قاتەلەسكەن قارا قاعاز
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:30
سۇراپىل سوعىسقا كوپپەن بىرگە ويىلدىق مالىك ماۆليۋدوۆ تا اتتاندى. ول 258-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 999-اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا ۇرىسقا قاتىسىپ, ۆورونەج قالاسىن جاۋ اسكەرلەرىنەن ازات ەتۋگە ۇلەس قوستى. ودان سوڭ ستالينگراد شايقاسىنا قاتىستى. «ستالينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالىن يەلەندى. دەگەنمەن, مايدان دالاسىندا سوعىستىڭ سوڭىنا دەيىن جاۋمەن قارسىلاسا المادى. اۋىر جارالانىپ, ەلگە ورالدى…
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:30
سۇراپىل سوعىسقا كوپپەن بىرگە ويىلدىق مالىك ماۆليۋدوۆ تا اتتاندى. ول 258-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 999-اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا ۇرىسقا قاتىسىپ, ۆورونەج قالاسىن جاۋ اسكەرلەرىنەن ازات ەتۋگە ۇلەس قوستى. ودان سوڭ ستالينگراد شايقاسىنا قاتىستى. «ستالينگرادتى قورعاعانى ءۇشىن» مەدالىن يەلەندى. دەگەنمەن, مايدان دالاسىندا سوعىستىڭ سوڭىنا دەيىن جاۋمەن قارسىلاسا المادى. اۋىر جارالانىپ, ەلگە ورالدى…
43-ءشى جىلدىڭ تامىزى
1943 جىلى ستالينگرادتان ويىلداعى ماۆليۋدوۆتار وتباسىنا بالاسى مالىكتىڭ «قازا تاپقاندىعى» جونىندە قارالى قاعاز كەلىپتى. سونىڭ الدىندا عانا 30-40 مينۋتتاي ۋاقىت بۇرىن ۇلدارىنىڭ امان-ەسەن ەلگە ورالعاندىعى جونىندە حابارلاما العان اكە-شەشە ەسەڭگىرەپ قالىپتى.
– سودان اتا-انام جامانات حابارعا سەنەرىن دە, سەنبەسىن دە بىلمەپتى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي ەدى. 1942 جىلى ستالينگرادتى قورعاۋ ءۇشىن شايقاستىق. مايدان دالاسى: ءار ادىم جەردە جارىلعان سناريادتار, قارشا جاۋعان وق. قانتوگىس. ءتىپتى, ولىكتەن اياقتى الىپ ءجۇرۋ قيىن. جارالىلار قانشاما…
مايدانعا ويىلدا 7 جىل بىرگە وقىعان سىنىپتاسىم ساپا وتەگەنوۆ ەكەۋمىز بىرگە اتتانعانبىز. كوز الدىمدا ول دا وققا ۇشتى. ماعان سنارياد جەتكىزىپ تۇرعان تروشين, سەلەزنەۆ, جولدىباەۆ تا بىرىنەن سوڭ ءبىرى كوز جۇمدى. سول اۋىر شايقاستا مەن دە اۋىر جارالاندىم. ەسىمدى جيىپ, كوزىمدى اشقانىمدا ءبىر عيماراتتا جاتىر ەكەنمىن. اياعىم قوزعالىسسىز قالعان. دەنەمدى دە كوتەرە المايمىن.
ءبىر توپ جارالىلار كەمەمەن جولعا شىقتىق. وندا ەم قابىلدايتىن جاعداي بولمادى. ءدارى-دارمەك تۇگىلى, جارانى زالالسىزداندىراتىن مەديتسينالىق قۇرالدار دا جوق. اقىرى, اياعىم قۇرتتاپ كەتتى. جارانىڭ اۋزىندا ۇيمە-جۇيمە بوپ جىبىر-جىبىر ەتىپ جۇرگەن قۇرتتار جانىڭدى كوزىڭە كورسەتەدى. سول كەزدەگى اۋرۋمەن ارپالىسقانىم ءالى كۇنگە كوز الدىمدا… ايتەۋىر امان-ەسەن قازانعا جەتتىك. بىراق ونداعى اسكەري گوسپيتال قابىلداعان جوق. ورىن بولمادى. سودان ءبىزدى گوركيگە جىبەردى. ونداعى گوسپيتالدە ماعان وپەراتسيا جاسادى. مۇمكىندىگىنشە مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلدى. ءسويتىپ, وندا 6 ايدان استام ۋاقىت ەمدەلدىم. دەگەنمەن, قۇلان-تازا ايىعىپ كەتكەنىم جوق. اياقتارىمداعى ىسىك قايتپادى. اياق كيىمىمدى وزدىگىمنەن كيە المايتىنمىن. ماعان ماقتا مەن ماتادان دوربالار تىگىپ بەردى. ەندىگى «اياق كيىمىم» سول قالتالار بولدى. ەكى بالداققا سۇيەنىپ, پويىزعا ءمىندىم. شۇبارقۇدىقتان ءتۇستىم. سول جەردە مەنىڭ امان-ەسەن ەلگە ورالعاندىعىمدى حابارلاپ, اۋىلعا حابارلاما جىبەرىلدى. ول كەزدە كولىك قاتىناسى قيىن. كۇن سايىن جۇرەتىن كولىك جوق. ءسويتىپ, ونشاقتى كۇن وتكەننەن كەيىن ۇيگە ارەڭ جەتتىم.
