىمگە سالىق سالىنبايدى. بانكير رەتىندە تاۋەكەلدەردى ەركىن دەپ سانايتىن نوتالارداعى قاراجاتتاردى ورنالاستىرۋ جەڭىلىرەك، ولاردىڭ پايىزدىق تابىسىنا سالىق سالىنبايدى، – دەگەن ەدى.

ۇلتتىق بانك بيىل بانكتەردىڭ مار­جاسىنىڭ تومەندەيتىنىن رەسمي تۇردە حابارلادى. ە.يبراگيم بۇدان بانكتەردىڭ تابىستىلىعى كەمىپ قالماعانىن ايتادى. وسىدان 10 جىل بۇرىن بانكتىڭ مارجاسى 3،8 بولاتىن. 2019 جىلدىڭ 1 ناۋ­رىزىندا مارجالىق پايىز 5،05-كە جەتتى. ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، ءۇش جىل ىشىندە بولشەك نەسيەلەر بو­يىنشا پايىزدىق مولشەرلەمە 19،8%-دان 20،4%-عا دەيىن ءوستى. داعدارىسقا دەيىنگى 2007 جىلى مۇنداي قارىزداردىڭ قۇنى 18،4%-دان اسپايتىن. 

– 2008-2009 جىلدارداعى داعدارىسقا دەيىن شەتەلدىك قورلار بولگەن قارجى بانك­تەردىڭ بارلىق مىندەتتەمەلەرىنىڭ جار­تى­سىن عانا جاپتى. ال قازىر جەرگىلىكتى قار­جى­لاندىرۋ، ءبىزدىڭ باعالاۋ بويىنشا قارىزدىڭ 90 پايىزىن جابادى، – دەيدى ە.يبراگيم. بانكتەردىڭ جەرگىلىكتى قارجىلاندىرۋعا تولىق كوشۋى بانك مارجاسىنىڭ تومەندەۋىنە جانە ەكونوميكانى از پايىزدى نەسيەمەن قار­جى­لاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار