كونستانتين سيمونوۆ كينوسىنىڭ كەيىپكەرى
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:20
داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرى. بۇل كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن جوعارى اتاقپەن پارا-پار. ۇلى وتان سوعىسى قىزىپ تۇرعان 1942 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسى وسى سوعىستا ايرىقشا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن سولداتتار مەن سەرجانتتاردى ماراپاتتاۋ ءۇشىن بۇل وردەندى ارنايى تاعايىنداعان ەدى. ايتالىق, سوعىس كەزىندە ايرىقشا ءبىر ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسكەندەر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الىپ جاتسا, داڭق وردەندەرىنىڭ ءۇش دارەجەسىن بىردەي الۋ ءۇشىن ءۇش رەت ەرەكشە ەرلىك جاساپ, ءۇش رەت ءولىپ-ءتىرىلۋى كەرەك.
سارسەنبى, 9 مامىر 2012 7:20
داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرى. بۇل كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى دەگەن جوعارى اتاقپەن پارا-پار. ۇلى وتان سوعىسى قىزىپ تۇرعان 1942 جىلى كسرو جوعارعى كەڭەسى وسى سوعىستا ايرىقشا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن سولداتتار مەن سەرجانتتاردى ماراپاتتاۋ ءۇشىن بۇل وردەندى ارنايى تاعايىنداعان ەدى. ايتالىق, سوعىس كەزىندە ايرىقشا ءبىر ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسكەندەر كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الىپ جاتسا, داڭق وردەندەرىنىڭ ءۇش دارەجەسىن بىردەي الۋ ءۇشىن ءۇش رەت ەرەكشە ەرلىك جاساپ, ءۇش رەت ءولىپ-ءتىرىلۋى كەرەك.ء بىزدىڭ كەيىپكەرىمىز تايىر تاستانديەۆ تە وسىلايشا «ءۇش ءولىپ, ءۇش ءتىرىلگەن» تالايلى تاعدىر يەسى. بۇگىندە ول كىسى تۋىپ-وسكەن جۋالى اۋدانىندا ءبىر مەكتەپكە, ەكى كوشەگە ونىڭ ەسىمى بەرىلگەن. مەكتەپتىڭ الدىنا شاعىن بيۋست قويىلعان. اۋدان تۇرعىندارى اعامىزدى جاقسى بىلگەنىمەن, بۇگىندە رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى بىلە بەرمەيتىنى شىندىق. ورىستىڭ اتاقتى مايدانگەر-جازۋشىسى كونستانتين سيمونوۆ 1974 جىلى, جەڭىستىڭ 30 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي, قازاق باتىرى تايىر تاستانديەۆتى «شەل سولدات» دەپ اتالاتىن دەرەكتى حرونيكالىق فيلمگە ءتۇسىرگەنىن دە كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. كەزىندە ەستىپ بىلسە بىلگەن شىعار, بۇل كينونى كورسە كورگەن دە بولار. بىراق قازىر ءبارى دە ۇمىتىلا باستاعان.
