پولكوۆنيك جامكەنوۆ
سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 7:11
ول بىرنەشە جىل قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ «قازاقستان كوممۋنيسى» جۋرنالىندا, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ اپپاراتىندا جاۋاپتى قىزمەتتەردە بولدى. قىزمەتىن ايرىقشا اتقارعانى ءۇشىن, ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى رەتىندە «قازاقستان پروكۋراتۋراسىنىڭ وزاتى», «قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى», «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى» اتاقتارىنا يە بولىپ, ءبىرنەشە مەدالداردى كەۋدەسىنە تاقتى.
سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 7:11
ول بىرنەشە جىل قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ «قازاقستان كوممۋنيسى» جۋرنالىندا, رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ اپپاراتىندا جاۋاپتى قىزمەتتەردە بولدى. قىزمەتىن ايرىقشا اتقارعانى ءۇشىن, ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى رەتىندە «قازاقستان پروكۋراتۋراسىنىڭ وزاتى», «قازاقستاننىڭ مادەنيەت قايراتكەرى», «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى» اتاقتارىنا يە بولىپ, ءبىرنەشە مەدالداردى كەۋدەسىنە تاقتى. مۇنداي قۇرمەتتىڭ يەسى ەلىمىزدەگى بارلىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرەتىن, ولاردان زاڭدىلىقتىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن تالاپ ەتەتىن, ءسويتىپ, ەڭ باستى ماسەلە – حالىقتىڭ قۇقىنىڭ قورعالۋىن قاداعالايتىن پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىلىعىن العاش قامتاماسىز ەتكەن جاننىڭ ءبىرى اعا ادىلەت كەڭەسشىسى ساۋلەبەك جامكەن ۇلى. وسى ورايدا, ءبىز باۋكەڭنىڭ ونەگەسىن ءپىر تۇتىپ, ونىڭ وتانسۇيگىشتىك قاسيەتىن ارقاۋ ەتىپ كەلە جاتقان جۋرناليست-جازۋشى, بىرنەشە كىتاپتىڭ اۆتورى, زاڭگەر, پولكوۆنيك ارىپتەسىمىزگە جولىعىپ, سۇحباتتاسقان ەدىك.
– ساۋلەبەك جامكەن ۇلى! ءسىزدىڭ كەزىندە ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسىنىڭ تۇڭعىش رەسمي ءباسپاسوز حاتشىسى بولعانىڭىزدى جاقىندا ەستىپ, بىلدىك.الايدا, سىزگە دەيىن دە باس پروكۋراتۋرادا ءباسپاسوز قىزمەتى بولدى ەمەس پە؟
– رەسمي قۇجات بويىنشا ەلىمىزدىڭ قۇزىرلى ورگانى – باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي ءباسپاسوز قىزمەتى 2003 جىلى جەلتوقسان ايىندا عانا اشىلدى. دۇرىس ايتاسىز, سوندا وسى ۋاقىتقا دەيىن باس پروكۋراتۋرادا ءباسپاسوز قىزمەتى بولماعان با دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايتىنى انىق. بىراق, بۇل وندا ءباسپاسوز قىزمەتى مۇلدە جۇرگىزىلمەدى دەگەن ءسوز ەمەس. ويتكەنى, ماعان دەيىن مۇندا ەلگە تانىمال, قالامى قارىمدى جۋرناليستەر ن.مۋفتاح, ك.امىربەكوۆ جانە ب.ەرەجەپوۆ سەكىلدى ءتۇرلى جانردا قالام تارتقان ادامداردىڭ قىزمەت اتقارعانى بەلگىلى. الايدا, بۇلاردىڭ ءبارى, جاسىراتىنى جوق, اتتەستاتتالماعان, ياعني سول مىندەتتى ۋاقىتشا مامان رەتىندە اتقارعاندار. بىراق, پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ اياسى وتە كەڭ بولعاندىقتان زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى بارىسىندا ول ارالاسپايتىن سالا دا جوق ەدى. ال ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارداعى حالقىمىزدىڭ وسكەلەڭ تالاپتارىنا ساي قۇزىرلى ورگاننىڭ قۇقىقتىق قىزمەتىن كورسەتۋ ماڭىزى زور ماسەلەگە اينالدى. سودان جوعارعى سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندە جۇرگەن مەنى 2003 جىلى سول كەزدەگى باس پروكۋرور ر.تۇسىپبەكوۆ جۇمىسقا شاقىرىپ, ءوزىنىڭ بۇيرىعىمەن باس پروكۋراتۋرانىڭ حاتشىلىعى قۇرامىندا ءباسپاسوز قىزمەتىن اشىپ, ونىڭ باسشىسى رەتىندە مەنى تاعايىنداپ, اعا پروكۋرور ەتىپ بەكىتتى. ودان بەرگىسى بەلگىلى, وقالى كيىم كيگەن سوڭ تەمىردەي تارتىپكە باس ءيىپ, ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتتىك.
