جاڭعىرتۋ جاعدايى
سەيسەنبى, 28 تامىز 2012 7:10
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ كەدەن سالاسىندا تۇبەگەيلى جاڭا وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. حالىق اراسىندا سىبايلاستىققا كەڭىنەن جول بەرىلەتىن ورىن سانالىپ كەتكەن كەدەن ورگاندارىنداعى سوڭعى وڭدى ءىس-ارەكەتتەر بۇل پىكىردى ەندى بىرتىندەپ باسەڭدەتۋگە اسەر ەتۋدە. مۇنىڭ ءبىر كورىنىسىن مۇنداعى بۇرىنعى كادرلاردان جاپپاي ارىلۋ مەن تازارتىلۋىنان-اق بايقاۋعا بولادى. وعان قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىندە ۇستىمىزدەگى جىلعى ءى-جارتىجىلدىقتاعى جۇمىسىن قورىتىندىلاعان وتىرىستا ايقىن دالەلدەر كەلتىرىلدى.
سەيسەنبى, 28 تامىز 2012 7:10
قازىرگى كۇنى ەلىمىزدىڭ كەدەن سالاسىندا تۇبەگەيلى جاڭا وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. حالىق اراسىندا سىبايلاستىققا كەڭىنەن جول بەرىلەتىن ورىن سانالىپ كەتكەن كەدەن ورگاندارىنداعى سوڭعى وڭدى ءىس-ارەكەتتەر بۇل پىكىردى ەندى بىرتىندەپ باسەڭدەتۋگە اسەر ەتۋدە. مۇنىڭ ءبىر كورىنىسىن مۇنداعى بۇرىنعى كادرلاردان جاپپاي ارىلۋ مەن تازارتىلۋىنان-اق بايقاۋعا بولادى. وعان قارجى مينيسترلىگى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىندە ۇستىمىزدەگى جىلعى ءى-جارتىجىلدىقتاعى جۇمىسىن قورىتىندىلاعان وتىرىستا ايقىن دالەلدەر كەلتىرىلدى.
القادا سىرتقى ساۋدانى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ جانە ەل بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگىن تولتىرۋدىڭ پارمەندى تەتىكتەرى مەن كەدەن ءىسى سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ, انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ بويىنشا ءتيىمدى شارالاردى ازىرلەۋ مەن كەدەن ورگاندارىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەسى قارالىپ, كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋدىڭ ەكى كەزەڭىنىڭ قورىتىندىسى جاسالدى. سونداي-اق كەدەن ورگاندارى قىزمەتىنىڭ شەڭبەرىندە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى بىرقاتار ءىس-شارالار اتالدى, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت سالاسىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا جانە ۇسىنىلاتىن كەدەندىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا العا قويعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ باسىم باعىت بولىپ تابىلاتىندىعى, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى مەن ايقىندىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, كادرلاردى جاڭارتۋ اسا قاجەت ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى. ماسەلەن بۇل باعىتتا كەدەن ورگاندارىنىڭ 909 قىزمەتكەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە بولدى. بىراق ولاردىڭ ءبارى بىردەي سىناقتان وتە العان جوق. ويتكەنى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بولىمشەلەرىن ءوز مىندەتتەرىن قوعامنىڭ تالابىنا سايكەس ءتيىمدى ورىنداۋعا قابىلەتتى قىزمەتكەرلەر قاتارىنان قالىپتاستىرۋ اتتەستاتتاۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى ەدى. سوندىقتان ءاربىر ادامنىڭ كاسىبي دايارلىق دەڭگەيىن جانە قازىرگى زامانعى تالاپتارعا سايكەستىگىن اشىق انىقتاۋ قاجەت بولدى. ادامگەرشىلىك-رۋحاني قاسيەتتەرى تومەن جانە مەملەكەت بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن سىبايلاس جەمقورلىققا بەيىم قىزمەتكەرلەردەن قاتاردى تازارتۋ اسا ماڭىزدى ماسەلەگە اينالدى.