تايىر تاستانديەۆ جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانىنا قاراستى «قىزىلارىق» اۋىلىندا 1924 جىلى تۋعان. وسى اۋىلدان مايدانعا اتتانىپ, سوعىستان كەيىن, ءومىرىنىڭ اقىرعى ءساتى – 1974 جىلعى قىركۇيەككە دەيىن وسى اۋىلدا تۇرىپ, قىزمەت ىستەدى, تىرشىلىك كەشتى. ءدال وسى اۋىلدىڭ پەرزەنتى بولعاندىقتان مەن تاكەڭدى جاقسى بىلەتىن ەدىم. ورتا بويلى, تورتباق كەلگەن قاراتورى كىسى. مىنەزى اشىق-جارقىن, ۇنەمى اڭقىلداپ جۇرەتىنى ءالى ەسىمدە. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە ونىڭ اتى تايىر باتىر دەپ دۇرىلدەپ تۇراتىنى دا كوز الدىمدا. مەكتەپتە ول كىسىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزەتىنبىز. تايىر اعانى تۇركىستان جانە ورتا ازيا اسكەري وكرۋگتەرىنىڭ قولباسشىلارى, ساياسي ءبولىم باسشىلارى ءجيى شاقىرتىپ, جاۋىنگەرلەر الدىندا اسكەري-پاتريوتتىق تاقىرىپتا اڭگىمەلەر ايتقىزاتىنىن دا ءبىز جاقسى بىلەمىز. سوناۋ 1970 جىلى جاۋىنگەرلىك داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرى تايىر تاستانديەۆ تۋرالى قازاقتان بۇرىن كورشىلەس قىرعىز تەلەۆيدەنيەسىنىڭ ءبىر ساعاتتىق تەلەوچەرك بەرگەنى دە ەسىمدە. ول كەزدە ىرگەلەس وتىرعان قىرعىز ەلىنىڭ تەلەحابارلارىن ءبىزدىڭ اۋداننىڭ تەلەديدارلارى جاقسى قابىلدايتىن. تاكەڭ تۋرالى سول حاباردى بۇكىل اۋىل بولىپ كورگەنىمىز بار… 1974 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ارميادان ءبىر ايلىق دەمالىس الىپ ەلگە كەلدىم. اسكەردەن كەلگەن جاستى ەل بولىپ, جۇرت بولىپ قارسى الىپ, كەزەك-كەزەك ۇيلەرىنە شاقىرىپ, مارە-سارە بولىپ جاتاتىن بەرەكەلى كەز. ءبىر كۇنى مەنى اۋىلدىڭ ورتالىق كوشەسىندە تۇراتىن تۇرعىنالى ءجۇزباەۆ دەگەن قۇدامىز قوناققا شاقىردى. سول داستارقاندا تايىر تاستانديەۆپەن جۇزدەستىم.
– مەن تاڭەرتەڭ موسكۆاعا ۇشامىن, – دەدى تايىر اعا تاماقتان سوڭ اسىعىپ. – كونستانتين سيمونوۆ كينوعا تۇسىرۋگە شاقىرىپ جاتىر.
مەن بۇل حابارعا ەلەڭ ەتە قالسام دا, سىپايىلىق ساقتاپ ۇندەمەدىم. كوپ ۇزاماي دەمالىسىم ءبىتىپ, اسكەري بورىشىمدى وتەۋگە زابايكالە اسكەري وكرۋگىنە اتتانىپ كەتتىم. قىركۇيەك ايىندا ەلدەن حات الدىم. اماندىق-ساۋلىق سۇراسقان سوڭ: «تايىر اعاڭ قايتىس بولدى» دەپ جازىپتى ۇيدەگىلەر. اسكەري پوليگوندا قىزۋ جاتتىعۋدا جۇرگەنبىز. بۇل سۋىق حابار توبەمنەن جاي تۇسكەندەي بولدى. كەشە عانا ءبىر اۋىلدا ءونىپ-ءوسىپ, بالالارىمەن ءبىر سىنىپتا وقىپ, وزىمەن ءبىر داستارقاننان ءدام تاتقان ەر مىنەزدى, اڭقىلداپ-جارقىلداپ جۇرەتىن باتىر اعانى ءولدى دەۋگە قيا الماي بىرنەشە كۇن قايعىرىپ ءجۇردىم.