– وسىعان وراي ءسىزدى كەيىنگى جاس تىلشىلەر تولقىنى دا ەكى تىلشىلەر قوسىنىن, ەكى ءباسپاسوز قىزمەتىن قۇرىپ, نەگىزىن سالعان قايراتكەر جۋرناليست ءارى ەرەك ءباسپاسوز حاتشىسى رەتىندە قۇرمەت تۇتادى. دەگەنمەن, بۇل ەڭبەكتەرىڭىز تاسادا قالعان جوق دەپ ويلامايسىز با؟
– جوق, وندايدان اۋلاقپىن. ايتسە دە, ەڭبەكتىڭ ەلەۋسىز قالماعانىنىڭ ءوزى قاشاندا ۇلكەن مارتەبە عوي. سوناۋ جىلدارى اۋىلدان كوممۋنيست بولىپ اتتانىپ, كازگۋ-گە جۋرفاكقا وقۋعا ءتۇسىپ, ونى بىتىرگەن سوڭ مەنىڭ جۋرناليستيكا باسپالداعىنداعى اكادەمياما اينالعان «قازاقستان كوممۋنيسى» جۋرنالىنا ورنالاستىم. سوندا جۇرگەندە اتاقتى قالتاي مۇحامەتجانوۆ اعامىز قازاقستاندا اشىلعان العاشقى حالىقارالىق «زامان – قازاقستان» گازەتىنە شاقىردى. وسى باسىلىم ءۇشىن وڭتۇستىك وبلىستاردىڭ تىلشىلەر قوسىنىن قۇردىم. ەكىنشى, 1998 جىلى قازىرگى استاناعا كەلدىك. وسىندا «قازاقپارات» اگەنتتىگىنىڭ تىلشىلەر قوسىنىن قۇرىپ, باسشىلىق ەتتىم. سودان اقمولانىڭ اق تۇتەك بورانى مەن سۇيەكتەن وتەتىن ايازىنا شىداپ, تۇرمىستىق قولايسىزدىق پەن قارجىلىق تاپشىلىققا كوندىگىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمنىڭ ارقاسىندا جۇرگەندە, ءبىر كۇنى جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى م.نارىكباەۆ شاقىردى. مۇنىڭ الدىندا مۇندا شاكيزادا قۇتتىاياقوۆ كەلگەن بولاتىن. بىراق ونى ارامىزدان اجال ەرتە الىپ كەتتى. سودان سول شاكيزادانىڭ كوزى ءتىرى ۋاقىتىندا قالدىرىپ كەتكەن ۇسىنىسى بويىنشا جوعارعى سوتقا قابىلدانىپ, وندا ءباسپاسوز قىزمەتىن اشىپ, جانداندىرۋعا جانە بىرنەشە كىتاپتى قۇراستىرۋعا بار كۇش-قايراتىمدى جۇمسادىم. وسىندا ءجۇرىپ ءبىراز تاجىريبە جيناعان سوڭ, جوعارىدا ايتقانىمداي, باس پروكۋراتۋراعا اۋىستىم.
– ءوزىڭىز بىرقاتار شەتەل جازۋشىلارىنىڭ كوركەم شىعارمالارىن انا تىلىمىزگە تارجىمەلەۋگە دە اتسالىسقان ەكەنسىز. جالپى, اسا جاۋاپتىلىقتى تالاپ ەتەتىن تارجىمە سالاسىنا قالاي كەلدىڭىز؟
– بۇعان ستۋدەنت كەزىندەگى ديپلوم جۇمىسىم اسەر ەتتى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جەتەكشىم ز.تۇراربەكوۆتىڭ اقىلىمەن «التىنعا ايىرباستاماس اسىلىمىز» دەگەن تاقىرىپپەن ماركسيزم-لەنينيزم كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارىنىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلۋ ءجايىن الدىم. ارينە, قازىرگى ۇرپاق ءۇشىن تۇسىنىكسىز دە تۇيسىكسىز وتكەن وقيعا بولىپ كورىنەر, بىراق سول كەز ءۇشىن بۇل تاقىرىپتىڭ تورەسى ەدى. سوندىقتان ايرىقشا ساقتىق پەن كوپ ىزدەنىستى تالاپ ەتەتىن. ەندى شىنىمدى ايتايىن, ودان مەنى ءبىر كىتاپ قۇتقاردى. ول قۇرمانبەك ساعىندىقوۆتىڭ «كوسەمنىڭ اسىل مۇراسى» دەگەن ەڭبەگى. بۇل جاي كىتاپ ەمەس, اۋدارما جونىندە جازىلعان تۇتاس ءبىر تراكتات, سارقىلماس قازىنا دەرسىز. ءسويتىپ, تارجىمە عىلىمىنىڭ تۇڭعىش رەت سوندا ءدامىن تاتتىم. اۋدارمانىڭ نە ەكەنىن ءتۇيسىنىپ, جان دۇنيەممەن سەزىنىپ, بىلەك سىبانا كىرىستىم. ءسويتىپ, تارجىمە مەنىڭ ومىرلىك سەرىگىمە اينالدى. كەيىن كەلە موڭعوليا جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى دورجيگين گارمانىڭ «اقبۇلاق» رومانىن جانە ۇجىمدىق «كاۆكاز حيكايالارى» جيناعىن ورىس تىلىنەن انا تىلىمىزگە سويلەتتىم.
