ءابىلازوۆ تۇرمەدە وتىرۋى ءتيىس
سەنبى, 24 قاراشا 2012 7:20
حالىقارالىق قىلمىسكەر ءابىلازوۆتىڭ اياعىنىڭ استىندا جەر جانىپ جاتىر. بۇگىندە ول قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك سوت ورىندارىنان عانا ەمەس, بريتاندىق فەميدادان دا جاسىرىنىپ ءجۇر. كوپتەگەن قىلمىستارى ءۇشىن ونىڭ ەرتە مە, كەش پە زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋىنە تۋرا كەلەدى.
قازاقستان مەن رەسەيدەن ميللياردتاعان دوللاردىڭ قارجىسىن جىمقىرىپ, شەتەلگە قاشقان مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ لاڭى تالاي ادامداردىڭ تاعدىرىن تالكەككە سالدى. ولاردىڭ ىشىندە الدانىپ قالعان اڭقاۋ ادامدارمەن قاتار, وسى ىستەن اقشا تاۋىپ, بايىماق بولعان الاياقتار دا از ەمەس. قازاقستاندا مۇنداي ادامداردىڭ ءبىرازى «العا» پارتياسىنىڭ اينالاسىنا شوعىرلانعاندىعى بەلگىلى.
سەنبى, 24 قاراشا 2012 7:20
حالىقارالىق قىلمىسكەر ءابىلازوۆتىڭ اياعىنىڭ استىندا جەر جانىپ جاتىر. بۇگىندە ول قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك سوت ورىندارىنان عانا ەمەس, بريتاندىق فەميدادان دا جاسىرىنىپ ءجۇر. كوپتەگەن قىلمىستارى ءۇشىن ونىڭ ەرتە مە, كەش پە زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرۋىنە تۋرا كەلەدى.
قازاقستان مەن رەسەيدەن ميللياردتاعان دوللاردىڭ قارجىسىن جىمقىرىپ, شەتەلگە قاشقان مۇحتار ءابىلازوۆتىڭ لاڭى تالاي ادامداردىڭ تاعدىرىن تالكەككە سالدى. ولاردىڭ ىشىندە الدانىپ قالعان اڭقاۋ ادامدارمەن قاتار, وسى ىستەن اقشا تاۋىپ, بايىماق بولعان الاياقتار دا از ەمەس. قازاقستاندا مۇنداي ادامداردىڭ ءبىرازى «العا» پارتياسىنىڭ اينالاسىنا شوعىرلانعاندىعى بەلگىلى.
«العانىڭ» تاريحىنا نازار اۋداراتىن بولساق, ونىڭ فيليالدارى قازاقستاننىڭ ءىرى قالالارىندا قۇرىلعان بولاتىن. بۇل قوزعالىستىڭ جاقتاۋشىلارى ءتىپتى ءوز قىزمەتتەرىن اۋىل ادامدارىنىڭ اڭقاۋلىقتارىن پايدالانا وتىرىپ, سولاردىڭ اراسىندا دا ۇيىمداستىرۋعا تىرىستى. ولار جەكەلەگەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن بەلسەندى تۇردە پايدالاندى. سول قىزمەتىنە اقشا تولەپ وتىردى. بۇل قارجىنى ولار قايدان الدى؟
ءابىلازوۆ ءوزىنىڭ قازاقستاننان جىمقىرىپ كەتكەن قارجىسىن قازاقستانعا كىر كەلتىرۋ ماقساتىندا وڭدى-سولدى شاشىپ ءجۇرگەندىگى بەلگىلى. ول «العانى» 2002 جىلدان باستاپ قارجىلاندىرا باستاعان. قارجىلاندىرۋ كولەمى 70-90 پايىز ارالىعىندا دەگەن دەرەكتەر بار. سوڭعى ءتورت جىلدىڭ ىشىندە «العانى» اسىراۋعا 10 ملن. دوللار جۇمساعاندىعى ءمالىم بولدى. ءابىلازوۆ مۇنداي قادامدارعا قالايشا جانە نەلىكتەن باردى؟
2002 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ول قىلمىستىق توپتى قۇرعانى, زاڭسىز كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقاندىعى جانە قىزمەت بابىن باس پايداسىنا پايدالانعاندىعى ءۇشىن تۇتقىنعا الىنعان بولاتىن. وسى كەزدە ءابىلازوۆ جازالاۋدان قۇتىلۋ جانە حالىق الدىندا ءوزىن تازا ادام رەتىندە كورسەتۋ ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتىن پايدالانۋعا جانە قوعامدىق قوزعالىستار مەن بايلانىس ورناتۋعا ۇمتىلدى. سولار ارقىلى ءوزىن ساياسي تۇرعىدان قۋدالاۋشىلىققا ۇشىراعان ادام رەتىندە كورسەتپەك بولدى.