ءبىر جىلدان كەيىن اسكەري بورىشىمدى ابىرويمەن اتقارىپ ەلگە كەلگەن سوڭ تاكەڭنىڭ ۇيىنە بارىپ, وتباسىنا كوڭىل ايتتىم. بۇل كەڭەس حالقىنىڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىسىنە 30 جىل تولىپ, بۇكىل ەل جەڭىس تويىن القىپ-شالقىپ تويلاپ جاتقان 1975 جىلدىڭ مامىر ايى. ءبىر كۇنى: «بۇگىن كلۋبتا تايىر تاستانديەۆ تۋرالى كينو كورسەتىلەدى ەكەن», دەپ اۋىل دۇرلىگىپ كەتتى. كەشكە قاراي ەلدىڭ ءبارى كلۋبقا اعىلدى. مەن دە جەتتىم. كوپ ۇزاماي كينو باستالدى. «شەل سولدات» دەرەكتى ءفيلمى مايدان دالاسىنداعى قاندى قىرعىندى كورسەتەتىن بەينەسيۋجەتتەن باستالدى. …ارتيللەريادان جاۋعان سناريادتار جەر بەتىنىڭ استان-كەستەڭىن شىعارۋدا. جاڭبىرداي جاۋعان وق استىندا كەڭەس جاۋىنگەرلەرى: «وتان ءۇشىن, العا!» دەپ اتويلاپ شابۋىلعا كوتەرىلدى. الدان اتىلعان جاۋ وعى مەن سناريادتارى جاۋىنگەرلەردى باۋداي ءتۇسىرۋدە. سوعان قاراماي كەڭەس اسكەرلەرى جاۋدىڭ بەتىن قايتاردى… وسى سيۋجەتتەردەن كەيىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ بۇكىل قيامەتىن ءوز كوزىمەن كورىپ, ۇرىس دالاسىندا تولارساقتان قان كەشكەن قالامگەر, وسىناۋ الاپات سوعىس تۋرالى ءۇش تومدىق «جيۆىە ي مەرتۆىە» («ولىلەر مەن ءتىرىلەر») تريلوگياسىن جازىپ, كەڭەس حالقىنىڭ ەرلىگى مەن ەلدىگىن بۇكىل الەمگە پاش ەتكەن اتاقتى مايدانگەر-جازۋشى كونستانتين سيمونوۆ ەكرانعا شىعىپ, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جاۋىنگەرلەر مەن سەرجانتتاردىڭ ەرلىگى تۋرالى تەبىرەنە سويلەپ كەتتى. «بۇل سوعىستا جەڭىسكە جەتۋىمىز الاپات سوعىستىڭ بۇكىل اۋىرتپالىعىن ەكى يىقتارىمەن تىك كوتەرگەن قاراپايىم كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ ارقاسى. قازىر سول جاۋىنگەرلەردىڭ وكىلدەرى مەنىڭ قاسىمدا وتىر, – دەي كەلە كونستانتين سيمونوۆ كەڭەس وداعىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وسى ستۋدياعا شاقىرىلعان بەس-التى «داڭق» وردەندەرىنىڭ يەگەرلەرىمەن تانىستىرا باستادى. رەسەيدەن…, ۋكراينادان…, بەلورۋسسيادان مىنا كىسىلەر, ال قازاقستاننان تايىر تاستانديەۆ قاتىسىپ وتىر, – دەدى.
اپپاق شاشتى قوس قاناتىن قىرانداي قومداعان ەر تۇلعالى جازۋشى سوعىستىڭ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرىن ەسكە الا كەلىپ, ستۋدياداعى مايدانگەر-جاۋىنگەرلەرگە كەزەك-كەزەك ءسوز بەرە باستادى. باتىرلاردىڭ ارقايسىسى وزدەرى كۋا بولعان سوعىس وقيعالارىن اڭگىمەلەۋدە. مايدانگەرلەرمەن بولعان ديالوگتا قازاقستاندىق باتىر تايىر تاستانديەۆكە 4-5 رەت ءسوز كەزەگى ءتيىپ, ول تازا ورىس تىلىندە مايدان دالاسىنداعى كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ جانقيارلىق ەرلىگى تۋرالى تەبىرەنە ءسويلەپ كەتتى.
– تايىر تاستانديەۆيچ, ايتىڭىزشى, سىزدىڭشە, سوعىستىڭ قاي ءساتى قيىن دا كۇردەلى بولدى دەپ ويلايسىز؟ – دەپ سۇرادى ءبىر كەزدە كونستانتين سيمونوۆ تاكەڭە قاراپ.
– ارينە, سوعىستىڭ وڭاي بولعان جەرى جوق. بىراق نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىمەن بەتپە-بەت كەلىپ, قولما-قول شايقاسقان كەز سوعىستىڭ ەڭ اۋىر ءساتى. جاۋمەن تالاي-تالاي بەتپە-بەت كەلىپ نايزالاسقان كەزىمىز از بولعان جوق. سەنىڭ بۇكىل باتىرلىعىڭ, جاۋىنگەرلىگىڭ, شىنىققاندىعىڭ, اسكەري ءتاسىلدى قالاي مەڭگەرگەنىڭ سىنالار كەز ناعىز وسى ءسات…, – دەپ تايىر اعامىزدىڭ فيلمدە اقتارىلا سويلەگەن سوزدەرى ەسىمدە قالىپ قويىپتى.