وسى تالاپتار اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان اتتەستاتتاۋ جوعارى دەڭگەيدى كورسەتتى. كەدەن ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ 35 پايىزى جوعارى اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنان وتە الماي قالدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەڭگە ورتالىق اپپاراتتىڭ, اۋماقتىق كەدەن ورگاندارىنىڭ باسشىلارى مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى قاتىسقانىن ەسكەرسەك تازالاۋ قاتاڭ بولسا دا ءادىل جۇرگىزىلگەن سەكىلدى.
ال ەكىنشى كەزەڭدە وتكىزىلگەن ورتالىق اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا كوميتەت باسشىلارىنان باسقا كەدەن ورگانىنىڭ ارداگەرى, «نۇر وتان» حدپ, «اتامەكەن» وداعى» ۇەپ سياقتى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەسپۋبليكالىق گازەتتەرىنىڭ بەلگىلى تانىمال جۋرناليستەرى قاتىستى. وسى ورتالىق اتتەستاتتاۋ كوميسسياسىنىڭ سۇزگىسىنەن كەدەن ورگاندارىنىڭ 23 پايىز قىزمەتكەرى وتە المادى. ەندى اتتەستاتتاۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى باستالدى. ايماقتار دەڭگەيىندە اتتەستاتتاۋ ءراسىمىن قۇقىق قورعاۋ بلوگىنىڭ 650-گە جۋىق قىزمەتكەرى ءوتۋى ءتيىس. كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ 2012 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى.
اتالعان اتتەستاتتاۋ باستالعالى كەدەندەگى جۇمىس تا قازانداي قايناي ءتۇستى. ءى-جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە 543,2 ملرد. تەڭگە تولەمدەر مەن سالىقتار ءتۇستى. تاپسىرمانى ورىنداۋ 100,7 پايىزدى قۇرادى. ءسويتىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ سالىق تۇسىمدەرىندەگى كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتار تۇسىمدەرىنىڭ ۇلەسى 32,2 پايىزدى كورسەتتى. دەگەنمەن, قولداعى مالىمەتتەردى تالداۋ بارىسى ەكونوميكالىق كونتراباندانى جاساۋعا ارەكەتتەنۋشىلەردىڭ جانە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە ادال ەمەس قاتىسۋشىلاردىڭ كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردى ءتولەۋدەن جالتارۋىنىڭ تۇراقتى ءۇردىسىن كورسەتەدى.
ماسەلەن, وسى ءى-جارتىجىلدىقتا كەدەن ورگاندارى 286 قىلمىستىق ءىس قوزعادى, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكالىق كونتراباندا جەلىسى بويىنشا – 181, كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردى تولەۋدەن جالتارۋ بويىنشا – 16 ءىس. بۇل رەتتە انىقتالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا الىنعان تاۋارلار مەن ۆاليۋتانىڭ سوماسى 2 ملرد. 857 ملن. تەڭگەنى قۇرادى, مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن 386 ملن.تەڭگە زالال ءوندىرىپ الىندى, ال قارالعان قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ايىپپۇلداردىڭ سوماسى 1 ملن. 111 مىڭ تەڭگەگە شىقتى.
جۇرگىزىلگەن تالداۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ بىرقاتار وڭىرىندە جۇمىس ىستەيتىن «سۇر» سحەمالار دەپ اتالاتىن تاۋارلاردى زاڭسىز اكەلۋدىڭ تۇراقتى جولدارى انىقتالدى. بۇعان دالەل رەتىندە كەدەن ورگاندارىنىڭ استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ, قاراعاندى, اقمولا جانە الماتى وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا, سونداي-اق وڭتۇستىك, سولتۇستىك جانە شىعىس ايماقتاردا ەكونوميكالىق كونتراباندانىڭ ۇستالۋىنىڭ بىرقاتار دەرەكتەرىن كەلتىرۋگە بولادى. قىلمىستاردىڭ باسىم بولىگى كەدەندىك شەكارا ارقىلى وتكىزىلەتىن تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىن دۇرىس دەكلاراتسيالاماۋ نەمەسە ءمۇلدە دەكلاراتسيالاماۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان باسقا ەلدەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلدا ەكونوميكالىق كونتراباندانى انىقتاۋ جانە جولىن كەسۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل ورايدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان سالالىق باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى.