بىراق قىلمىستىڭ اتى قىلمىس. جالعان ارەكەتتەر جاساپ اقتالماق بولعانىڭمەن, ونىڭ كىرىن كەتىرۋ مۇمكىن ەمەس. ءابىلازوۆتىڭ ۇستىنەن قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر ونىڭ قارجى جىمقىرۋعا بارعاندىعىن, الاياقتىق جاساعاندىعىن دالەلدەپ بەردى. ءسويتىپ, قىلمىسكەر ءتيىستى جازاسىن الدى.
ءبىر جىل تۇرمەدە وتىرعاننان كەيىن كەيىپكەرىمىز كەشىرىم بويىنشا ودان بوساتىلدى. وسى كەزدە ونىڭ ويلانۋعا, ادال جولعا ءتۇسۋىنە مۇمكىندىگى بار ەدى. بىراق ءابىلازوۆ ولاي ىستەمەدى. شاماسى, ارام اقشانىڭ, مول قارجىنىڭ بۋى ونىڭ باسىن ابدەن اينالدىرىپ تاستاسا كەرەك. جالپى, ادام بالاسى ءوزىنىڭ ارەكەتتەرىنە ەسەپ بەرىپ, جاماندىق پەن جاقسىلىقتىڭ اراسىن تارازىلاپ وتىرماسا, جولدان تايۋ دەگەنىڭ قيىن ەمەس. ال ءابىلازوۆتىڭ الدىنان تاعى دا مول اقشا كۇتىپ تۇر ەدى. ونىڭ ءىسى العا باسقانداي بولدى. ول بتا بانكتىڭ تىزگىنىن ۇستادى. سول-اق ەكەن, وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ قالماق بولىپ, اقشا ۇرلاۋ ماقساتىندا جاڭا قىلمىستىق قارجى كەستەلەرىن جاساۋعا كىرىستى. بۇل 2008 جىل ەدى. ءسويتىپ, الەمدى قارجى داعدارىسى كەرنەپ, حالىق قينالىپ تۇرعان كەزدە ول سول حالىقتىڭ تاپقان-تايانعانىنا بايىپ قالۋ ارەكەتتەرىنە بوي ۇردى.
بىراق ءابىلازوۆ ءوزىنىڭ ويلاعان ماقساتىنا تولىق جەتە المادى. بانككە تەكسەرۋشىلەر كەلدى. ول مۇنى كۇتپەگەن ەدى. بانككە ءجۇرگىزىلگەن اۋديتورلىق تەكسەرۋ سول كەزدە ۇزدىك بانك دەپ اتاعى شىعىپ تۇرعان بتا-دا قوماقتى قارجى پروبلەمالارىنىڭ بار ەكەندىگىن كورسەتىپ بەردى. بانك بانكروتقا ءتۇسۋدىڭ الدىندا تۇردى. ويتكەنى, ينۆەستورلاردىڭ وعان سالعان قارجىلارى كولدەنەڭ شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ شوتتارىندا بولدى. سوندىقتان ءابىلازوۆ قىزمەتىنەن شەتتەتىلدى.
ول وزىنە تاعى دا جازا بەلگىلەنەتىندىگىن جاقسى ءتۇسىندى. ونىڭ ۇستىنە بۇل جولعى شارا تىپتەن اۋىر بولۋى مۇمكىن ەدى. ويتكەنى, قىلمىستىڭ اۋقىمىنىڭ ءوزى وراسان زور-تىن.