كونستانتين سيمونوۆتىڭ بۇل ءفيلمى ۇلى وتان سوعىسىنداعى كەڭەس سولداتتارى مەن سەرجانتتارىنىڭ, ياعني, كەشەگى قاراپايىم جاۋىنگەرلەردىڭ باسقىنشى جاۋعا قارسى كۇرەستەگى اسقاق رۋحىن, وتانشىلدىق, پاتريوتتىق سەزىمدەرىن شىنايى بەينەلەگەن باعالى تۋىندى بولدى. كوزى ءتىرى مايدانگەرلەردىڭ جۇرەك تۇكپىرىنەن شىققان جالىندى سوزدەرى رۋحىڭدى كوتەرمەۋى مۇمكىن ەمەس ەدى.
اۋىل كلۋبىندا كورسەتىلگەن كونستانتين سيمونوۆتىڭ «شەل سولدات» ءفيلمىنەن كەيىن ەل-جۇرتتىڭ تايىر اعامىزعا دەگەن قۇرمەتى ارتا ءتۇستى. وسى فيلمدەگى سوزدەرى ارقىلى تاكەڭ بۇكىل قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ ۇلى جەڭىسكە قوسقان ءولشەۋسىز ۇلەسىن, سوعىستاعى جانقيارلىق ەرلىكتەرىن پاش ەتىپ, كەۋدەمىزدە ەلىمىزگە, ەرىمىزگە دەگەن ماقتانىش وتىن تۇتاتا تۇسكەندەي ەدى. بىراق باتىردىڭ ءوزى بۇل كينونى كورە الماي كەتكەنى وكىنىشتى-اق. الايدا, ونىڭ اتى سوعىس تاريحىندا, سوعىس تۋرالى دەرەكتى فيلمدەردىڭ التىن قورىندا ماڭگى قالدى.
ك.سيمونوۆتىڭ «شيول سولدات» تۋىندىسى جەڭىس مەرەكەلەرىنە وراي رەسەي تەلەارنالارىندا اراگىدىك كورسەتىلىپ ءجۇر دەپ ەستيمىن. سول كينونىڭ كوشىرمەسىن قازاقستانعا اكەلەتىن كەز جەتكەن سياقتى.
* * *
مەن ەندى قازاق باتىرى تايىر تاستانديەۆ پەن ورىستىڭ اتاقتى جازۋشىسى كونستانتين سيمونوۆتىڭ اراسىنداعى بايلانىستى ايعاقتايتىن ءبىر-ەكى دەرەكتى كەلتىرە كەتسەم دەيمىن. كونستانتين سيمونوۆ 1974 جىلعى 27 اقپاندا تايىر اعاعا ماسكەۋدەن مىناداي حات جولداپتى.
«قىمباتتى تايىر!
موسكۆادا, ورتالىق كينوحرونيكالار ستۋدياسىندا, ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 30 جىلدىعىنا ارناپ, وسى سوعىستىڭ بۇكىل قيامەتىن ءوز يىقتارىمەن كوتەرىپ, شەكارادان موسكۆا مەن ستالينگراد ىرگەسىنە دەيىن شەگىنە كەلىپ, ونان سوڭ فاشيست باسقىنشىلارىن بەرلينگە دەيىن قۋىپ بارىپ تالقانداعان قاتارداعى كەڭەس سولداتتارى تۋرالى كولەمدى دەرەكتى فيلم تۇسىرىلمەك.
بۇل فيلمدە قاراپايىم سولداتتىڭ سوعىستاعى باتىرلىعىن, ونىڭ جاۋىنگەرلىك ەرلىگىن جانە مايدانداعى ءومىرىن, جالپى, سولدات تۇرمىسى قالاي بولدى – مىنە, وسىنىڭ ءبارىن كورسەتپەك.
ماعان وسى ءفيلمنىڭ اۆتورى بولۋدى ۇسىنىپ وتىر. مەن بۇل كينونىڭ ستسەناريىن جازۋ ءۇشىن كوپتەگەن ادامداردىڭ, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە, بۇرىنعى مايدانگەر-سولداتتاردىڭ جان-جاقتى كومەگى كەرەكتىگىن بىلە وتىرىپ, وسى جۇمىسقا قۇلشىنا كىرىستىم.