– جالپى, جۋرناليستەر ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا, اسىرەسە, پروكۋراتۋرا سالاسىندا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ, بار شىندىقتى شىمىرلاتا كورسەتۋ وڭايعا سوعا بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە ءسىز دايىنداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى» اتتى قوماقتى دۇنيە دە بار ەكەن.
– ءيا, جوعارعى سوتتا نەمەسە باس پروكۋراتۋرادا بولسىن ءباسپاسوز حاتشىسى رەتىندە كوپ جۇمىس تىندىرۋعا تۋرا كەلدى. اسىرەسە, مىنا ءوزىڭىز اتاعان كىتاپتى شىعارۋ بارىسى ەستە قالدى. بۇل كەزدە پروكۋراتۋرانىڭ 80 جىلدىعىنا قىزۋ ازىرلىك ناۋقانى باستالعان. باسشىلىق جۋرناليستەردىڭ پروكۋرورلارمەن بىرگە قولتىقتاسا قىزمەت ەتۋىن قالاسا دا, قىزمەتكەرلەر اراسىندا «وسىلاردىڭ قولىنان نە كەلەدى» دەپ سەنىمسىزدىكپەن قاراعاندارى كوپ بولدى. ال بۇل كۇدىكتى سەيىلتۋ ءارى جۋرناليستەرگە دەگەن قاتىپ, سەمىپ قالعان پىكىردى وزگەرتۋ ءۇشىن جاتىپ-تۇرماي ايانباي جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ءداپ سونى بىرەۋ بىلگەندەي, ماعان تەز ارادا «قازاقستان رەسپبۋليكاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى» اتتى كىتاپ دايىنداۋ جۇكتەلدى. بۇل ەندى ناعىز عىلىمي ەڭبەككە پارا-پار دۇنيە ەدى دەسەك تە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ويتكەنى, مۇندا سوناۋ العاشقى پروكۋرورلاردان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى بارلىق 22 باسشىنىڭ سۋرەتى, ءومىر تاريحى, سول كەزەڭدەردە اتقارىلعان جۇمىستار, ءار وبلىستار پروكۋراتۋراسىنىڭ تاريحى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اتىنا زاتى ساي قازاقستان پروكۋراتۋراسىنىڭ شەجىرەسى جاسالدى. وسىنداي قۇندى دەرەكتەردى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جالعىز ءوزىم جيناپ, تالداپ, رەتتەپ, اۋداراتىنىن اۋدارىپ, جازاتىنىن جازىپ شىقتىم.