ءبىراز ۋاقىت ەكى بالداقپەن ءجۇردىم. ودان سوڭ ءبىر بالداققا سۇيەنىپ تە جۇرە الاتىن بولدىم. ءسويتىپ, ەكى اياعىمدى نىق باساتىن حالگە دە جەتتىم, — دەيدى مالىك اقساقال.
ء«ۇش باقىتىم…»
– سۇراپىل سوعىستان امان قالدىم. بۇل – ءبىرىنشى باقىتىم. قارتايعان شاعىڭدا كەمپىرىڭنىڭ قارايىپ, قاسىڭدا امان-ەسەن جۇرگەنىنەن قىمبات ەشنارسە جوق. اللاعا شۇكىر, ەكەۋمىزدىڭ شاڭىراق كوتەرگەنىمىزگە بيىل 67 جىل بولدى. كەمپىرىم ەكەۋمىز تۇيدەي قۇرداسپىز. جاسىمىز – 89-دا. بۇل – ەكىنشى باقىتىم. ءۇشىنشىسى, بالالارىم امان. 2 ۇل, 1 قىز تاربيەلەپ ءوسىردىم. ۇلكەن ۇلىم ۆاديم – قۇرىلىس ينجەنەرى. قوستانايدا تۇرادى. كەنجە ۇلىم توقاي ماسكەۋدەگى ءىرى زاۋىتتاردىڭ بىرىندە باس ەنەرگەتيك بولىپ قىزمەت ىستەيدى. قىزىم ناديا – دارىگەر, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينا اكادەمياسىندا ەڭبەك ەتەدى, – دەيدى مالىك اقساقال. ونىڭ 4 نەمەرە, 4 شوبەرە, 1 شوپشەگى بار. اقساقال الىستاعى بالالارىمەن ۇنەمى تەلەفونمەن حابارلاسىپ, عالامتور جەلىسى ارقىلى حات الىسىپ تۇرادى ەكەن. ءتىپتى, ۆەب-كامەرانىڭ كومەگىمەن بالالارىن, نەمەرەلەرىن, شوبەرەلەرىن, شوپشەگىن كورىپ, ءماز-مەيرام بوپ قالاتىنى بار.
– بالالارىم حابارلاسقان كۇن ءبىز ءۇشىن – مەرەكە. ۇلكەن ۇلىم ءار سەنبى سايىن قوڭىراۋ شالىپ, حال-جاعدايىمىزدى سۇرايدى. ال كەنجە ۇلىم ءار جەكسەنبى سايىن حابارلاسادى. عالامتور جەلىسىنىڭ ارقاسىندا بالالارىمىزدى كورىپ, ءبىر جاساپ قالامىز, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ەڭبەك پەن قۇرمەت
– بىرنەشە جىلدان بەرى وبلىستىق بيلىك تاراپىنان كوپ قولداۋ, كومەككە يە بولىپ وتىرمىز. گاز, سۋ, جارىق ءۇشىن اقشا تولەمەيمىز. اقتوبە قالاسىنداعى «ارداگەر» ەمحاناسىندا سوعىس ارداگەرلەرى مەن مۇگەدەكتەر تەگىن ەم قابىلدايدى. مۇنىڭ ءوزى بىزگە كورسەتىلگەن ۇلكەن قۇرمەت دەپ بىلەمىز.
كەمپىرىم ەكەۋمىزدىڭ زەينەتاقىمىزدى كوپ دەپ ايتۋعا بولادى. شۇكىر, ۇيدە تۇرمىسقا قاجەتتىنىڭ ءبارى بار. ازداپ اۋىراتىنىمىز بولماسا, جاعدايىمىز جاقسى, – دەيدى اقساقال.
مالىك ماۆليۋدوۆ وبلىستىڭ قارجى سالاسىندا 54 جىلدان استام ۋاقىت ەڭبەك ەتتى. 1945 جىلى ويىل اۋدانىندا, ودان كەيىن اقتوبەدە قىزمەت ىستەدى. ءار جىلدارى وبلىستىق تۇتىنۋشىلار وداعىندا باس ەسەپشى, توراعانىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى.
– وبلىستىق تۇتىنۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ قارجى جانە قۇرىلىس جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتكەنىمدە, اقتوبە كووپەراتيۆ تەحنيكۋمى ەڭسە تىكتەدى. اقتوبە قالاسىنداعى 41-رازەزدەن 33 گەكتار جەر الىپ, ساۋدا بازاسىن سالدىق. وداقتىڭ 3 قاباتتى عيماراتىن تۇرعىزدىق. «سۆەتلىي» پيونەر لاگەرى بوي كوتەردى. مىنە, وسى جۇمىستاردىڭ بارىندە مەنىڭ ءىزىم, مەنىڭ ەڭبەگىم بار. سوعان قۋانامىن, – دەيدى اقساقال.
گۇلجان بازىلقىزى.
اقتوبە.
