وليمپيادا الاۋى
بەيسەنبى, 17 مامىر 2012 7:40
ونىڭ تاريحى تۋرالى نە بىلەمىز؟
وليمپياداعا 71 كۇن قالدى
10 مامىر كۇنى استانا ۋاقىتىمەن تۇسكى ساعات 13.00-دە گرەكيانىڭ پەلوپونيس تۇبەگىندە تۇتانىپ, ءبىر جەتى بويى وسى ەلدى ارالاعان ححح جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى بۇگىن ۇشاقپەن ۇلىبريتانياعا جەتكىزىلەدى.
بەيسەنبى, 17 مامىر 2012 7:40
ونىڭ تاريحى تۋرالى نە بىلەمىز؟
وليمپياداعا 71 كۇن قالدى
10 مامىر كۇنى استانا ۋاقىتىمەن تۇسكى ساعات 13.00-دە گرەكيانىڭ پەلوپونيس تۇبەگىندە تۇتانىپ, ءبىر جەتى بويى وسى ەلدى ارالاعان ححح جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى بۇگىن ۇشاقپەن ۇلىبريتانياعا جەتكىزىلەدى.
ال الاۋدى تۇتاتۋ ءراسىمىنىڭ ءوزى قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا ەجەلگى گرەكيالىق گەرا قۇدايىنىڭ قۇربان شالاتىن ورنىندا ءوتتى. وعان حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتى جاك روگگە, گرەكيانىڭ ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتى سپيروس كاپرالوس جانە «لوندون-2012» ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ باسشىسى سەباستيان كوە قاتىستى.
راسىمدە الاۋدى ءبىرىنشى بولىپ الىپ ءجۇرۋ قۇرمەتىنە ۇلىبريتانيادا تۋعان, گرەك جۇزگىشى, بىلتىر 10 شاقىرىمدىق اشىق سۋدا جۇزۋدەن الەم چەمپيونى اتانعان سپيروس ياننيوتيس يە بولدى. ول وليمپيانىڭ انتيكالىق كەشەنى اۋماعىندا «ابىز قىزداردىڭ» ءبىرىنىڭ قولىنان الاۋدى الدى.
گرەكياداعى ءبىر اپتاعا سوزىلعان الاۋ ەستافەتاسىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى 2 900 كم.-ءنى قۇرادى. انگليادان كەيىن الاۋ وليمپيادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا دەيىن شوتلانديا, سولتۇستىك يرلانديا جانە ۋەلستى ارالاپ كەتەدى. جالپى الاۋدى ۇستاپ ءجۇرۋ ۋاقىتى 70 كۇنگە جالعاسادى.
وليمپيا الاۋى – وليمپيادانىڭ بىردەن-ءبىر سيمۆولى. ول جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا قازاندىقتا تۇتانىپ, جارىس بىتكەنگە دەيىن جاعىلىپ تۇرادى.
الاۋدى تۇتاتۋ ءراسىمى ەجەلگى گرەكيادا وتكەن وليمپيا ويىندارىنان باستاۋ الادى. سول كەزدە ادامدار پرومەتەي تيتانىنىڭ ەرلىگىنە قۇرمەت رەتىندە الاۋدى تۇتاتۋ سالتاناتىن وتكىزە باستاعان بولاتىن. اڭىز بويىنشا پرومەتەي زەۆستەن الاۋدى ۇرلاپ, ادامدارعا سىيعا تارتقان كورىنەدى.
انتيكالىق الاۋ سودان 1928 جىلعا دەيىن تۇتانعان جوق. ول تەك 1936 جىلى قايتا قولعا الىنا باستادى. سول كەزدەگى الاۋ ەستافەتاسى فاشيستىك گەرمانيا جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى يوزەف گەببەلستىڭ ۇسىنىسى بويىنشا وتكىزىلدى. وعان ەستافەتا كەزىندە 3 000-نان استام جەلاياق قاتىسقان. الاۋدى تۇتاتۋ ءراسىمى 1936, 1948 جىلدارى قىسقى وليمپيا ويىندارىندا دا بولعان. بىراق, ەستافەتانى لايىقتى دەڭگەيدە وتكىزۋ 1952 جىلى وسلودا وتكەن وليمپيادا قارساڭىندا مۇمكىن بولدى. ونىڭ وزىندە الاۋدى ۇستاپ ءجۇرۋ وليمپيادان ەمەس, مورگەندالەدە باستاۋ الدى. ال قازىر الاۋدى تۇتاتۋ ءراسىمى وليمپيادا جارىستان بىرنەشە اي بۇرىن باستالىپ ءجۇر.
بۇل الاۋدى 11 «ابىز قىز» وليمپيانىڭ انتيكالىق كەشەنى اۋماعىنداعى ەجەلگىگرەكيالىق گەرا قۇدايىنىڭ قۇربان شالاتىن ورنىندا پارابوليكالىق اينانىڭ كومەگىمەن تۇتاتىپ, الاۋدى العاش ۇستاپ ءجۇرۋ قۇرمەتىنە يە بولعان سپورتشىعا ۇستاتادى. سودان كەيىن بارىپ ول جولعا شىعادى. الاۋدى ۇستاپ ءجۇرۋ كەزىندە ول وسىعان دەيىن ءبىر-اق رەت قانا ءوشىپ قالعان ەكەن. 1976 جىلى مونرەال وليمپياداسىنىڭ قارساڭىندا قاتتى جاۋعان جاۋىن-شاشىننىڭ كەسىرىنەن ءوشىپ قالعان بولاتىن.