جۇمىستىڭ باسىندا مەن ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنداعى كوپتەگەن اسكەري كوميسسارياتتارعا حات جازىپ, ولاردان وسى ايماقتاردا تۇراتىن جاۋىنگەرلىك داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرلەرىنەن, ياعني, باسقالاردان گورى سوعىستىڭ نە ەكەنىن جاقسى بىلەتىن مايدانگەرلەر ىشىنەن كىمدەرمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسۋعا بولاتىنى تۋرالى مالىمەتتەر بەرۋلەرىن ءوتىندىم.
كوپ ۇزاماي اسكەري كوميسسياراتتار ماعان وسى سۇحباتقا لايىق دەگەن داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن جازىپ جىبەردى. كەيبىرەۋلەرى مۇنداي مايدانگەرلەر تۋرالى تولىق مالىمەتتى قوسا جىبەرسە, كەيبىرەۋلەرى ماردىمسىز عانا مالىمەت بەرىپتى.
سوندىقتان مەن سىزدەن, ارينە, باسقالاردان دا, الدىن الا بىرقاتار سۇراقتارىما قىسقا دا بولسا جاۋاپ جازىپ جىبەرۋىڭىزدى سۇرايمىن. ەگەر مۇمكىندىگىڭىز بولسا سۇراقتارىما كەڭىرەك جاۋاپ جازعانىڭىز ءجون بولار ەدى. بۇل سۇراقتاردى وسى حاتقا تىركەپ وتىرمىن.
ءسىزدى قۇرمەتتەۋشى
كونستانتين سيمونوۆ.
مەنىڭ ادرەسىم: 125318, موسكۆا.چەرنياحوۆسكي كوشەسى, 2 ءۇي, 1-پاتەر»
ورىستىڭ اتاقتى مايدانگەر-جازۋشىسى كونستانتين سيمونوۆتىڭ وسى حاتىن الىسىمەن تايىر تاستانديەۆ ونىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ جازىپ جىبەرەدى.
1974 جىلعى مامىر ايىندا تايىر اعامىزعا كونستانتين سيمونوۆتان ەكىنشى رەت حات كەلەدى.
«قىمباتتى تايىر!
ءسىزدىڭ حاتىڭىزدى الىپ قۋانىپ قالدىم. سۇراقتارىما تۇسىنىكتى جانە وتە مازمۇندى جاۋاپ جازىپسىز.
ءسىزدى الداعى ايلاردا كينونىڭ ءتۇسىرىلىمىنە شاقىرىپ قالۋىمىز مۇمكىن. جول شىعىنىن كينوستۋديا كوتەرەدى. قارسىلىق بىلدىرمەسەڭىز جاۋابىڭىزدى كۇتەمىز.
قۇرمەتپەن, ك.سيمونوۆ. موسكۆا, 05.05.1974 ج.
بۇل حاتقا تايىر اعامىز بىلاي دەپ جاۋاپ جازىپ جىبەرەدى. «ماعان, قاراپايىم كەڭەس سولداتىنا دەگەن ىقىلاسىڭىزعا مىڭ راحمەت. ايتقان ۋاقىتىڭىزدا موسكۆادا بولامىن».
شىن كوڭىلمەن, ت.تاستانديەۆ,
قازاق كسر-ى, جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانى, قىزىلارىق سەلوسى.
20.05.1974 ج.
كوپ ۇزاماي تايىر تاستانديەۆ كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ كينەماتوگرافيا جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتىنە قاراستى دەرەكتى كينوحرونيكالار ستۋدياسىنىڭ ديرەكتورى ت.كونونوۆادان شاقىرتۋ الادى.
قىمباتتى تايىر!
ءبىز ءسىزدىڭ موسكۆاعا, كينو ءتۇسىرىلىمىنە كەلەمىن دەگەن كەلىسىمىڭىزدى الدىق.
ءسىزدى وسى جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا كۇتەمىز.
كەلەر الدىندا پوەزد بەن ۆاگون نومەرىن نەمەسە ۇشاق رەيسىن حابارلاۋىڭىزدى وتىنەمىن.
تەلەگراف ادرەسى: موسكۆا, كينوحرونيكا, كونونوۆا
قۇرمەتپەن, فيلم ديرەكتورى ت.كونونوۆا
موسكۆا, 30 مامىر 1974 ج.