ءابىلازوۆ باسىن اراشالاپ الىپ قالماق بولىپ, كوپ ويلانباستان, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا بانككە رەيدەرلىك باسىپ الۋ جاسالعاندىعىن مالىمدەدى. بىراق ءوزىنىڭ ادالدىعىن دالەلدەۋگە ۇمتىلعان جوق. بىردەن شەتەلگە قاشتى جانە جايدان جاي قاشپاي, وففشورلىق كومپانيالار قىزمەتىن پايدالانىپ, بتا بانكتەن 900 ملن. دوللارعا جۋىق قارجىنى باسقا ەلگە الىپ شىقتى.
سول ارالىقتا, ياعني 2004-2008 جىلدارى ءابىلازوۆتىڭ تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, رەسەيدە دە ءبۇلدىرگەندەرى از ەمەس ەكەن. ماسەلەن, رەسەيدە وعان 4 ملرد. دوللاردىڭ قارجىسىن الاياقتىقپەن جىمقىردى دەگەن ايىپ تاعىلدى. بۇرىن ونىڭ اتى وسى ەلدە جۇزەگە اسىرىلادى دەلىنگەن كوپتەگەن ءىرى دە ءورشىل جوبالار ارقىلى بەلگىلى-ءتىن. وكىنىشكە قاراي, وسىنىڭ ءبارى ءابىلازوۆتىڭ اقشانى ۇرلاپ, شەتەلدەردەگى ءوزىنىڭ شوتتارىنا اۋدارۋ ءۇشىن جاساعان ارەكەتتەرى بولىپ شىقتى.
سونىمەن, ساراپشىلاردىڭ جاساعان قورىتىندىسى بويىنشا ءابىلازوۆتىڭ بتا بانك ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن كەزىندە 10 ملرد. دوللارعا جۋىق قارجىنى بانكتەن شىعارعاندىعى بەلگىلى بولدى. مۇنىڭ ءوزى الاياقتىڭ تۇماندى البيون ەلىندە ەمىن-ەركىن سايران سالۋىنا جاعداي تۋدىردى. دەگەنمەن, لوندوننىڭ وزىندە ونىڭ تمد كەڭىستىگىندە جاساعان ءىرى قىلمىستارى ءىزسىز قالمادى. ءابىلازوۆكە قارسى 9 سوت ءىسى قوزعالدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا بريتان سوتى ءابىلازوۆتى ايىپتاپ تا ۇلگەردى. دەگەنمەن, «قۋىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەمىز» دەگەندەي بۇل ءىس ءالى اقىر اياعىنا دەيىن جەتكىزىلگەن جوق. نەگىزگى تىڭداۋلار ءالى جالعاساتىن بولادى. بىراق ماقالامىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي ءابىلازوۆ تەك وزىمەن عانا كەتپەي, سوڭىندا ۇلكەن لاڭىن قالدىرىپ وتىر. سول ايقاي-شۋدىڭ ءبىرى «العانىڭ» قازاقستاندا جاساعان ارەكەتتەرى بولىپ تابىلادى
ادەتتە, «العانىڭ» تىزگىنىن ۇستاعان بەلسەندى مۇشەلەرى وزدەرىن جەمقورلىقپەن كۇرەسۋشىلەر, كەدەيلەردىڭ جاقتاۋشىلارى رەتىندە كورسەتۋگە قۇمار. ولار ءمۇساپىر بەيشارامىز, جۇمىسسىزدارمىز دەپ ەسەپتەيدى. ال شىن مانىنە كەلگەندە, بۇلار – جاسىرىن ميلليونەرلەر. ولاردىڭ قىلمىستىق بيزنەستەرى تارتىپسىزدىك ۇيىمداستىرۋ مەن كيكىلجىڭدەر تۋدىرۋعا قۇرىلعان. وسىنىڭ جارقىن ءبىر دالەلى – ۆلاديمير كوزلوۆ. ءوزىنىڭ قوجايىنى ءابىلازوۆتىڭ قارجى قولداۋى ارقاسىندا ول ميلليونداعان دوللارعا يە بولدى. بۇل وعان قازاقستاندا ءارتۇرلى ميتينگتەر مەن قارسىلىق شارالارىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن بەرىلدى. ويتكەنى, ول – ونىڭ بيزنەسى. ال «العا» بولسا, بۇل كوزلوۆتىڭ سول بيزنەستى جۇرگىزەتىن كاسىپورنى. ول جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتتارىندا ءوزىن «العادا» ۆولونتەرلىك نەگىزدە جۇمىس ىستەيمىن دەپ مالىمدەگەن بولاتىن. بىراق ولاي بولماي شىقتى.