الاۋدىڭ باسقا تاريحىن ايتار بولساق, 1928 جىلى امستەردامدا ونىڭ قۇرمەتىنە وليمپيادالىق مۇنارا سالىنعان. ال 1948 جىلى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن گرەك اسكەرىنىڭ كاپرالى العاشقى الاۋگەر اتانادى. سول كەزدە ول قاسيەتتى بەيبىتشىلىكتىڭ قۇرمەتىنە ءوزىنىڭ اسكەري كيىمىن شەشىپ, قارۋىن تاستاعان ەكەن.
1952 جىلى الاۋدى تۇتاتۋ راسىمىنەن باس تارتۋ تۋرالى شەشىم دە قابىلدانىپ كورگەن. بىراق, ول جۇزەگە اسپاعان. 1964 جىلعى الاۋ ەستافەتاسى وتە از ۋاقىتقا سوزىلعان. ول افينادان ۆەناعا, ودان كەيىن ينسبۋرگكە جەتكىزىلگەن. ال 1968 جىلى مەحيكو وليمپياداسىنىڭ الاۋ ەستافەتاسى, كەرىسىنشە, ۇزاققا سوزىلىپ, حريستوفور كولۋمبتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىمەن جالعاسقان. 1976 جىلى الاۋدىڭ ءبىر بولىگى ەۋروپادان امەريكاعا دەيىن جەتكىزىلۋ ءۇشىن لازەرلىك ساۋلەگە اينالىپ, سپۋتنيك ارقىلى وتتاۆاعا جەتكىزىلگەن. 1992 جىلى الاۋ جانىپ تۇرعان ساداقتىڭ جەبەسىمەن تۇتانعان. ونى پاراوليمپياشى انتونيو روبوللو تۇتاتتى.
1996 جىلى الاۋ ەستافەتاسىن كوكا-كولا كومپانياسى قارجىلاندىرسا, 2000 جىلعى سيدنەي وليمپياداسىنىڭ الاۋى سۋدا ءۇش ءمينوت جانىپ تۇرعان. ال الاۋدىڭ العاش رەت جەر ءجۇزىن قامتىپ ءوتۋ ەستافەتاسى 2004 جىلى افينا وليمپياداسىنىڭ قارساڭىندا بولدى. سول كەزدەگى ەستافەتا 78 كۇن, ياعني 78 000 ساعاتقا سوزىلىپ, وعان 11 300 ادام قاتىسقان. 2008 جىلعى الاۋ ەستافەتاسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن دە وتكەنى بەلگىلى. بىراق, ەستافەتا الاۋى قىتاي شەكاراسىنان وتكەننەن كەيىن ول وكىمەت ساياساتىنا قارسى جەرگىلىكتى ۇيعىر, تيبەت ەتنوستارىنىڭ نارازىلىعىنا ۇشىرادى. سودان كەيىن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى الاۋ ەستافەتاسىن قىسقارتىپ, ونى تەك وليمپيادانى وتكىزەتىن ەلدىڭ اۋماعىندا جۇرگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
***
جازعى وليمپيا ويىندارى الاۋىن تۇتاتۋ قۇرمەتىنە
يە بولعان سپورتشىلار
جىل قالا/مەملەكەت الاۋگەر سپورت ءتۇرى
1936 بەرلين/گەرمانيا فريتس شيلگەن جەڭىل اتلەتيكا
1948 لوندون/ ۇلىبريتانيا دجون مارك جەڭىل اتلەتيكا
1952 حەلسينكي/فينليانديا پااۆو نۋرمي جەڭىل اتلەتيكا
1956 مەلبۋرن/اۆستراليا رون كلارك جەڭىل اتلەتيكا
ستوكگولم/شۆەتسيا حانس ۆيكنە
1960 ريم/يتاليا دجانكارلو پەريس جەڭىل اتلەتيكا
1964 توكيو/ياپونيا يوسينوري ساكاي
1968 مەحيكو/مەكسيكا نورما ەنريكەتا جەڭىل اتلەتيكا
باسيليو دە سوتەلو
1972 ميۋنحەن/گەرمانيا گيۋنتەر زان جەڭىل اتلەتيكا
1976 مونرەال/كانادا ستەفان پرەفونتەن مەن
ساندرا حەندەرسون
1980 ماسكەۋ/كسرو سەرگەي بەلوۆ باسكەتبول
1984 لوس-اندجەلەس/اقش رافەر دجونسون ونسايىس
1988 سەۋل/ وڭتۇستىك كورەيا چون سۋن-مان, جەڭىل اتلەتيكا
كيم ۆون-تحاك,
سون مي-چۋن
1992 بارسەلونا/يسپانيا انتونيو رەبوللو ساداق اتۋ
1996 اتلانتا/اقش مۇحاممەد ءالي بوكس
2000 سيدنەي/اۆستراليا كەتي فريمەن جەڭىل اتلەتيكا
2004 افينا/گرەكيا نيكوس كاكلاماناكيس ۆيندسيورفينگ
2008 بەيجىڭ/قىتاي لي نين سپورتتىق
گيمناستيكا
داستان كەنجالين,
«ەگەمەن قازاقستان».