تايىر تاستانديەۆ 1974 جىلعى 9 ماۋسىمدا الماتى – موسكۆا رەيسى بويىنشا موسكۆاعا ۇشىپ بارادى. ونى كينوستۋديا وكىلدەرى اۋەجايدان كۇتىپ الىپ, قوناق ۇيگە جايعاستىرادى.
10 ماۋسىمدا تايىردى جانە كسرو-نىڭ ءار شالعايىنان كەلگەن تاعى دا ءتورت-بەس داڭق وردەندەرىنىڭ تولىق يەگەرلەرىن اتاقتى جازۋشى, «شەل سولدات» ءفيلمىنىڭ اۆتورى كونستانتين سيمونوۆ كينوستۋديادا قابىلداپ, ولارمەن دايىندىق جۇمىسىن باستايدى. «ماعان تايىردىڭ ۇستامدىلىعى, بىلىمدىلىگى جانە كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنە ءتان ءور مىنەزدىلىگى قاتتى ۇنادى. ەكەۋمىز بىردەن ءشۇيىركەلەسىپ كەتتىك. ونىڭ تۇشىمدى جاۋاپتارى مەن مازمۇندى اڭگىمەلەرى ماعان كينونىڭ جەلىسىن ەركىن جۇرگىزۋىمە كوپ كومەكتەستى», دەپ جازىپتى, سول كينودان كەيىن ك.سيمونوۆ باسپاسوزگە بەرگەن سۇحباتىندا.
* * *
باتىر تايىر تاستانديەۆتىڭ ەرلىگى تۋرالى ونىڭ كوزى تىرىسىندە-اق كسرو قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورگانى «كراسنايا زۆەزدا», تۇركىستان جانە ورتا ازيا اسكەري وكرۋگتەرىنىڭ «نا ستراجە رودينى», «فرۋنزەۆەتس» گازەتتەرى, اسكەري جۋرنالدار كوپتەگەن ماقالالار جاريالادى. 1969 جىلعى اقپاندا «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىنىڭ سول كەزدەگى ءتىلشىسى (قازىرگى ۇلكەن جازۋشى) كادىربەك سەگىزباەۆ «شوق جۇلدىز» دەپ اتالاتىن وچەرك جاريالادى. وكىنىشكە وراي, بۇلاردىڭ بىردە-بىرەۋى ساقتالماعان. جەرگىلىكتى قالامگەر تۇرسىنبەك سىدىعاليەۆ وبلىستىق «ەڭبەك تۋى» گازەتىندە كولەمدى ماقالا شىعاردى. تايىر تاستانديەۆتىڭ ەسىمى ماسكەۋدەن شىققان « ۇلى وتان سوعىسى» (1941-1945 ج.ج.) دەپ اتالاتىن كولەمدى ەنتسيكلوپەدياعا ەنگىزىلدى. جامبىل وبلىسى شىعارعان «تاراز» ەنتسيكلوپەدياسىندا ول كىسى تۋرالى قىسقاشا مالىمەت بەرىلگەن. الايدا, بۇلاردىڭ ءبىردە-بىرەۋى تايىر تاستانديەۆتىڭ مايدانداعى ەرلىگى تۋرالى تولىق مالىمەت بەرە المايدى. 1972 جىلى جۋالى اۋداندىق «جاڭا ءومىر» گازەتىنىڭ رەداكتورى ءابدىعاپپار ايتاقوۆ باتىردىڭ وزىمەن سۇحباتتاسىپ, ول تۋرالى «تايىر تاستانديەۆ» دەپ اتالاتىن وچەرك جازعان. بۇگىندە قارت جۋرناليست ابدىعاپپار ايتاقوۆ جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانى, ب.مومىش ۇلى اۋىلىندا تۇرادى. جاسى 85-كە تايانسا دا قولىنان قالامى, اۋزىنان ونەگەلى اڭگىمەسى تۇسپەگەن كوشەلى قاريا. كەزىندە تايىرمەن سىرلاس, دوس, ۇزەڭگىلەس كىسى بولعان.
مىرزاحان احمەت, قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
جامبىل وبلىسى, جۋالى اۋدانى.