سودان ءبارىن دايىنداپ بولعان سوڭ «ونەر» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ءا.كوپىشەۆكە الىپ باردىم. اشەكەڭ قالىڭ قولجازبانى اينالدىرا قاراپ: «ياپىر-اي, مىنا دۇنيەنى ازىرلەۋ ءۇشىن جيىرما شاقتى ادام كۇنى-ءتۇنى جۇمىلعان شىعارسىزدار», دەيدى. «جوق, اشەكە, جالعىز ءوزىم دايىندادىم», دەسەم, ول كىسى تاڭ قالىپ, باسىن شايقادى. ءسويتىپ, تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىن ياعني دايىن ەلەكتروندى نۇسقاسىن باسپاعا تاپسىرعان سوڭ ارقامنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي, جەڭىلدەپ قالدىم. ەندى ءبىر اپتادان سوڭ الگى كىتاپتى باسشىلىققا كورسەتۋىم كەرەك. سودان ۋاقىت تاياعاندا باسپاعا بارسام, ابىر-سابىر. اشەكەڭنەن باستاپ ءبارىنىڭ قاباقتارى سالىڭقى, تومەن قارايدى. سويتسەم, الگى بىرنەشە كۇن دامىل تاپپاي ىزدەنىپ, ۇيىقتاماي جازىپ شىققان دۇنيەلەرىمنىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسى جوعالىپ كەتىپتى. باس كومپيۋتەردىڭ جادى ساقتاعىشى ىستەن شىققان. ەندى قايتتىك, وزىمدە دە كوشىرمەسى قالماپتى. ال ءبىر اپتادان كەيىن جاڭا كىتاپتى جۇرتقا جارقىراتىپ تاراتۋىمىز كەرەك, ەندى وعان ءبىر تاۋلىكتە 24 ساعات ەمەس, 36 ساعات ەڭبەك ەتسەم دە ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس. كوز الدىما وسى جۇمىستى ماعان عانا سەنىپ تاپسىرعان باسشىلىقتىڭ جۇزدەرى ەلەستەگەندە ەستەن تاندىم. ينفاركت سوقتى. اۋرۋحانادا ەس جيدىم. دارىگەرلەر قىبىر ەتۋگە بولمايدى دەيدى. وعان قارايتىن مەن بە, ولەيىن, تىرىلەيىن ءبىر اپتادا كىتاپتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك ەكەندىگىن ءتۇسىندىم. قولحات جازىپ شىعىپ كەتتىم.
– سودان نە بولدى؟
– نە بولسىن, قۇدايعا قاراعان ادامبىز عوي, مىقتى جۋرناليست «زاڭ جانە زامان» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى سامات يبراگيموۆتى كەزىكتىرىپ, ەكەۋمىز بەس كۇننىڭ ىشىندە ءبارىن قايتادان قالپىنا كەلتىردىك. باسپادان شىعارىپ, سول كەزدە باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ىستەيتىن وڭالسىن جۇمابەكوۆكە اكەپ بەردىم. سونداعى باسشىلىقتىڭ ريزا بولعانىن كورسەڭىز. پودپولكوۆنيك شەنىن سول كەزدە الدىم. اعا ادىلەت كەڭەسشىسى اتاندىم.
– تولقىننان تولقىن تۋادى دەگەندەي, ءسىزدىڭ وسىنداي كەلەلى جەتىستىكتەرگە جەتۋىڭىزگە, ءومىر باسپالداقتارىمەن جوعارى ورلەۋىڭىزگە اسەر ەتكەن ادامدار قاتارى دا از بولماعان شىعار. ول ورتا تۋرالى نە دەيسىز؟
– ءيا, بۇل ورتا تۋرالى مەن ءبىراز لەبىزىمدى «تۋلايدى ءومىر تولقىنى» اتتى كىتابىمدا دا جازدىم. سونىڭ ءىشىندە دوستارىم: ءجۇرسىن ەرمانوۆ, جانبولات اۋپباەۆ, تۇرسىن جۇرتباەۆ, نامازالى وماشەۆ, نەسىپبەك ايت ۇلى, قايرات بايبوسىنوۆ جانە ءومىر تولقىنىن تۋلاتقان ۇستازدارىم قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ, قۇرمانبەك ابىلداەۆ, راشيد تۇسىپبەكوۆ, وڭالسىن جۇمابەكوۆ, ماقسۇت نارىكباەۆ جانە تاعى باسقا ءومىردىڭ تار سوقپاعىندا قولتىعىمنان دەمەۋ جاساعاندارىن ناعىز ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ادامگەرشىلىگى مەن ىزگىلىكتى قاسيەتتەرى دەپ تۇسىنەمىن.
– وتباسىڭىز تۋرالى دا از-كەم ايتىپ وتسەڭىز.
– تۋلاعان ءومىر تولقىندارىندا قايىعىمنىڭ ءبىر قيراماي ءجۇزىپ كەلە جاتقانىنىڭ قۇپياسى شولپان اتتى جان جارىمنىڭ قىرىق جىل بويعى ماعان دەگەن شەكسىز ماحابباتىنىڭ ارقاسى شىعار دەپ ويلايمىن. ەكى ۇل, ءبىر قىزىم ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپتى. قازىر كۇندە الدىمنان اتالاپ شاۋىپ شىعاتىن سەگىز نەمەرەمدى اينالدىرا ايمالاپ, باقىتتىڭ كەمەسىندە ولارمەن بىرگە ءوزىم دە الديگە ءبولەنىپ, تەربەلەمىن.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