ال ەندى «العانىڭ» قارسىلىق شارالارىن قالاي ۇيىمداستىراتىندىعىنا كەلەيىك. ول بىلاي:
قوستاناي قالاسىندا تۇراتىن ميرگورودتاردىڭ ەكى قىزى يننا مەن مارياننا 2010 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا الماتى قالاسىنا ساپار شەكتى. ساپاردىڭ ماقساتى – اتالعان قالاعا بارىپ قىدىرىپ قايتۋ. جولساپار شىعىندارىن ءبىر فيرما كوتەرىپ الماق. سول ساپارعا جاستارى جيىرماعا تولماعان باسقا دا قىز-جىگىتتەر قاتىسادى. الماتىعا بارعاندا قانداي شارۋامەن شۇعىلداناتىندىقتارى تۋرالى ولارعا پويىز ۇستىندە ايتىلادى. بىراق سونىڭ ءوزى تولىق اقپارات ەمەس. بالالار الدەبىر شەرۋلەرگە قاتىسۋى كەرەك. كەيبىرەۋلەرى شەرۋ ۇستىندە ءسوز سويلەۋگە ءتيىس.
ەكى قىزىن ساپارعا شىعارىپ سالعاننان كەيىن ولاردىڭ اناسى بۇل ساپاردان كۇدىكتەنىپ جان-جاقپەن حابارلاسا باستايدى. بىلگەنى – ونى ۇيىمداستىرۋشى يگور كولوۆ دەگەن ازامات. ول كىم؟ وسىنى بىلمەك بولىپ جەرگىلىكتى گازەت رەداكتسياسىنا بارادى. ونداعى جۋرناليستەر ايەلگە كولوۆتىڭ «العانىڭ» قوستاناي فيليالىن باسقاراتىندىعىن ايتادى. «العا» تۋرالى ءبىراز ءمالىمەتتەر بەرەدى. وزدەرىنىڭ قاتەلەسكەندىكتەرىن ۇققان ايەل دەرەۋ ەكى قىزىنا جانە الماتىدا تۇراتىن تۋىستارىنا حابارلاسادى. ءسويتىپ, قىزداردى الماتىدا ۆوكزالدان ولاردىڭ تۋىستارى قارسى الادى. ءسويتىپ, كەلەڭسىز ءبىر ىستەن امان قالادى.
توپ قۇرامىنداعى باسقا ادامدار وزدەرىن شاقىرۋشىلاردىڭ ءسوزدەرىنە سەنىپ, العاشىندا الماتىدا ۇيىمداستىرعان ميتينگكە قاتىسادى. ولارعا سول جەردە مەملەكەتتى جامانداپ ءسوز سويلەۋ ءجونىندە ۇسىنىس جاسالادى. ساپاردىڭ شىنايى ماقساتىن ەندى-ەندى اڭعارعان جاستاردىڭ كوپشىلىگى شاراعا بۇدان ءارى قاتىسۋدان باس تارتىپ, ءوز بەتتەرىمەن كەتەدى. مىنە, وقيعا وسىلاي اياقتالادى.
ۆلاديمير كوزلوۆ پەن ونىڭ جاقتاستارىنىڭ ءابىلازوۆتىڭ بەرگەن قارجىسىن قالاي پايدالانعاندىقتارى تۋرالى مالىمەتتەر بارشىلىق. بۇل قارجىنى كوپ جاعدايدا مۇراتبەك كەتەباەۆ جەتكىزىپ بەرىپ وتىرعان. باسقا دا جەتكىزۋشىلەر بولعان. وسى وقيعالاردىڭ بارلىعى ۆلاديمير كوزلوۆتىڭ ۇستىنەن قوزعالعان سوت پروتسەسى كەزىندە انىقتالىپ, جارىققا شىقتى. كوزلوۆتىڭ ازعىرۋىمەن وسى ىسكە جاردەم بەرگەن بىرقاتار ادامدار وزدەرىنىڭ كىنالارىن مويىنداپ, جاعدايدىڭ قالاي بولعاندىعى تۋرالى ايتىپ بەردى.