قازىرگى كۇنى كەدەندىك ترانزيت كەزىندە اۆتوماتتى تۇردە باعالاۋدى جانە تاۋەكەلدى باسقارۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جانە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلار ۇسىناتىن الدىن-الا اقپاراتتار بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاۋارلاردى قاشىقتىقتان شىعارۋ باعدارلاماسىن ەنگىزۋدى اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. كوميتەت كەدەندىك بەكەتتەردى وڭتايلاندىرۋ جانە ولاردى ساناتتاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە جانە ولاردىڭ سانىن ساقتاپ قالۋدى جوسپارلاۋدا. بەكەتتەر جابىلعان وبلىستار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا قاشىقتىقتان شىعارۋ جۇيەسى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. كوميتەت web-پورتال ارقىلى كاسىپكەرلەرگە كەدەندىك دەكلاراتسيانى بەرە الادى جانە ينتەرنەت بويىنشا جۇكتەردى رەسىمدەي الادى.
كوميتەت بيزنەسپەن بەلسەندى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە كەدەن وداعىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەدەن زاڭنامالارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدا, ونىڭ نەگىزگى ماقساتى كەدەندىك راسىمدەردى وڭايلاتۋ جانە كەدەندىك اكىمشىلدەندىرۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. اتالعان جۇمىس ۇدايى كوميتەتتىڭ باقىلاۋىندا تۇر. بيزنەسپەن ءوزارا ءىس-قيمىلعا جانە كەدەن ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتۋ بويىنشا ءبىرلەسكەن سىندارلى شەشىم ازىرلەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە.
كوميتەت جۇرگىزىپ وتىرعان ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلار (ۋەو) ينستيتۋتىن جاريالاۋ ءجونىندەگى جۇمىسى ۆەدومستۆوارالىق جەدەل توپتاردىڭ جۇمىس ناتيجەلەرى, سونداي-اق كەدەندىك اكىمشىلدەندىرۋدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان قابىلدانعان باسقا دا شارالار تۋرالى اقپارات سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلارعا جانە كەدەن ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىم وكىلدەرىنە تولىقتاي جەتكىزىلەدى.
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا كوميتەت «كەدەن – بيزنەسپەن اشىق سۇحبات» رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ اكتسياسىن وتكىزدى. اكتسيانىڭ ماقساتى بيزنەس قوعامداستىعىن كەدەن ورگاندارى جۇرگىزگەن كەدەندىك اكىمشىلدەندىرۋ ءۇردىسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ. اكتسيا شەڭبەرىندە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتكە قاتىسۋشىلاردىڭ, بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە كەزدەسۋ وتكىزىلدى. وسى باعىتتاعى شارالار جالعاساتىن بولادى.
القا قورىتىندىسى بويىنشا اۋماقتىق كەدەن ورگاندارىنىڭ جۇمىس ناتيجەلەرىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىرقاتار مىندەتتەر ايقىندالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بيزنەس ءۇشىن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ جانە اكىمشىلىك راسىمدەردى وڭايلاتۋ تۋرالى كەدەن ورگاندارى «ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالار بويىنشا ءبىرىڭعاي تەرەزە» («ب-تەرەزە») ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەنى ەنگىزۋدى جالعاستىرۋدا. اقپاراتتىق ءجۇيەنى دامىتۋعا جانە كەدەن ورگاندارىن كەدەندىك باقىلاۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن جاراقتاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن بولادى.
قاعازسىز تەحنولوگياعا اۋىسۋدى ۇسىناتىن ەكسپورتتى ەلەكتروندى دەكلاراتسيالاۋدىڭ قاناتقاقتى جوباسى ەنگىزىلۋدە, جىل سوڭىنا دەيىن ونى جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. ءسويتىپ, القا وتىرىسىن قورىتىندىلاي كەلە سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى كەدەندىك باقىلاۋ جانە كەدەندىك رەسىمدەۋ كەزىندە شەكارادا ناقتى جاعداي جاساۋ قاجەتتىگى باسا ايتىلدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
